Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

EVRENİN VE BİLİMİN KISA TARİHİ

 

... Daha önce ne olduğuna ilişkin birçok teori var ama hiçbiri için kesin kanıtlar elde edilebilmiş değil. Büyük patlamanın kökenini oluşturan enerji birikmesinin nereden kaynaklandığı en büyük tartışma konularından biri. Daha ayrıntılı bilgi için: https://khosann.com/evren-4-boyutlu-bir-kara-delik-mi-yeni-teoriye-gore-buyuk-patlamaya-4-boyutlu-bir-yildiz-patlamasi-yol-acti/

14 milyar yıl önce Evren Büyük Patlama ile oluşmaya başladı. (Big Bang nedir? https://evrimteorisionline.com/2012/03/10/big-bang-nedir-ne-degildir-ali-demirsoy/ )

5 milyar yıl önce daha önce burada patladığı düşünülen bir yıldız sisteminden arta kalan tozlardan yeni bir yıldız yani güneşimiz ve gezegenler oluşmaya başladı.

4,5 milyar yıl önce Yıldızımız Güneş’in çevresinde küçüklü büyüklü elli tane gezegen dolaşıyordu. Sonra bunlardan bazıları birbiriyle çarpışarak daha büyük gezegenleri oluşturdu. "Theia adlı Mars büyüklüğündeki bir gezegenimsi cisim dünyaya çaptı ve ilk dünya yok oldu. Bugün yaşadığımız Dünya ile uydumuz Ay ise eski dünyanın kalıntılarından doğdu. Eğer yaşam ilk 50 milyon yılda ortaya çıktıysa bu çarpışma sırasında yok oldu. Ardından, 600 milyon yıl süren yoğun bir asteroit bombardımanı yaşandı ve Dünya’ya 65 milyon yıl önce dinozorları yok eden asteroitten çok daha büyük göktaşları düştü." (https://khosann.com/ilk-canli-luca-ne-zaman-yasadi/)

Dünya'nın başlangıç yılları… Fotosentez, Dünya tarihinin başlarında evrimleşmiştir. Ortaya çıkışının hızlı oluşu rastlantısal olmadığını ve başka gezegenlerde de gelişebileceğini gösterir. Organizmaların ürettiği gazlar yaşamlarının bağlı olduğu ışıklanma koşullarını değiştirdikçe, aynı organizmaların yeni renklere evrimleşmesi gerekmiştir.

4,23-3,9 milyar yıl önce Dünya’nın ikinci jeolojik devri Arkeyan başladı. Bu dönemde gezegen denizlerle kaplandı. Yaşam ilk göletlerin tabanında ve sığ deniz diplerindeki alkalin menfezlerde oluştu.  (https://khosann.com/ilk-canli-luca-ne-zaman-yasadi/)

4,2 milyar yıl Jeologlar Kanada’nın eski kayalarının mikroskobik gözeneklerinde 4,2 milyar yaşında tüp solucanı fosilleri buldular. (https://khosann.com/ilk-canli-luca-ne-zaman-yasadi/)

3,8 milyar yıl önce Bilim insanları Batı Avustralya’nın Köpekbalığı Körfezi’nde bulunan stromatolit kalıntılarının ise 3,8 milyar yıl öncesinden kalma bakteri fosilleri olduğundan oldukça emin. İri kaya parçalarına benzeyen taşlaşmış stromatolitleri eskiden yaşamış ve siyanür soluyan bakterilerin ürettiğini düşünüyorlar. Bunlar sığ sulardaki tortullar ve akarsuların taşıdığı alüvyonlarda yaşıyordu. (https://khosann.com/ilk-canli-luca-ne-zaman-yasadi/)

3,4 milyar yıl önce İlk fotosentetik bakteriler görünür ışık yerine yakın kızılötesi ışığı soğurdular ve oksijen yerine kükürt ve sülfat bileşikleri açığa çıkardılar. Pigmentleri (büyük olasılıkla bakteri klorofili) klorofilin atasıydı.

2,7 milyar yıl önce Siyanobakteriler oluştu. Aynı anda birçok yerde beliren bu bakteriler ilk oksijen üreticileriydi. Görünür ışığı birkaç farklı pigmentle soğuruyorlardı: fikobilin, karotenoid ve çeşitli klorofil tipleri.

1,2 milyar yıl önce Kırmızı ve kahverengi algler oluştu. Bu organizmaların hüçre yapısı bakterilerden daha karmaşıktı. Siyanobakteriler gibi fikobilin ve çeşitli klorofil tipleri içeriyorlardı.

790 milyon yıl önce Dünya ekvatora kadar kalın buz tabakalarıyla kaplanmaya başladı.

695 milyon yıl önce 790 milyon önce başlayan buzul çağı sona erdi.

750 milyon yıl önce Yeşil algler oluştu. Sığ suların güçlü ışığında kırmızı ve kahverengi alglere göre daha başarılıydılar. Fikobilin olmaksızın hayatta kalabiliyorlardı.

