Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Hızlı erişim için tıklayabilirsiniz.........Tem......Tok......Tur......

Ua.....Ur

Üb

T

Ta : Hititçe “seni, sana” anlamlarına gelir. (S. Alp)

Ta Chung-yü : Bu Chung-yü kabilesi Çigiller’le özdeşleştirilmiştir. (Özkan İzgi)

Taarbağan : Sahalar’da “dağ sıçanı” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tabgaç, Tafgaç, Tamgaç : Ulu, saygıdeğer, muhterem. (A. Erol)

Tadinae : Tadino.

Taha : (Türkçe) Daha.

Tahattemuit : Hatti tanrılarından biri. (S. Alp)

Tahia : Yüeçi tarihinin Çince kaynaklarında Toharistan’ın adı. (Czegledy)

Tahmurasp : Antik İran'da bir kahraman, Hüşeng'in oğlu. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Talakan : Toharistan’da, Kunduz’un doğusundaki bir bölgenin adıdır. (Czegledy)

Talas :  Güney Kazakistan’da, Cambul yakınında, Kırgız Cumhuriyeti’nin batı sınırı ve Talas Nehri yakınında eski bir şehir. (Czegledy)

Talas : İsim olarak da kullanılır. At yarışında, top ve çevgen oyununda çizilmiş sınır ve gerilmiş ip,  fırtına anlamlarına gelir. (A. Erol)

Talı, Talu : İsim olarak da kullanılır. Seçilmiş, seçme, insan ve hayvanlarda iki kürek kemiği arası, iki küreğin birleştiği yer, kürek kemiği anlamlarına gelir. (A. Erol)

Talıku : (1308 - 1309) Çağatay hanlarından birinin adı. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Taluy : İsim olarak da kullanılır. Deniz, okyanus, büyük nehir anlamlarına gelir. (A. Erol)

Tamar : İsim olarak da kullanılır. Damar anlamına gelir. (A. Erol)

Tambros : Porsuk Çayı. (Bizans Devinde Dorylaion, Bizans Tarihi Yazıları, Işın Demirkent)

Tana : Yeni yapılacak sessizlik kulesinin temel atma töreni. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Tana : İsim olarak da kullanılır. Düğme anlamına gelir. (A. Erol)

Tanapuhr : Ölümcül günah ya da ölümcül günahı sıfırlayan iyi davranış. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Tan-dorosti : Takdis duası. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Tanglu : Tangnu dağları. (Moğollar'ın Gizli Tarihi)

Tanju : (Tanyu) İsim olarak da kullanılır. Tanrı sözünün Çince transkripsiyonudur. Sonsuz genişlik, yücelik, ululuk ve imparator anlamlarına gelir. (A. Erol)

Tantık : İsim olarak da kullanılır. Çene çalan, çalçene anlamına gelir. Küçük Han ailesinin bir ferdinin adıdır. (A. Erol)

Tantra : Sanskritçe’dir. “Zincir, Hindu dininin tapınçları ve metinleri” anlamına gelir. Sutra’lardan daha önemli vahiy ürünüdürler. (J.P.Roux)

Tapır : (Türkiye'deki Türkmenler) yüksek bir arazinin düz yerine bu ismi verirler. (A. Rıza Yalman)

Tarakaan : Pire. (Saha Halk Edebiyatı)

Tarancı : İsim olarak da kullanılır. Ekinci, rençber anlamlarına gelir. (A. Erol)

Tarbaxtar : Sahalar’da “parmaklar” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Targan : İsim olarak da kullanılır. Oğuzlar’ın savunma savaşlarında, düşmanın yürüyüşünü ve saldırışını güçleştirmek için ağaç kütükleri vesaireden yaptıkları engel ve tahkimat. (A. Erol)

Tarhan : Kendisine vergi muafiyeti tanınan bir ünvan. (Gumilev)

Tarhan : İsim olarak da kullanılır. Beğ ve fermanlı imtiyaz anlamlarına gelir. Tarhanlık hakkı Han tarafından verilir ve Tarhanlık Yarlığı ile tasdik edilirdi. (A. Erol)

Tarkan : İsim olarak da kullanılır. Vezir, vekil, nâzır (= tarhan) anlamlarına gelir. Bir ünvandır. İrtiş Irmağı’nın yirmi kolundan birinin adıdır. (Ali Bek Hakim’den nakleden. Zeki Velidi Togan). (A. Erol)

Tarkan: Göktürkler'de halktan olup da soyluluk sanı kazananlara verilen unvan. (Türklerin Dili, Fuat Bozkurt)

Tarmi : Luwice “çivi” anlamına gelir. (S. Alp)

Tarmi : Hititçe “çivi” anlamına gelir. (S. Alp)

Tarsos : Tarsus.

Taršuani : Urartuca “insanlık” anlamına gelir. (S. Alp)

Taršuwani : Hurrice “insanlık” anlamına gelir. (S. Alp)

Tarsuk : Kuman başbuğlarından birinin adıdır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Taru : Hatti tanrılarından biri. (S. Alp)

Tašimmet : Hatti tanrılarından biri. (S. Alp)

Taspaş : Tez baş. (Oyratlar’da isim olarak kullanılır.) (A. Erol)

Tati : Luwice “baba” anlamına gelir. (S. Alp)

Tatuş : İsim olarak da kullanılır. 1087’de Silistre’de bir Peçenek başbuğunun adıdır. (A. Erol)

Taurike Khersonesos : Kırım Yarımadası.

Tayfun : (Çince t’ai-fung-İngilizce typoon’dan). Büyük Okyanus’ta ve Çin denizi’nde görülen şiddetli fırtınadır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

T’a yi : Çince kaynaklarda, Batı Türkistan’da bir sahanın adıdır. Büyük ihtimalle Türkmen bozkırındaki Dahalar’ın eski topraklarına işaret ediyordu. (Czegledy)

Taz : Kuman başbuğlarından birinin adıdır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Tecpatl sileks: Bıçak. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Tecuilhuitontli (yüksek devlet görevlilerinin küçük şenliği). (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Tegin, Tigin : İsim olarak da kullanılır. Şehzade, prens anlamına gelir. (A. Erol)

Tegin : Türkçe’dir, “hükümdarın oğlu” anlamına gelir. (J.P.Roux)

Tegri kuru : Şor Türkleri “gökkuşağı” anlamında bu sözcüğü kullanır. (Ş.H.Akalın)

Tegri özü : Şor Türkleri “ufuk” anlamında kullanırlar. (Ş.H.Akalın)

Teizm : Evreni yaratan ve yöneten, vahiy yoluyla insanlara buyruklar veren bir tanrının varlığına inanır. Teizm deyimi usu ve iradesi olan kişisel bir tanrının varlığını ileri sürmekle vahyi inkar ederek herkesin kendi aklına tabi olmasını ileri süren teizmin Allah ile alemi bir sayan panteizmin, Allah’ı ve dini inkar eden ateizmin, çoktanrıcılığı kabul eden politeizmin karşısındadır. Bağnaz dinsel bir felsefe öğretisidir, bilimi yadsır. Tanrıya insansal duygular yükleyen biçimine kişisel teizmin , tanrıyı tüm nesneleri nedeni sayan biçimine ussal teizm denir.
Tüm bilimsel kuramları alt üst eden düşünce sistemidir. Bilimle örtüştüğüne inandıkları değerler varsa sahip çıkarlar. Neden-nasıl gibi soruları sormaz, bilimi kabul edeceklerse düşünceleriyle çelişmemesi şartını koşarlar...
Siyasallaşan teistler ise bilimi siyasal bir araç olarak görüp bilimle bilimin yöntem ve bulgularını kullanarak savaşmayı tercih etmektedirler. Bilimi  yadsımakla kalmazlar bilimi dinsel kitaplardan örnekler vererek çürüttüklerini iddia ederler; bilimi dinle çürüttüklerini iddia ederler.
Toplumun çoğunluğunu etkisi altına alan bilimi kabul ederken, bilimdeki yeni gelişmeleri dine ve Allah'a bilinçli darbe vurmaya çalışanların ürünü olarak görme eğilimindedirler...
Ateizm, Teist düşünceyi, düşünce sistemini temellendirirken baz almazken, teist düşünce ateizm'i siyasi bir olgu olarak değerlendirir ve dünyanın başına gelmiş en büyük felaket olarak görür. Ateizm ile savaşmayı temel prensibi haline getirir.
Bu günün teistleri,  teizm ile taban tabana zıt olan, panteizm, politerizm, deizm gibi düşünce akımlarını görmezden gelirken, ateizm'i kendisine yegane düşman olarak görme eğiliminde olmakla beraber, ateizminde teizme düşman olduğu sanrısına kapılarak, hezeyanlar yaşamaktadır.
Tüm tarih boyunca birbirleriyle mücadele eden savaş veren teist akımlar, günümüze gelindiğinde şaşırtıcı bir şekilde ortak çalışma yürütmekte ve ateizmin lanetlenmesi için her türlü çalışmaya girmektedirler.
Batı teist düşüncenin ateizmle mücadele yöntemini doğu teizm i başarılı bulmakta ve batı teist kaynaklarını kendi dillerine çevirerek uyarlamalar yapmakta ve bu yayınları ücretsiz dağıtmaktadırlar. (
geocities.com)
Teizm, Tanrıcılık: Tanrı inancı üzerine kurulu felsefe görüsü. Tanrı'nın varlığını kabul eden görüşlerden biridir. Diğerleri ise Deizm, Panteizm ve Pan-enteizm’dir. Teist görüşler, aşağıda sıralanan kuramlardan hareketle tanrı'nın varlığını ispat etmeyi amaçlarlar. Teizmi veya teist görüşleri benimseyenlere teist denir. (tr.wikipedia.org)

Tektanrıcılık, Monoteizm: Fransızca kökenli sözcüktür. Türkçe "tek tanrıcılık" olarak da adlandırılır. Etimolojik açıdan, Yunanca μόνος (tek) ve θεός (Tanrı) sözcüklerinden türemiştir. Tek bir tanrıya inanma, tapınma manasındadır. Zerdüştlük, Semavi dinler ve mandenizm genel anlamda monoteist (inançlar) olarak tanımlanırlar. (wikipedia.org)

Tekin: Göktürkler'de kağan ailesinden olanlara verilen unvan. (Türklerin Dili, Fuat Bozkurt)

Tekke : Türkçe’dir, “manastır” anlamına gelir. (J.P.Roux)

Telerig : On ikinci Bulgar Kralı. (Yakl. 772 - 777) (G.Ostrogorsky)

Teletz : Yedinci Bulgar Kralı. (762 - 765) (G.Ostrogorsky)

Telmessos : Küçük Asya'nın güneybatısında bu isimde iki şehir vardır; diğerinin Lykia Bölgesi'ndeki Fethiye'de olduğu tespit edilmiştir. Karia'daki Telmessos ise, Halikarnassos'tan 11,3 km. uzaklıkta son derece bereketli bir yerdedir. Burada, Apollon'un kehanetlerini yaptığı bir tapınağı olduğu ve tapınaktaki kâhinlerin rahip soylu bir aileden geldiği söylenir. Hatta Mausolos'un, halkı Halikarnassos'a taşımasından sonra şehir, dini bir merkez olarak varlığını sürdürmeye devam etmiştir. Telmessoslu kahinler büyük bir üne sahipti; onlara çok başvurulduğu, hatta Sardes Kralı'nın bunu birden fazla yaptığı söylenir. Arrian bu konuyla ilgili olarak Phrygialı fakir çiftçi Gordios'un hikayesini anlatır. Hikayeye göre, bir gün Gordios'un sabanının üzerine bir kartal konmuş ve akşama kadar orada kalmış. Çiftçi de bu alametin manasını öğrenmek için Telmessos'a gitmiş. Orda bir köyde, kuyudan su çeken bir kızla karşılaşmış ve bu tuhaf olayı ona anlatmış. Kız da tesadüfen rahip ailesinden gelmekteymiş ve ona Baştanrı Zeus'a kurban sunmasını öğütlemiş. O da kızın dediğini yerine getirmiş ve sonra onunla evlenmiş. Dünyaya gelen çocukları ise, ileride Phrygia Kralı olacak olan Midasmış. Bodrum'un batısında yer alan Gürice Köyü'nün yukarısında bulunan bir tepede, (yazarın düşüncesine göre) Telmessos'la bağdaştırılan bir Leleg şehir-yerleşimi vardır. Bu yerleşim de karakteristik olan bir iç kale ve onu çevreleyen duvarlarla çevrili daha büyük bir alan oluşmuştur. Şehrin giriş güneydoğudadır. Duvarlar, kuru duvar şeklinde inşa edilmiştir. Zirvede, yaklaşık 3,35 metre yüksekliğinde, düzgün kesme taş bloklardan inşa edilmiş, kare planlı büyük bir kule vardır. Ayrıca üç mezar bulunmuştur. Biri, etrafı çevrili bir alan içinde kayaya oyulmuş mezar odası şeklindedir. Diğeri bir kapıyla girilen kemerli mezar odası şeklindedir. Üüçüncüsü ise, kuzeybatıda bir kayaya oyulmuş güzel bir mezardır. Biraz güneyde olan Müsgebi çevresindeki ova, verimli bir arazidir. Müsgebi (Misgibi), buranın eski ismi Episkopi'nin Türkçeleştirilmiş şeklidir. Diğer yandan, buradaki modern yerleşimin dini özelliğinin, sık sık olduğu gibi, antik dini merkez olan Telmessios Apollon Tapınağı'nın bir devamı olduğunu kabul etmek yerinde olur. Müsgebi'den yaklaşık 800 metre uzaklıkta, kalıntıları geçen yüz yıla kadar görülebilen bir Bizans kilisesi yer almaktaydı. (Menderes'in Ötesi, Bean)