541 milyon yıl önce gerçekleşen Kambriyen canlı patlamasında denizler ve karalardaki çok hücreli canlı türlerinin sayısı hızla arttı. 530 milyon yıl önce ise ilk hayvanlar karaya çıktı.

495-440 myö arası Ordovisyen dönemi, Paleozoik dönemin geri kalanında okyanusları dolduracak olan faunanın kurulduğu dönemdir. Kambriyen döneminde ortaya çıkan hayvanların pek çoğu aynı dönem içinde gerçekleşen yok oluşlar sonucunda tamamen ortadan kalktı. Bu yok oluşlardan yara almadan ya da hafif bir zararla kurtulabilenler ise gidenlerden kalan yerleri işgal ederek oldukça çeşitlendi. Deniz omurgasızlarında görülen bu büyük çeşitlenme “Ordovisyen uyumsal açılımı” olarak bilinir. Kabuklu deniz canlılarına ait fosillerden takip edebildiğimiz kadarıyla, Kambriyen sonunda bu canlılara ait aile sayısı 150 iken uyumsal açılımın ardından Erken Ordovisyende bu sayı 400'e çıktı. Ordovisyen uyumsal açılımı Paleozoiğin geri kalanına da damgasını vuran, bildiğimiz en büyük uyumsal açılım olayıdır. Bu olay sonucu kurulan fauna Paleozoiğin sonuna kadar varlığını sürdürecek oldukça karmaşık bir ekosistem oluşturdu. Ordovisyenin en önemli olayı, çok hücreli yaşamın karaya ayak basmasıydı.Bu olay bizim açımızdan oldukça önemli olsa da dönemin yaşamı üzerinde büyük izler bırakmadı. Ordovisyenin ilgi çekici olaylarından biri de süzerek beslenen canlılarda görülen dikkat çekici artıştı. Ordovisyen uyumsal açılımıyla, Kambriyende önemsiz olan bazı grupların önemli hale geldikleri ve daha önce görülmeyen yeni grupların birden bire ortaya çıktıkları görülür. Bu dönemde ortaya çıkan yeni grupların başlıcaları, midyeler, yosun hayvancıkları, Stromatoporoidler, mercanlarla derisi dikenlilerden denizlaleleri, deniz kestaneleri, ve denizyıldızlarıdır. Bu dönemde önemi artan grupların başında artikulat dallıbacaklılar gelir. Kambriyende gösterişsiz bir başlangıç yapan artikulat dallıbacaklılar bu dönemde sayıca ve çeşitlilikçe bir patlama yaşadılar. Kambriyende ortaya çıkan nautiloid kafadanbacaklılar, ostrakodlar, salyangozlar, graptolitler Ordovisyende önem kazanan gruplardandır. (biltek.tubitak.gov.tr)

475 milyon yıl önce İlk kara bitkileri oluştu. Yosunlar ve ciğerotları yeşil alglerin soyundan geliyordu. Topraktan suyu çekebilecek damarlı bir yapıları (gövde ve kökleri) olmadığı için boyları uzamıyordu.

423 milyon yıl önce Damarlı bitkiler oluştu. Bunlar eğreltiotları, otlar, ağaçlar ve kaktüsler gibi kelimenin tam anlamıyla bahçe bitkileriydi. Boyları daha çok ışık alabilmek üzere uzayabiliyordu.

300 milyon yıl önce dinozorların ortaya çıkmasında yağmur ormanlarının seyrekleşmesinin etkili olduğu iddia edildi. (https://www.bbc.com/turkce/haberler/2010/11/101130_dinasaurs_rains_forests.shtml)

251 milyon yıl önce Jeolojik açıdan bir göz kırpmasına karşılık gelen bir sürede, deniz canlılarının yüzde 95’i, karada yaşayanların yüzde 85’i yeryüzünden silindi. Dünyanın karşılaştığı bu en büyük kitlesel soy tükenişi aynı zamanda Permiyen Devri’nin de sonu oldu. Yaşamın yeniden normale dönmesi için on milyon yıl geçmesi gerekti.

238 milyon yıl önce... Brezilyalı paleanteolojistler 238 milyon yıllık bir yırtıcı hayvanın vücudunun tamamının fosiline ulaştı. (http://www.milliyet.com.tr/238-milyon-yillik-yirtici-bulundu/dunya/sondakikaarsiv/14.05.2010/1237575/default.htm)

   

225 milyon yıl önce Permiyen dönemi.

200 milyon yıl önce Trias dönemi.

135 milyon yıl önce Jura dönemi.

100 milyon yıl önce doğuran memeliler evrimleşti.

(Plesiadapis) Ağaca çıkan orman faresi...

70 milyon yıl önce ağaç sivri faresi ormanlardaki yaşamını yerden ağaca değiştirdi.

65 milyon yıl önce Kretase dönemi.

65 milyon yıl önce ağaçlarda yaşayan plesiadabiformeler ortaya çıktı.