Telley : Sahalar’da “mantar” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tem : Svanca. Svaneti’de birkaç köyün birleşimine ‘Tem’ adı verilirdi. (Gürcüstan Tarihi, Nikoloz Berdzenişvili,Simon Canaşia, (İvane Cavahişvili).

Temel : Rumca’dır. Çocukları durmayıp (yaşamayıp) ölen ailelerin, yeni doğan çocuklarının yaşaması dileğiyle koydukları adlardan biri. (A. Erol)

Temel : (Yunanca) 1. Bir şeyin gelişimi için ilk öğeler, 2. En önemli, belli başlı, ana, esas. 3. Dayanıklı. 4. Bir yapının sağlam dayanak buluncaya kadar toprak içinde aşağıya doğru uzatılan dip duvarları. (tdk.gov.tr)

Temenos : Bir ya da daha çok tapınağı içeren etrafı duvarla çevrili kutsal alan. (E. Akurgal)

Temenos : Bir duvarla çevrelenmiş kutsal alan. (G. Bean)

Temmuz : Bkz Dumuzi.

Temuge-otçigin : Otçigin, Temuçin'in üçüncü kardeşi. (Moğollar'ın Gizli Tarihi)

Temulun : (Temülün) Temuçin'in kız kardeşi. (Moğollar'ın Gizli Tarihi)

Temüçin : İsim olarak da kullanılır. Demirci anlamına gelir. Çengiz Han’ın asıl adıdır. (A. Erol)

Temür : (Timur, Teymur). İsim olarak da kullanılır. Demir, sağlamlık ve yenilmezlik işareti anlamlarına gelir. (A. Erol)

Tenggis : Baykal Gölü, deniz. (Moğollar'ın Gizli Tarihi)

Tengri : Türkçe ve Moğolca’dır. Gök-Tanrı. Bozkır dinlerinin en büyük tanrısı. Çeşitli şivelerde değişik biçimleri vardır. (Tenggeri, vb.) (Roux-O.Asya)

Tengri : Türkçe ve Moğolca’dır. “Gök-tanrı” anlamına gelir. Bozkır dinlerinin en büyük tanrısıdır. Çeşitli şivelerde değişik biçimleri vardır. (J.P.Roux)

Tengri Han : Bilge Han’ın oğludur. Abisi Yollıg Tegin 739’da ölünce yerine geçti. Aslı adı Bilge Kutlug Han’dır. Tengri-han ünvanıdır. (Gumilev)

Teogoni : Mitolojide, tanrıların doğumunu ve nereden geldiklerini konu alan bölüm.

Teoman : İsim olarak da kullanılır. Tuman, duman anlamına gelir. (A. Erol)

Teosofi : Tılsım ve büycülükle karışmış mistisizm; tam anlamı: Tanrı bilgisi.

Teotleco (tanrıların dönüşü): (Aztekler'de) Bütün tanrılar, özellikle Tezcatlipoca ve ateş tanrısı. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Tepeilhuitl (dağlar şenliği): (Aztekler'de) Tepelerde oturan yağmur tanrıları. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Tephrike : Divriği.

Terewatte : Hatti tanrılarından biri (S. Alp)

Terhapati : Hatti tanrılarından biri (S. Alp)

Terken : İsim olarak da kullanılır. Kraliçe anlamına gelir. Türkân kelimesi yanlıştır ve terken’in eski harflere göre yanlış bir okunuşundan doğmadır. Mecazî güzel kız anlamına gelir. Bir çeşit ok da demektir. Yakut Terken Hatun : (öl.26/4/1282) Hülegü Han’ın gelini, Mengü Timur’un evdeşi. (A. Erol)

Terken Hatun : Sultan Melikşah’ın evdeşi. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Termera : Mausolos tarafından yeni Myndos şehrinin kuruluşundan önce, yarımadanın güneybatısında bulunan Termera, en önemli şehirdi. Delos Birliği'ne iki buçuk talent ya da diğer bir deyişle, Leleg Myndos'unun ödediğinin otuz katı kadar vergi ödüyordu. M.Ö. 6. yüzyılın sonuna doğru şehir, yarımadanın güneyindeki Telmessos'tan tüm bölgeyi kontrol eden Tymnes adındaki bir yönetici tarafından idare ediliyordu. Paralar onun adına basılmıştı... Termera'nın yeri hakkında hiçbir şüphe yoktur. Strabon bu şehrin, Kos Adası'nın karşısında ve Skandarion burnunun yukarısında, Myndoslular'a ait topraklarda olduğunu söyler. Bu bölgede olması mümkün olan tek bir yer vardır ki o da Çeşmebaşı (Aspat) diye bilinen küçük bir köydeki tepenin zirvesidir. (Bean, Menderes'in Ötesi)

Tervel :  İkinci Bulgar kralı (702 - 718) (G.Ostrogorsky)

Teteoinnan :Aztekler’de Tanrıların Annesi, Hekim ve ebelerin tanrıçası. (Aztekler, Jacques Soustelle)

Tetešhapi : Hatti tanrılarından biri (S. Alp)

Tetepiri : Hatti tanrılarından biri. (S. Alp)

Tetrastoon : Dört stoa ile çevrelenen, kare planlı açık alan. (G. Bean)

Teyri tayağı : Şimşek. (Nart Boyu Türkleri Hun Karaçaylıların Atasözleri, Soufilia Semenova)

Thema : "Aslında thema askeri birlik veya ordu demektir. Fakat burada askeri birliklerin yerleştirildiği iskan sahasına verilen isim olmuştur." ...
"Bu büyük ümitsizlik devrinde Roma İmparatorluğu'nda hiç de beklenmeyen, beklenmediği için de hemen bütün tarih yazarlarınca bir mucize addedilen rejenerasyon, yani kendi kendini yenileme oluşumu ortaya çıktı. İlk adımları Herakleios devrinde (7.yüzyıl, b.n.) atılmış olduğu için bütünüyle ona izafe edilen, maruf tabiriyle Herakleios reformları, tarihi akışın yönünü geri çevirmek kudret ve başarısını gösterdi. Bu reformların en önemlisi, hiç şüphesiz, o sıralarda devletin elinden henüz çıkmamış olan Anadolu topraklarında Thema'lar Sistemi'nin uygulanmaya başlanmasıdır. Anadolu toprakları, Anatolikon, Armeniakon, Opsikion, Kibyrraioton deniz askeri bölgeleri, yani themalar halinde organize edildiler." (1071 Malazgirt Savaşı'na Kadar Bizans'ın Askeri ve Siyasi Durumu, Bizans Tarihi Yazıları, Prof. Dr. Işın Demirkent, Dünya Kitapları/Tarih, Birinci baskı ekim 2005)

Theodor Svetoslav : Otuz yedinci Bulgar Kralı. (1300 - 1322) (G.Ostrogorsky)

Theodora : (İkinci kez) Altmış birinci Bizans İmparatoru. (1055 - 1056) (G.Ostrogorsky)

Theodoros 1.Laskaris : Yetmiş yedinci Bizans İmparatoru. (1204 - 1222) (G.Ostrogorsky)

Theodoros 2. Laskaris : Yetmiş dokuzuncu Bizans İmparatoru. (1254 - 1258) (G.Ostrogorsky)

Theodosiopolis : Erzurum.

Theodosios 1 : Altıncı Bizans İmparatoru. (379 - 395) (G.Ostrogorsky)

Theodosios 2 : Sekizinci Bizans İmparatoru. (408 - 450) (G.Ostrogorsky)

Theodosios 3 : Otuz üçüncü Bizans İmparatoru. (715 - 717) (G.Ostrogorsky)

Theophanes Byzantios : 566-581 yılı olaylarını inceleyen, fakat sadece fragmanlar halinde kalabilen ve on kitaptan oluşan Bizans tarihi eserinin yazarıdır. (Czegledy)

Theophilos : Kırk dördüncü Bizans İmparatoru. (829 - 842) (G.Ostrogorsky)

Theophylaktos Simokattes : Bizans İmparatoru Herakleios (610-641) zamanında tarihi eserini yazan Bizanslı müverrih (tarihçi). Eski tarih yazarlarının bir model kabul edilen çalışmalarını eserlerinde sıklıkla takip eden Bizanslı tarih yazarları arasında kabul edilir. Bu durum kendi çağına ait, fakat eski edebi klişeler ve unsurlarla karışmış bilgilerini analiz etmeyi ve kullanmayı güçleştirmektedir. (Czegledy)

Theravada : Sanskritçe’dir. “Ataların düşünceleri” anlamına gelir. Budist öğretiyi Hinayanayı betimleyen sözcük. (J.P.Roux)

Thessalonike : Selanik.

Tholos : Kubbeli mezar. Yuvarlak yapı, yuvarlak tapınak. (E. Akurgal)

Tıal : Sahalar’da “rüzgar” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tıı : Sahalar’da “kayık” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tıl: Sahalar’da “dil” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tınaz : İsim olarak da kullanılır. Kış için saklanmak üzere tepe biçiminde yığılan ot, ot yığını ile  savrulmak üzere yığılan dövülmüş ekin anlamlarına gelir. (A. Erol)

Tınıraxtar : Sahalar’da “tırnaklar” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Ti : Palaca “sen” anlamına gelir. (S. Alp)

Tian : Çince’de cennet, gök anlamlarına gelir. Cennet ve gök erildir ve yeryüzüyle bir çift oluşturur. (W. Eberhard)

Tiberios 1.Konstantinos : On dokuzuncu Bizans İmparatoru. (578 - 582) (G.Ostrogorsky)

Tiberios 2 : Yirmi dokuzuncu Bizans İmparatoru. (698 - 705) (G.Ostrogorsky)

Tidnum : Sümer’in batısında bulunan bir Sami ülkesi. (Kramer)

Tielö : Bkz.Ogur

Tigeeyi : Sahalar’da “arı” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tigi : Olasılıkla lir eşliğinde söylenen sevimli şarkılar. (Kramer)

Tiin: Sahalar’da “sincap” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tiister : Sahalar’da “dişler” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tingling : Hiung-nu’lar zamanında onların kuzeyinde yerleşmiş bulunan Güneybatı Sibirya’daki büyük boy ittifakının adıdır. Batı boyları İrtiş Nehri civarında yaşıyordu. M.S.4.yüzyıl Orta Asya kavimler göçü sırasında Tinglingler’in batı boyları Güney Kazakistan’a, merkezi boyları Altay ve Tienşan bölgesine, doğu boyları da Çin’in sınır boyuna taşınmıştır. Son araştırmalara göre Tingling adı, Çin kaynaklarında daha sonra ortaya çıkan Tielö adının ilk şeklidir. (Czegledy)

Tir : Bkz. Tiştar. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Tiragan : Tiştar onuruna yapılan dini tören. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Tiresias: Thebai'nin ünlü bir kahinidir. Hera'yı gücendirdiği için Herak onu kör eder. Zeus da ona kehanet yeteneği ve yedi insan kuşağı boyunca ömür sürme ayrıcalığı tanır. (Estin-Laporte)