65 milyon yıl önce 10 kilometre çapındaki bir göktaşı Dünya'ya çarptı. Dinozorların tamamına yakını birkaç yıl içinde yok oldu. Küçük canlılar hayatta kalabildi. Bunlar arasında memeliler de vardı. Can düşmanlarından kurtulan memeliler de böylece serbestçe gelişme ve evrimlerini sürdürme şansı buldu.

55 milyon yıl önce, başparmağı öteki parmaklarının karşısına konuşlanabilen canlıların (adabiformeler) yeryüzünde görünmeye başlaması

50 milyon yıl önce simiyenler görünmeye başladı.

40 milyon yıl önce göz çukurları öne kaydı, üç boyutlu görebilen primatlar (haplorhinler) ortaya çıktı.

30 milyon yıl önce antropoidler ortaya çıktı.

25 milyon yıl önce insanınkine benzer diş yapılı eski dünya maymunları, (catharlinler) görünmeye başladı.

7 – 7,5 milyon yıl önce Eski dünya kuyruksuz maymunlarından soyu orangutan’a varacak olan pongidler cinsi ayrılmıştır. (Hominidae, tarih öncesi insansı canlıları ve insanı kapsayan bilimsel aileye verilen addır.)

7 milyon yıl önce Sahelanthropus evrimleşti.

6 milyon yıl önce günümüzün goril şempaze cinslerini oluşturan atalar ayrıldı.

6 milyon yıl önce Orrorin evrimleşti.

5 milyon yıl önce Homininilerin yolu ayrılmıştır. (Hominina = insan türüne giden yol)

5,5 milyon yıl önce Austalopithecus evrimleşti - 1,7 milyon yıl önce soyu tükendi.

4,4 milyon yıl önce Ardipithecus evrimleşti.

3,5 milyon yıl önce Kenvanthropus evrimleşti.

2,7 milyon yıl önce Paranthropus evrimleşti - 1,7 milyon yıl önce soyu tükendi.

2 milyon yıl önce Homo gautengensis evrimleşti.

1,9 milyon önce Homo habilis (Yetenekli insan) – Modern insanın ilk uzak insan atası

1,9 milyon yıl önce Homo rudolfensis ortaya çıktı.

1,8 milyon yıl önce Homo georgicus ortaya çıktı.

1,75 milyon yıl önce Homo ergaster evrimleşti.

2 milyon yıl önce Homo erectus (Dik insan) – Homo habilis'ten türemiş uzak insan atası

evrimleşti - 400 000 yıl önce yok oldu. (Homo erectusların bir kısmının günümüzden 50 000 yıl öncesine kadar yaşadığı iddia edilmektedir.)

1,2 milyon yıl önce Homo antecessor evrimleşti

M.Ö. 640.000 Bugünkü ABD’nin batısında yer alan bölgede büyük bir volkanik patlama oldu. Bu patlama sonucunda oluşan çöküntünün bulunduğu alana günümüzde Yellowstone Ulusal Parkı deniyor.

600 000 yıl önce Homo heidelbergensis evrimleşti.

450 000 yıl önce Homo cepranensis evrimleşti.

350 000 yıl önce Homo neanderthalensis (Neandertal insanı) evrimleşti - 30 000 yıl önce yok oldu.

350-300 bin yıl önce… İnsanların 200 bin yıl önce Doğu Afrika'da "insanlığın beşiği" olarak tanımlanan tek bir noktadan dünyaya yayıldığı fikri yeni bir araştırmaya göre artık geçerli değil. Kuzey Afrika'da bulunan beş yeni Homo Sapiens (modern insan) fosili, ilk insanların tahmin edilenden 100 bin yıl önce ortaya çıktığını gösteriyor. Yeni bulgulara göre insanların evrimi Afrika kıtasının çeşitli noktalarından eşzamanlı olarak gerçekleşti. Bilim insanlarının bu son araştırması, Nature dergisinde yayınlandı. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-40198320)

300 000 yıl önce Homo rhodesiensis evrimleşti.

160 000 yıl önce Homo sapiens idaltu evrimleşti.

94 000 yıl önce Homo floresiensis evrimleşti - 12 000 yıl önce soyu tükendi.

50 000 yıl önce Homo sapiens sapiens - Günümüz insanı evrimleşti.

40 000 yıl önce Altay bölgesinde Denisova Adamı evrimleşti.

M.Ö. 15-20.000 Meksika antikitesi, arkeolojik kazılardan ve yerli belgelerden yavaş yavaş öğrenmeye başladığımız gibi, çok eski bir geçmişe yayılan uzak kültürler içinde inanılmaz bir zenginlik göstermiştir. Sadece Orta Meksika'da, bu tarih aralığında yontma taş silahlarıyla avcı halklar Mexico Vadisi'nin lagünleri ve bataklıklarının çevresinde mamutları ve başka vahşi hayvanları avlamaya çalışıyordu. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

M.Ö. 4000 ortalarında, Tehuacan bölgesinde mısır tarımı başlamıştı. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

M.Ö.3200-2000 Kikladlar.