Tirim : İsim olarak da kullanılır. Başak, dal, parça, külçe anlamlarına gelir. (A. Erol)

Tirolyen : Birçok dağcının tepelerde söylediği, ağızlamaya yani tek hece üzerinde ses çıkarmaya dayanan bir ezgi. Aynı zamanda da, gergin bir ip yardımıyla bir yarığı aşmayı sağlayan yönteme verilen ad. (Dağlar, Popüler Bilim Kitapları TÜBİTAK yayını)

Tişn : Susuzluğun cini. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Tiştar : Sirius yıldızı, Sirius üzerinde hakimiyeti olan meleğin adı. Zerdüşt dini takviminde ayın 13. gününün adı. 4.ayın adı. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Tititl (?): Illametucuhtli, (Aztekler'de) yaşlı gök tanrısı. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Tiwat : Luwice “Güneş Tanrısı” anlımanı gelir. (S. Alp)

Tiyaz : Palaca “Güneş Tanrısı” anlamına gelir. (S. Alp)

Tlacaxipeualitztli: (İnsanların derilerinin yüzülmesi). (Aztekler'de) Xipe Totec, kuyumcular, ilkbahar ve yeşeren bitkiler tanrısı. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Tlamatzincatl ve Izquitecatl octli: Aztekler’de tüccarların tanrısı. (Aztekler, Jacques Soustelle)

Tlaxochimaco (çiçekler sungusu): Uitzilopochtli. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Tlazolteotl : Aztekler’de Aşk Tanrıçası. (Aztekler, Jacques Soustelle)

Tochtli: Tavşan. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Tobuk : Rasonyi’nin Romanya’da kullanıldığını saptadığı Türk adlarından biri. (A. Erol)

Togan : İsim olarak da kullanılır. Doğan (bir tür yırtıcı kuş) anlamına gelir. (A. Erol)

Togan Han : İlig Han’ın kardeşidir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Togan Timur : İsim olarak da kullanılır. Çin’de hüküm süren ve Kubilay Han’ın soyundan gelen son hükümdarın adıdır. (A. Erol)

Tohar : Çinliler’in Yüeçi adıyla söz ettiği, bir Hint Avrupa dili (fakat İranî değil) konuşan kavim. M.Ö.2. yüzyılda Çin’in kuzeybatı havalisinden batıya yani Amu Derya bölgesine taşınmışlardır. Arap-Fars kaynakları, Kuzey Afganistan’daki Talakan, Kunduz ve Balh civarındaki bu yeni iskân sahalarının Amu Derya’nın güneyinde bulunan kısmını Toharistan diye adlandırırlar. (Czegledy)

Toharistan : Bkz Tohar.

Tokta : Kırım Türkçesi’nde “dur, yaşa” anlamında. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Toktamış : İsim olarak da kullanılır. Durmuş anlamına gelir. (Yaşasın, Yaşar, Durak, Duran vb. gibi.) (A. Erol)

Toktamış Han : Altın Ordu hanlarından biridir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Toktaş : İsim olarak da kullanılır. Dinlenme, istirahat, konak anlamlarına gelir. Kıpçak hanlarından birinin adıdır. (A. Erol)

Toktu : Onuncu Bulgar Kralı. (767 - 772) (G.Ostrogorsky)

Tokuş : İsim olarak da kullanılır. Savaş anlamına gelir. (A. Erol)

Tolaba : Rasonyi’nin Romanya’da saptadığı Türk adlarından biri. (A. Erol)

Tolay : Tibet tavşanının özgün adı. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Tolui : Cengiz Han'ın en küçük oğlu, sonraları merkezi devletin prensi. (Moğollar'ın Gizli Tarihi)

Tolun : Dolunay.

Tomris : İsim olarak da kullanılır. Temür (demir)’den geldiği ileri sürülüyor. “Zengin, yiğit, dövüşçü, hayat veren, nesil aktaran, bereket getiren” demektir. (Osman Mirzayev). Peçenekler’de bir kadın kahramandır. (A. Erol)

Tomur : İsim olarak da kullanılır. Damar anlamına gelir. (A. Erol)

Tong : Güçlü, kahraman. (Gumilev)

Toorçuk : Kozalak (Oyratlar’da isim olarak kullanılır.) (A. Erol)

Torum, Turum : Bir yaşını geçmemiş deve yavrusuna verilen addır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Torumtay : Torum (kurum) Bir yaşını geçmemiş deve yavrusu ile tay’dan oluşmuş bulunan özel isim. (A. Erol)

Torus (topuk) : Dışbükey profillik sütun altlığı bölümü. (E. Akurgal)

Totemcilik : İlkel çağlarda bir insan topluluğunun kutsal saydığı bir hayvana, bitkiye, doğal olaya ya da cansız bir nesneye tapma inancı.

Toxcatl (kuraklık?): Tezcatlipoca. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Toy : Türkçe’dir. “Şölen” anlamına gelir. İlk zamanlarda cenaze yemeği, daha sonra tüm büyük kurullar, kimilerinde de kurultay için kullanılır. (J.P.Roux)

Toygun : İsim olarak da kullanılır. Devlet meclisi üyesi ile ak ve çakır doğan anlamlarına gelir. (A. Erol)

Toygun Paşa : Budin beylerbeylerinden birinin adıdır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Töremen : Türkçe ünvan ismi. Yunanca’da turum olarak geçer. (Gumilev)

Trakonya ya da çarpan balığı: Türkiye’nin en zehirli balıkları. Kumlu ve çamurlu zemine kendilerini gömerek yaşarlar. (Bilim Teknik Temmuz 2008)

Trakya Khersonesos : Gelibolu Yarımadası.

Tralles : Aydın.

Traverten : Yeraltı sularının kalsiyum bikarbonatlı bölgelerden geçerken çözdükleri karbonatların, yüzeyde basıncın kalkması ve çökelmesi yoluyla oluşan bir kireç taşıdır. Sünger gibi delikli, boşluklu ve hafif olup, bitki sap ve yapraklarını kapsayanlarına kalkerli tüf, yoğunca olanlarına traverten denir. (G. Bean)

Tribunus : Halk temsilcisi.

Tricamarum : Kartaca’nın 30 km. doğusunda bir mevki.