M.Ö.3100 Sumer'de çivi yazısı

M.Ö. 29 Haziran 3123 Sumerli bir astronom 500 metre uzunluğunda büyük bir göktaşı gördü ve onu bir kil tabletin üzerine işledi. Bu arkeolojik bulguyu yapan Bristol Üniversitesi araştırmacıları kil tabletten elde ettikleri bilgiyi bilgisayara yükledi ve o geceki takımyıldızların konumlarından yola çıkarak olayın tarihini buldu. Henry Layard’ın 150 yıl önce Asurlular’ın Başkenti Nineveh’te (bugünkü Irak) bulduğu tabletin sırrı böylece çözüldü. Göktaşının Avusturya Alpleri’ne çarptığı ve çevresine büyük zarar verdiği düşünülüyor.

M.Ö.3000-2000 Britanya'da Megalitler. Britanya Adaları'nda sanki bir İskandinavya (Stonehenge)

M.Ö. 2800-1050) Yunan tunç çağı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.2750 İndüs Uygarlığı

M.Ö.2600-2550 Gize Piramidi

M.Ö.2100 Mısır'da Osiris Kültü

M.Ö.2000 Girit Uygarlığı'nın başlangıcı.

M.Ö. 2000 Yunanların gelişi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 1800-1000 İtalyan tunç çağı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.1800 İbrahim peygamber.

M.Ö. 1750 Hammurabi Babil İmparatorluğu'nu kuruyor.

M.Ö. 1600-1125 Mykenai uygarlığı dönemi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.1500-1400 Kuzey Avrupa'da Tunç Çağı.

M.Ö.1500-1200 Olmekler Meksika'da kurduğu yüksek uygarlık. Gizemlerini hâlâ koruyan bu halk önemli tören merkezleri inşa etmişlerdi. Özellikle bugünkü Tabasco ve Veracruz eyaletlerinde bulunan La Venta ve San Lorenzo'da. Olmekler M.Ö. 400'e doğru tarih sahnesinden çekilmeden önce uygarlıklarını Orta Amerika'da geniş bir bölgeye, Balsas Vadisi'nden, Salvador ve Kosta Rika'ya, körfez kıyısından Ouxaca Dağları'na ve Pasifik kıyılarına kadar yaymışlardır. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

M.Ö. 1450 Vedalar.

M.Ö.1375 Knossos Sarayı (Girit) tahrip ediliyor.

M.Ö. 1370 Mısır'da Güneş kültü, (Tektanrıcılık).

M.Ö. 1350 Musa peygamber.

M.Ö. 1270-1183 Troya Savaşı.

M.Ö. 1250 Mykenai'nin çöküşü

M.Ö. 1200-1125 Yunanistan'da Mykenai uygarlığı kentlerinin yıkılışı. (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 1184 Troya'nın yıkılışı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.1150 Akdeniz'de demir uygarlığı.

M.Ö. 1000 Karanlık Çağ'ın başlangıcı, Dor istilası (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.1000-850 Etrüskler İtalya'da.

M.Ö. 1050-875 Protogeometrik keramik, Yunan anakarasından Anadol'ya göçler (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 1000  İtalya'da Demir Çağı'nın başlangıcı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.969-959 Süleyman Tapınağı'nın yapılışı.

M.Ö. 875-750 Geometrik keramik (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.850-750 Homeros (İlyada ve Odysseia).

M.Ö. 814 Fenikeliler tarafından Kartaca'nın kuruluşu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.800-700 Yunan dünyasında yazı.

M.Ö. 776 İlk Olimpiyat oyunları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 753 Roma'nın kuruluşu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 750 Akdeniz'de Yunanlar'ın ilk kolonileri.

M.Ö. 750-720 Geç geometrik keramik, ilk Yunanca yazılar (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 734 Sicilya'da ilk Yunan kolonileri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 733 Syrakusai'nin kuruluşu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 720 Güney İtalya'da ilk Yunan kolonileri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 720-680 Keramikte doğulaştırmacı dönem (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 760-680 Çanakkale ve İstanbul Boğazları'nda koloniler kurulması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. yaklaşık 700 Homeros ve Hesiodos olgunluk dönemleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 664 Psamtek'in Mısır'da Saite hanedanını kurması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 664 Byzantion'un kuruluşu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.650-600 Paranın icadı (Lidya ve Yunanistan).

M.Ö. 650-620 İkinci Messenia Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 625-600 Thrasybulos Miletos tiranı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 625-585 Periandros Korinthos tiranı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 620-480 Arkaik dönem (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 610 Siyah figürlü keramiğin başlangıcı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 600 Massilia'nın kuruluşu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 594 Solon'un reformları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 582 Pythia oyunları başladı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 581 İsthmia oyunları başladı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 573 Nemeia oyunları başladı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 560-556 Peisistratos Atina tiranı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 560-546 Kroisos Lydia kralı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.558 Budha'nın doğumu.

M.Ö.546-527 Peisistratos tekrar tiran (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 545 Perslerin İonia'yı zaptı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 551 Konfüçyüs'ün doğumu.

M.Ö. 533 Dionysia'daki ilk tragedya yazarlığı yarışmasını Thespis kazandı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 530 Kırmızı figürlü keramiğin başlangıcı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 514 Harmodios le Aristogetion'un Hipparkos'u öldürmeleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 510 Hippias Atina'dan sürüldü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 509 Roma Cumhuriyeti'nin kuruluşu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 508 Kleisthenes'in reformları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.507 Atina demokrasisinin başlangıcı.

M.Ö. 5 yüzyıl Atomcular olarak bilinen Leukippos ve Demokritus'a göre evren, içi her yönde devinen, atomlardan oluşmuş maddelerle dolu bir boşluktu. Dünya, kendi gibi birçok gökcisminden yalnızca biriydi; ne benzersizdi ne durağandı ne de merkezdeydi. Yıldızların arasında başka güneşler ve başka dünyalar vardı.

M.Ö. 499 İonia'nın ayaklanması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 496 Regillus Gölü Savaşı, İtalya (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 496 Sakız Adası (Chios) 38.4N; 26.2E; M=(6.2); I=VIII Heredot’a göre M.Ö. 496 yazında Lade Deniz Savaşı'ndan hemen önce olan bu depremde bir okulun damı çöktü ve 120 öğrenciden sadece biri kurtuldu. (Papazachos, 1997, Zolotas, 1921)

M.Ö. 494 Lade Savaşı, Perslerin Miletos yağması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 490 Perslerin Yunanistan seferi ve Maraton yenilgisi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 486 Dionysia'daki ilk komedya temsili (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 480 Perslerin Yunanistan seferi. Artemision, Thermopylai ve Salamis savaşları, Kartacalıların Sicilya'yı istilası, Himera Savaşı, klasik dönemin başlangıcı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.479-338 Eski Yunan kültürünün altın çağı.

M.Ö. 479 Plataiai ve Mykale savaşları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 478 Attika-Delos Deniz Birliği kuruldu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 467 Eurymedon Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 464 Helot ayaklanması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 462 Ephialtes'i reformları, Anaksagoras Atina'da (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 461-429 Perikles dönemi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 461-456 Uzun Surlar'ın inşaası (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 460-446 Birinci Peloponnesos Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 456 Aiskhylos'un ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 455 Euripides'in ilk sahnelenişi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 450 Roma'da On İki Levha Yasaları yayımlandı, Kallias Barışı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 447 Koroneia Savaşı, Parthenon'un inşasına başlandı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 446 Otuz Yıl barışı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 431 (İkinci) Peloponnesos Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 436 İsokrates'in doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 431 Thukydides tarihini yazmaya başladı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 431-404 Atina ile Sparta arasında Peloponisos Savaşları, Sparta'nın zaferi.

M.Ö. 430 Atina'da veba (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 429 Perikles'in ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 427 Platon'un doğumu, Gorgias'ın Atina'ya gelişi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 425 Sphakteria'nın zaptı, Atina'da Kleon'un artan nüfuzu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 424 Delion Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 422 Brasidas ile Kleon'un ölümleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 421 Nikias barışı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 419 Peloponnesos Savaşı tekrar başladı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 415-413 Sicilya seferi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 411 Atina'da oligarşi devrimi, Antiphon'un idamı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.407 Notion Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 406 Arginusai Savaşı, Euripides ve Sophokles'in ölümleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 405 Aigospotamoi Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 404 Atina'nın teslim olması, Otuzlar yönetimi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 404-371 Yunanista'da Sparta egemenliği (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 403 Atina'da demokrasiye dönüş (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 401 On Binlerin Seferi, Kunaksa Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 400-386 Sparta ile Persler arasında savaş (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.400 Çin Seddi.

M.Ö. 399 Sokrates'in yargılanması ve ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 4. yüzyıl Pontuslu Herakleides yıldızların değil merkezdeki Dünya'nın döndüğünü ileri sürdü.

M.Ö. 399 Sokrates'in ölümü.