Triglyph : Dor düzeninde metoplar arasında yer alan üçlü dikey unsur. (E. Akurgal)

Tripolis : Trablusgarp.

Tripolis : Trablusşam.

Trochilos : Scotia’nın Hellencesi. (E. Akurgal)

Trogus (Pompeius Trogus ) :  Augustus devri (M.Ö.42 – M.S.14) tarih yazarı. Roma tarihiyle sona eren ve 44 kitaptan oluşan büyük tarihi eseri bir dünya tarihi özetidir.  Biz eserini ancak Justinus’un 2. yüzyıla ait özetlerinden tanıyoruz. (Czegledy)

Tros: Troya yurdunun temelini atandır. Oğlu İlos kendi adını İlyon'a (Troya) verir. (Estin-Laporte)

Tu : Palaca “seni, sana” anlamlarına gelir. (S. Alp)

Tugorhan (Tugorkan) : Kumanlar’ın en kudretli devirleri olan 1090-1110 yıllarında başlarında bulunan başbuğlarından birinin adıdır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Tuğ : Türkçe-Moğolca’dır. “Bayrak” anlamına gelir. Yak ya da at kuyruklarından oluşan bayraktır. (J.P.Roux)

Tuhulil : Hatti tanrılarından biri. (S. Alp)

Tuhsi : Bkz. Duhs.

Tulga : (Tolga değil) Miğfer, çelik başlık demektir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Tulgar : İsim olarak da kullanılır. Azim anlamına gelir. (A. Erol)

Tulpar : İsim olarak da kullanılır. Azim anlamına gelir. (A. Erol)

Tulu : İsim olarak da kullanılır. Ayna anlamına gelir. (A. Erol)

Tulun : İsim olarak da kullanılır. Kulakla ağız arasındaki kemik, geminin iki yanında bulunan parçalar anlamlarına gelir. (A. Erol)

Tuman : İsim olarak da kullanılır. Duman anlamına gelir. (A. Erol)

Tumay : İsim olarak da kullanılır. Sessiz, sâkin anlamına gelir. (A. Erol)

Tuna : İsim olarak da kullanılır. İhtişamlı, görkemli anlamına gelir. Avrupa’da bir nehrin adıdır. (A. Erol)

Tunay : İsim olarak da kullanılır. Uzak anlamına gelir. (A. Erol)

Tunga, Tona : İsim olarak da kullanılır. Baur cinsinden bir hayvan. Filleri öldürebilecek kadar yırtıcı bir cins kaplandır. Yiğit, kahraman, kuvvetli, şevketli anlamlarına da gelir. (A. Erol)

T’ung-t’ien :  Ansiklopedist T’u chü’nun tarihi eseri. Eser M.S. 801’de hazırlanmış ve kaybolmuştur, aralarında Wei Shu’nun batı ülkelerini inceleyen kayıp bölümünün de bulunduğu eski eserlerden ayrıntılar yayımlar. (Czegledy)

Tur : Antik İran'da bir kahramanın adı. Feridun'un üç oğlundan biri. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Tura : İsim olarak da kullanılır. Kale, ev, siper, deriden ve ipten örülen kamçı, (teslim sırasında) “oldu” anlamına da gelir. Sibirya ve torba, yem torbası anlamları da vardır. (A. Erol)

Tura, Turanlılar : Avesta'da belirtilen Orta Asya göçebeleri. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Turaax : Sahalar’da “karga” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Turak (Direk) : 11. yüzyılın ortalarında on bir Peçenek uruğunun başçısının adıdır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Turakina : Ögedey Han’ın hatununun adıdır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Turan : Duran, yaşayan demektir. İsim olarak da kullanılır. (Türkler’in ülkeleri anlamındaki sözcük değil, b.n.) (A. Erol)

Turan : İran ana tarihinin epik ve mitik versiyonunda İran’ın kadim düşmanıdır. Eski kaynaklarımız buranın coğrafi konumunu tam manasıyla göstermez. Sonraki dönemlerde ise bu isim açıkça göçebelerin Amu Derya ötesindeki ülkesine işaret eder. Göktürk çağında İranlılar Turan adını benzer bir söyleyişle, fakat tamamen başka orijinli Göktürk adıyla ilişkilendirir. Part ve Sâsâni çağında Turan’ın başkenti, Sir Derya kıyısındaki Kang şehri idi. Bu açık bir biçimde, İranlılar’ın nazarında Turan’ın çok erken bir devirde step göçebelerinin ülkesi ile aynı olduğunu gösterir. Aynı adın İran tarihinin en erken devirlerinde Güney Afganistan’daki bir eyaleti, zira buraya da Turan denilmektedir, işaret edip etmediği bir problemdir. Türk kavimleri İran Destanı ile tanıştıklarında, bizzat kendileri de kendilerini Turan’ın kavmi olarak görmeye başlamışlar ve kendilerini gururla Turan’ın kralı Afrasyab’ın ahfadı saymışlardır. Modern zamanlarda bilimsel olmayan Turan akrabalığı düşüncesi siyasi amaçla tekrar canlanmıştır. (Czegledy)

Tûran : İsim olarak da kullanılır. Türkler’in oturduğu ülkeler anlamına gelir. Firdevsî ve Nizamî’de Tûranlı beğlerden “misilsiz güzel” olarak söz edilir. Eskiden beri İran’da “güzel” manasına “Tûrandoht” (Tûran kızı) adı vardır. Hem kız hem erkek adıdır. Kız adı iken Tûrandoht gibi mecazî mana taşır; güzel demektir. Türk musikîsinde yedi zamanlı, üç vuruşlu bir küçük usûldür. (A. Erol)

Turgay : İsim olarak da kullanılır. Çayırkuşu, toygar, hüthüt anlamlarını içerir. Bir nehir adıdır. (A. Erol)

Turgut : İsim olarak da kullanılır. Kıpçak Türkleri’nden bir uruğun Durut ‘Durgut’un Türkiye’de aldığı şekildir. Belde, mesken, oturulacak yer anlamlarına da gelir. (A. Erol)

Turhan : 1. Soylu ve seçkin kimse. 2. Eski Türklerde vergi ödemeyen, hükümdar huzuruna izinsiz girebilen, saygın kişi. (tdk.gov.tr)

T
urhan : İsim olarak da kullanılır. Vergi ve yükümlülüklerden muaf, vergi vermeyen seçkin kimselerden olan soylu ve şerefli kimse anlamına gelir. Bir ünvandır. (A. Erol)

Turumtay : İsim olarak da kullanılır. Karagöz cinsinden alıcı bir kuştur. (A. Erol)

Turunday : Kuman başbuğlarından birinin adıdır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Tuscia : 4. yüzyılda İtalya’nın 17 yönetim biriminden biri. (Merkezi Floransa’dır).