M.Ö. 395-386 Korinthos Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 390 Aiskhines'in doğumu, İsokrates, Platon ve Ksenophon'un olgunluk dönemleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 387 Gallialılar'ın Roma'yı yağması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 386 Antalkidas Barışı, Atina'da Akademia'nın kurulması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 384 Aristoteles ve Demosthenes'in doğumları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 377 İkinci Attika-Delos Deniz Birliği (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 371 Leuktra Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 369 Epameinondas Megalopolis'i kurdu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 362 Mantineia savaşı, Epameinondas'ın ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 359-336 İkinci Philippos Makedonya kralı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 357-355 (Atina'nın) Müttefikler savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö.356 Büyük İskender'in doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 355/352 Kutsal Savaş (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 347 Platon'un ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 346 Philokrates Barışı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 343-341 İtalya'da 1.Samnit Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 339 Timoleon'un Kartacalılara karşı Krimisos savaşı zaferi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 338 Khaironeia savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 336-323 Büyük İskender Makedonya kralı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 335 Aristoteles Lykeion'u kurdu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 334 Granikos Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 333 İssos Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 331 İskenderiye'nin kuruluşu, Gaugamela Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 330 Persepolis'in yakılıp yıkılması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 327-304 İtalya'da 2.Samnit Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 326 Hydaspes Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 323 İskender'in ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 323-322 Lamia Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 322 Aristoteles ve Demosthenes'in ölümleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 321 Caudium Geçitleri Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 317-307 Phaleronlu Demetrios Atina valisi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 307 Epikuros Atina'da okulunu kurdu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 311-306 Syrakusailı Agathokles'in Kartaca'ya karşı savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 301 İpsos Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 300 Kitionlu Zenon Atina'da stoacı okuu kurdu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 3. yüzyıl Kendisine Eskiçağ'ın Koperniki denilen Sisamlı Aristarkos Güneş'in merkezde olduğu ve Dünya'nın onun çevresinde döndüğü bir evren modeli ortaya attı.

M.Ö.298-290 İtalya'da 3.Samnit Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 297-272 Pyrrhosun savaşları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 285 Zenodotos İskenderiye Kütüphanesi'nin başına geçti (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 283 2.Ptolemaios Philadelphos tahta çıktı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö 271 Epikuros'un ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 266-262 Khremonides Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 264-241 Birinci Pön Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 260 Timaios'un ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 221-179  5.Philippos Makedonya kralı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 219 Hannibal'in Saguntum'u zaptı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 218-202 İkinci Pön Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 217 Trasimenus Gölü Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 216 Cannae Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 214-205 1.Makedonya Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 212 Arkhimedes'in öldürülmesi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 202 Zama Savaşı, Kartaca yenilgisi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 200-197 2.Makedonya Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 172-168 3.Makedonya Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 168 Pydna Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 167 Polybios'un Roma'ya götürülmesi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 149-146 3.Pön Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 146 Korinthos'un yağmalanması, Yunanistan Roma koruması altına alınır (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 145 Yunanistan Roma'nın eyaleti oluyor.

M.Ö. 133-123 Gracchus kardeşlerin tribunusluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 116 Varro'nun doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 112-105 Iugrtha'ya karşı savaş (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 107-100 Marius'un reformları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 106 Cicero'nun doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 100 Iulius Caesar'ın doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 98 Lucretius'un doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 90-88 Müttefikler savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 89-85 1.Mithridates Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 86 Sulla'nın Atina yağması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 84 Catullus'un doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 83-82 2.Mithridates Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 82-80 Sulla'nın reformları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 75-35 Philodemos İtalya'da (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 74-63 3.Mithridates Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 73-71 Spartacus önderliğindeki köle ayaklanması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 70 Crassus ile Pompeius'un konsüllüğü, Verres'in yargılanması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 66-62 Pompeius doğu görevinde (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 65 Horatius'un doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 63 Catilina suikastı, Auustus'un (Octavianus) doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 60 1.Triumvirlik (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 60-30 Diodoros Sikeliotes tarihini yazar (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 59 Livius'un doğumu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 59-49 Cesar Galya'da.

M.Ö. 58-57 Cicero'nun sürgünlüğü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 58-49 Caesar Gallia'da (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 55 Lucretius'un ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 55-54 Caesar Britannia'da (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 54 Catullus'un ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 53 Carrhae Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 49 Caesar Rubicon ırmağını geçer (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 48 Pharsalos Savaşı, Pompeius'un öldürülmesi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 47-44 Caesar'ın dictator'luğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 45 Sallustius tarihini yazmaya başladı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 44 Caesar'ın öldürülmesi, Strabon'un Roma'ya gelişi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 43 Ovidius'un doğumu, 2.triumvirlik, Cicero'nun öldürülmesi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 42 Philippi Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 31 Aktium Savaşı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 30 Marcus Antonius ile Kleopatra'nın ölümleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 27 Varro'nun ölümü, Augustus'un principatusluğu başladı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 27 Augustus Roma İmparatoru.

M.Ö. 26 Aydin, Efes, Nazilli yöresinde deprem oldu. (MSK IX), Tiedeman (1990)

M.Ö. 19 Tibullus ve Vergilius'un ölümleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 8 Horatius ve Maecenas'ın ölümleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 4 Büyük Herodes'in ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

M.Ö. 4 Nasıralı İsa'nın doğumu.

 

MİLATTAN SONRA

14 Augustus'un ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

14-37 Tiberius'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

17 Livius ve Ovidius'un ölümleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

17 Ön Asya – Sart (Asia Minor-Sardeis) (İzmir, Efes (Ephesus), Aydın, Manisa ve Alaşehir) (38.63N; 27.59E; M=7.0; I=X; gece) Tacitus’a göre deprem gece oldu. Ön-Asya’daki 12 önemli şehir yıkıldı. Açıklığa çıkarak kaçmaya çalışanlar derin yarıklar tarafından yutulmuşlar. Büyük dağların battığı, evvelki ovaların yukarıya yükseldiği, ve yangınların yağmurlar arasından birden alevlendiği söylenir. Felaket en çok Sart’ı etkilemiştir. Bu yüzden imparator (Tiberius) on milyon sesterne (eski Roma parası) vermiş ve beş yıl boyunca Sart’ı milli ve imparatorluk hazinesi ödemelerinden muaf kılmıştır. Sipylus’un Manisa’sı (Magnesia) kayıp ve tazminat açısından ikinci sırada kalmıştır. Temnus( Menemen, Görece Köyü civarı), Alaşehir (Philadelphia), Aegae, Apollonidea (Akhisar Palamut bucağı civarı), Mostene, Hyrcania, Hierocaesarea, Myrina (Limni), Cyme, Tmolus(Bozdağlar civarı) için de aynı dönemde vergiden muaf tutulmaları kararlaştırılmış, ve durumu yerinde değerlendirmek ve yardımla donatmak için senatodan bir komisyon gönderilmiştir. Ayrıca Strabo da Magnesia’daki (Manisa) Sardeis’teki (Salihli) ve diğer önemli şehirlerdeki yıkımlardan bahseder. Bithynian’lı şair Bianor Sardeis’in toprakta oluşan çok büyük bir yarık tarafından oluşan derin bir çatlağın içine saplandığını yazmıştır; ve Pliny sadece bir gecede on iki Asya şehrinin harap olmasından dolayı Tiberius’un imparatorluğu zamanındaki insanlığın hatırasındaki en büyük depremin bu deprem olduğunu söylemiştir. Tiberius tarafından desteklenen şehirler M.S. 30’da onun bir heykelini diktiler. Bu heykelin tabanı 1693’te Pozzuloli tarafından bulunmuştur. Tabanın dört tarafında 12 şehrin depremden yıkılmasının hicvinin yanı sıra iki şehrin daha (Efes ve Cibyra) tasviri bulunmuştur. Bu iki şehrin kısmen yıkıma uğradığı ve ya M.S. 23’teki depremde hasar gördüğü tahmin ediliyor. (Papazachos, 1997; Milarakes, 1881; Georgiades, 1904; Guidoboni et al., 1994). Ergin ve diğ. (1967) ayni depremi: 37.85N; 27.3E; M=7.0; Io=X parametreleri ile vermektedir. Kaynaklara göre deprem gece yarısı meydana geldi. İzmir, Efes, Aydın, Manisa, Alaşehir ve Sart şehirlerinde (12 önemli şehirde), yani Gediz ve Büyük Menderes nehirlerinin vadilerinde büyük tahribat yapmıştır. Ege bölgesindeki büyük felaketlerden biridir. (Ergin ve diğ., 1967)

37 Yaşlı Seneca'nın ölümü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

31 Seianus'un idamı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

37 Caligula imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

41 Claudius'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

43 Britannia'nın istilası (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

44 Manisa, Efes Depremi 38.2N; 27.4E; Io=VIII M=6.4 (Ergin ve diğ., 1967)

54-68 Nero'nun imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

60 Boudicca'nın başı çektiği Britannia ayaklanması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

64 Roma yangını (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

65 Piso suikastı, Lucanus, Petronius ve Genç Seneca'nın intiharları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

66-70 Yahudi ayaklanması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

68 Milet-Söke Civarı. 37.74N; 27.4E; Io=VII M=5.8 (Ergin ve diğ., 1967)

69 Dört İmparatorlar Yılı: Galba, Otho, Vitellius ve Vespasianus (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

70 Kudüs'teki tapınağın tahribi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

75-85 Agricola'nın Britannia valiliği (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

79 Vezüv'ün püskürüşü.

79-81 Titus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

79 Yaşlı Plinius'un ölümü, Vesuvius'un püskürmesi, Pompeii ve Heculanum'un tahribi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

80 Coloseum'un açılışı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

81-96 Domitianus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

89 Epiktetos'un sürgün edilmesi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

92-93 Plutarkhos Roma'da (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

96-98 Nerva'nın imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

97 Tacitus'un konsüllüğü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

98-117 Traianus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

100 Genç Plinius'un konsüllüğü (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

105 Ön Asya-Aliağa (Asia Minor-Elaea) (38.9N; 27.0E; M=6.4; I=VIII) Eusebios’a göre, Aliağa, Myrina (Limni Adası), Çandarlı (Pitane) ve Nemrut Limanı (Cyme) bir depremle harap olmuştur. (Papazachos, 1997; Guidoboni et al., 1994). Ergin ve diğ. (1967) MS 105 ve106 Çandarlı Körfezi (38.9N; 27.00E; Io=VIII) olarak vermektedir.