Tuu: Sahalar’da “balık ağı” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tuval-as : Arap kaynaklarında 9.yüzyıl Kafkasya Alanları’nın büyük boylarından birinin adıdır. (bkz.Asi, Duhs) (Czegledy)

Tuyna : Türkçe’dir. “Aslen yoldaki adam” (Budist bahşısı) manasına gelen Çince tao-jen kelimesinden gelmiştir. (Gumilev)

Tzoztontli (küçük nöbet): (Aztekler'de) Coatlicue, yeryüzü tanrıçası. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Tükel : Tamamen, büsbütün anlamına gelir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Tülgü : Karga (Hakaslar’da isim olarak kullanılır.) (A. Erol)

Tümen : On bin kişi, pek çok, fırka anlamlarına gelir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Tümülüs : Bir mezar  / mezar odası ile onun üzerinde oluşturulan yığma tepe. (G. Bean)

Tüneri veya batı: (Türkiye'deki Türkmenler) batı yönüne bu adı verir. (A. Rıza Yalman)

Tünnük : Sahalar’da “pencere” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Türe : (Töre değil.) Âdet, usul, kaide, örf, gelenek, kanun, âyin, hukuk anlamlarına gelir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Türkmen Stepi : Hazar Denizi’nin güneydoğu kıyı bölgesi ve Amu Derya arasında, eski Türkmen Sovyet Cumhuriyeti topraklarındaki otla kaplı ve yarı bozkır düzlük. M.Ö.3 yüzyıldan önce İranî göçebe boyların, özellikle Dahalar’ın yerleşim yerleri burada bulunuyordu. M.S. 350’den sonra Hiung-nu (Hun) boyları Türkmen stepine ulaşmışlar ve oradaki İranî boyları aralarında eritmişlerdir. Kaynaklarımızın Chionita ve Eftalit adıyla da söz ettiği ve boy adları Çol olan Akhun boy grubu da burada teşekkül etmiştir. (Czegledy)

Tüün : Sahalar’da “gece” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Tüyme : Sulu (Kazan Tatarları’nda isim olarak kullanılır.)

Tüzün, Tözün : Soylu, necip, asil, tekmil, kâmilen, hakiki demektir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Tüzün Silik : Tüzün (soylu, asil, necip, bütün), Silik (bakire) anlamlarına gelir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Tyana : Niğde, Kemerhisar; 4. yüzyılda Kappadokia’nın merkezi oldu.

Tympanon : Alınlığın üçgen duvarı. Alınlık yüzeyi. (E. Akurgal)

Tyrus : Tir.

Tzapotlatena : Aztekler’de şifalı reçine tüccarlarının tanrıçası. (Aztekler, Jacques Soustelle)

 

U

Uar-Hun : Çinliler’in Juanjuan adını verdikleri M.S. 4yüzyılda eski Hiung-nu (Hyon, Chon) ve orijini meçhul olan Uar (Avar) unsurlarından oluşan boy ittifakıdır. (Czegledy)

Ub : Küçük bir davul. (Kramer)

Ucb (Ucub): Kendini başkasından üstün bilmek, ayıplarını görmeyip kendini beğenmek, yaptığı ibâdetleri, iyilikleri beğenerek, bunlarla övünmek.

(kuranikerim.com)

Uçmak : Cennet anlamına gelir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Uey Tecuilhuitl (yüksek devlet görevlilerinin büyük şenliği) (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Uey Tozoztli (büyük nöbet): Coatlicue, (Aztekler'de) yeryüzü tanrıçası. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Ugan, Ogan : Kadir-i mutlak, Tanrı, Çalap, Huda demektir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Ugarit : Akdeniz kıyılarına yakın bir kent-devleti; bir Fransız kazı ekibi burada alfabetik çiviyazısıyla yazılmış tabletler bulmuştur. (Kramer)

Ugri : Hurrice “ayak” anlamına gelir. (S. Alp)

Uhrevî: Âhiretle ilgili. (kuranikerim.com)

Ui'urtai : (Uyğurtay) Uygur kabilesinden, iskân işleri komiseri. (Moğollar'ın Gizli Tarihi)

Uixtociuatl: (Aztekler'de) Tuzlu su ve tuz tanrıçası. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

Ukbâ: Cezâ; âhiret âlemi. (kuranikerim.com)

Umre: Ziyâret etmek. Hac zamânı olan beş günü yâni Arefe ve Kurban bayramının dört günü dışında, istenildiği zaman ihrâma girip Kâbe-i muazzamayı tavâf etmek ve Safâ ile Merve arasında sa'y etmek (yürümek), saçı kazımak veya kesmekten ibâret olan ibâdet. Umreye Hacc-ı asgar (küçük hac) da denir. (kuranikerim.com)

Ulacı : Altın Ordu hanlarından (1257) birinin adıdır. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Ulak : (Türkiye'deki Türkmenler) İki veya daha fazla dağın birbirine kavuştuğu yerlere bu adı verir. (A. Rıza Yalman)

Ulam : Takım, bölük demektir. Halk dilinde aralarında herhangi bir ilgi ve benzerlik olan şeyler topluluğu, kategori anlamına da gelir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Ular : Erkek keklik demektir. İsim olarak da kullanılır.  (A. Erol)

Ulcan : Oğul can (kazaklar’da isim olarak kullanılır.) (A. Erol)

Uldız, Ulduz : İsim olarak da kullanılır. Yıldız anlamına gelir. (A. Erol)

Uli : Hurrice “diğer” anlamına gelir. (S. Alp)

Uli : Urartuca “diğer” anlamına gelir. (S. Alp)

Ulus : Türkçe-Moğolca’dır. “Millet” ama öncelikle “ülke, toprak” anlamına gelir. Ayrıca bazı Cengiz Han hanlıkları için de kullanılmıştır. (J.P.Roux)

Uluş : "Türkler yerleşik hayata geçince, bu eski deyişler bu defa köy ve şehirler için kullanılmaya başlandı. Mesela başlangıçta uluş sözü, belirli bir bölgede oturan bir topluluk bölümünü belirlemek için kullanılırdı.  Aynı söz Moğol çağında da ulus şeklinde aynı anlayış için kullanılmıştı. Yerleşik Karahanlılar, bu eski Türkçe sözün manasını yerleşik hayata uydurmuştu. Artık bu çağda, köyleri ile birlikte bir şehrin hepsi, uluş sözüyle ifade edilmeye başlanıyordu. Mesela Karahanlılar'ın başkentlerinden Balasagun şehri, etrafı ile birlikte  Kuz-uluş adını alıyordu. Bu söz hukuki bir deyimdi. Aslında şehrin adı Kuz-ordu idi.(Türk Kültür Tarihine Giriş cilt 1, Bahaeddin Ögel)

Umar : Dokuzuncu Bulgar Kralı. (767) (G.Ostrogorsky)

Umay : İsim olarak da kullanılır. Şefkatin ve çocukların koruyucu ruhudur. (A. Erol)

Umini : Hurrice “ülke” anlamına gelir. (S. Alp)

Umma : Lagaş’a komşu ve hemen her zaman savaş halinde oldukları bir kent-devleti. (Kramer)

Ummia : Bilgin, alim; Sümer edubbası’nın başı. (Kramer)

Ungan, Ongan : Bahtiyar, mutlu, mesut demektir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Unun : Uruk yakınında bir kanal. (Kramer)

Uot : Sahalar’da “ateş” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Ur : Sümer’in üç kez başkenti olmuş, en önemli kentlerinden biri. (Kramer)

Uran : Parola demektir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Uranium : Tarihçi Diodoros, Troia Savaşı'ndan sonra Syme Adası'nın Karialılar tarafından işgal edildiğini fakat sonra sürekli bir kuraklığın başgösterdiğini ve onların da burayı terk ederek Uranium adındaki yere yerleştiklerini anlatır. Şehir hakkında, Delos Birliği'ne üye olduğundan ve mütevazı bir vergi ödediğinden başka hiçbir şey bilinmemektedir. Yeri için de yarımada üzerinde geriye kalan tek Leleg yerleşimi Burgaz'dakidir. Burası da bir kale, etrafı çevrili bir dış alan ve iki kulesiyle bilinen formdadır. Ele geçen malzeme arkaik ve klasik döneme aittir. Civarında birçok oda - tümülüs vardır. (Bean, Menderes'in Ötesi)

Uraz : Kut demektir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Uredinna : Nidaba’nın çobanlarından biri. (Kramer)

Ur-Lumma : Umma’nın ensilerinden biri. (Kramer)

Ur-Nammu : Üçüncü Ur Hanedanlığı’nın kurucusu. (Kramer)

Ur-Nanşe : Hırslı bir Lagaş Hanedanlığı’nın kurucusu. (Kramer)

Ur-Ninurta : İsin Hanedanlığı’nın beşinci hükümdarı. (Kramer)

Uruk : Sümer’in önde gelen kentlerinden biri; Kahramanlık Çağı’nda Sümer’in başkenti. (Kramer)

Urukagina : Bir Lagaş hükümdarı; yazılı tarihteki ilk toplumsal yenilikçi. (Kramer)

Urungu, Urungut : Savaşçı, muharip demektir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Ururu : Bir şarkı türü. (Kramer)

Urvan : Ruh. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Usan : Alacakaranlık tanrısı. (Kramer)

Uş : Lagaş ile Umma arasındaki bir anlaşmayı bozan Umma işakkusu. (Kramer)

Uşumgalanna : Bkz. Ama-Uşumgalanna. (Kramer)

Uşahin : Gün içindeki ilk ibadet. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Uştawad : İkinci Gatha'nın adı. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Utanapiştim : Ziusudra’nın Sami dilindeki adı; Sümer Tufan kahramanı. (Kramer)

Uthamnu : Ölümden sonra üçüncü gün yapılan toplu tören. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

Utu : Larsa ve Sipar’da tapınakları olan güneş tanrısı. (Kramer)

Uttu : Dokuma tanrıçası. (Kramer)

Utuyar uu : Sahalar’da “uyku” anlamına gelir. (Saha Halk Edebiyatı)

Uygulamalı antropoloji: Genelde bir danışan için antropolojik bilgi ve yöntemlerin kullanılarak sorunların çözülmesi. (Kültürel Antropoloji, William A.Haviland, Harald E.L.Prins, Dana Walbrath, Bunny McBride, Kaknüs Yayınları)

Uygur : İsim olarak da kullanılır. Akraba, müttefik demektir. Bir Türk boyunun adıdır. (A. Erol)

Uytun : Kutlu, mübarek demektir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Uzerin : Gün içindeki dördüncü ibadet. (Ateşe Tapmayanlar: Zerdüştiler)

 

Ü

Übül-ce-be : "Moğollar kış manasına gelen übül sözünden, übül-ce-be veya übül-çi-be gibi kışlamak ve kışladı manasına gelen kökleri yapardı." (Türk Kültür Tarihine Giriş cilt 1, Bahaeddin Ögel)

Üçüncü Ur Hanedanlığı : M.Ö.yaklaşık 2050-1950’de yer almış, bir Sümer rönesansını esinlemiş hanedanlık. (Kramer)

Ülfet: Bir topluluğun din ve dünyâ düşüncelerinde inançlarında birbirlerine uygun olmaları. Dostluk, yakınlık kurmak, kaynaşmak. (kuranikerim.com)

Ülgen : Büyük ve ulu demektir. Tanrı adlarından biridir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Ülker : Yedi yıldızdan meydana gelen ve hususi bir şekli olan yıldız kümesidir. Süreyya, Pervin anlamlarına da gelir. İsim olarak da kullanılır. (A. Erol)

Ümmet : Arapça’dır. “Coğrafi ve siyasal sınırların ötesinde bütün müslüman topluluklar” anlamına gelir. (J.P.Roux)

Üller Etin oğlu Buura Doxsun : Sahalar’da “Kötü ruhun adı”dır. (Saha Halk Edebiyatı)