117-138 Hadrianus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

135 Yahudilerin bütün dünyaya dağılması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

138-161 Antoninus Pius'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

140 Ptolemaios'un olgunluk dönemi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

160 ve 165 İzmir depremi 38.41N ; 27.2E; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

161-180 Marcus Aurelius'un imparatorluğu İtalya'ya ilk Germen akınları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

176 ve 177 İzmir'de deprem. 38.6E; 26.65N; Io=VII; M=5.8 (Ergin ve diğ., 1967) Tiedeman (1990)’a göre 177 yılında İzmir (MSK X), Milet, Sakız Adası ve Sisam adalarında deprem olmuştur. Bu depremde tamamen hasar gören İzmir Marcus Aurelius emri ile yeniden inşa edilmiştir.

178 İzmir (38.3N ; 27.1 ; M=(6.5) ; I=VIII) Dio Cassius’a göre, bir depremde fena halde yıkıma uğramış İzmir şehrini de içine alan birçok şehre Marcus Aurelius para yardımında bulunmuş ve imparatorun muhafızları sınıfından bir senato mensubuna şehri tekrardan inşa etmesi için görevlendirmiştir. Philostratos, İzmir’in zemininde çatlaklar oluştuğundan bahsetmiştir. Eusebios İzmir şehrinin bir deprem ile harap olduğunu ve de on sene süreyle tekrar yapılanma için vergilerden muaf olduğunu söyler. (Papazachos, 1997; Georgiades, 1904; Guidoboni et al., 1994). Gültekin (1952) depremin İzmir, Efes, Aydın, Manisa, Alaşehir ve Sart şehirlerinde, yani İzmir’in kuzey güney bölgesiyle Gediz ve Büyük Menderes çukurlarında tahribat yaptığını anlatmaktadır. Şehrin büyük kısmı harap olmuş, pek çok yangın çıkmıştır..Yıkılan binalar arasında büyük bir mabet ve şehrin tiyatrosunun da bulunduğu, zeminde çatlaklar açılarak binaların bunlar içine gömüldüğü belirtilmektedir. Küçük iç liman bu zamanda kapanmıştır.

180-192 Commodus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

190 Foça'da deprem. 38.66N; 26.75E; Io=VI M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967)

193-211 Lucius Septimius Severus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

211-217  Caracalla'nın imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

212 Bütün uyruklar Roma vatandaşı.

218-222 Elagabalus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

247 Roma'da Bininci Yıl kutlamaları (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

267 (Germen boyu) Herullerin Atina yağması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

272 İmparator Auelanius'un Palmyra'yı zaptı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

284-305 Deocletianus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

293 Dörtlü Yönetim'in kurulması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

303-305 Büyük Hıristiyan Kıyımı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

306-337 Constantinus Magnus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

312 Milvius Köprüsü Savaşı, imparatorlukta Hıristiyanlara karşı hoşgörü ve destek (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

325 İznik Konsili (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

330 Konstantinopolis'in Roma İmparatorluğu'nun başkenti olması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

360-363 Iulianus Apostata'nın imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

378-395 (Büyük) Theodosius'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

395 İmparatorluğun doğu ve batı olarak ikiye ayrılması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

410 Vizigot önderi Alaric'in Roma yağması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

439 Vandalların Afrika'daki Roma topraklarını fethi (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

452 Attila'nın İtalya'yı istilası (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

455 Vandalların Roma talanı (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

468 İzmir, Aydın ve İstankoy (MSK VIII), Tiedeman (1990)

476 Roma'nın yıkılması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

527 Doğu'da İustinianus'un imparatorluğu (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

529 Atina'da felsefe okullarının kapatılması (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

688 İzmir'de deprem. 38.41N; 27.2E; Io=IX M=6.5. İzmir’de şiddetli ve tahripkar bir deprem. 20000 ölüden bahsedilir. (Ergin ve diğ., 1967)

22 Haziran 981 Sung İmparatoru T'ai-tsung Kao-ch'ang Uygularına bir elçilik heyeti gönderdi. İmparator T'ai-tsung, bu heyetin başkanlığına bir saray mensubu olan Wang Yen-Te'yi getirdi. Wang Yen-te ile arkadaşları Kao-ch'ang'a gitti ve seyahatlerini tamamlayarak 984 yılında Çin'e döndü. Wang Yen-te Çin başkentine dönüşünden sonra gezisi hakkında hazırladığı raporu imparatora sundu. (Çin Elçisi Wang Yente'nin Uygur Seyahatnamesi, Prof. Dr. Özkan İzgi TTK)

1025 İzmir'de deprem Baykara (1974)

1039 İzmir 38.4N ; 27.3E ; M=(6.8) ; I=VIII  Cedrenos depremin çok felaket olduğunu bildirmiştir. Birçok bölge ve şehir bu deprem dolayısıyla hasar görmüştür. İzmir dehşetli bir manzaraya bürünmüştür, çünkü en güzel binalar çökmüş ve birçok insan ölmüştür. (Papazachos, 1997; Sathas, 1867; Georgiades, 1904).

1040 İzmir'de deprem. 38.4N ; 27.3E ; I=VII, M=5.8 (Ergin ve diğ., 1967)

1056 İzmir'de deprem. (MSK VIII), Tiedeman (1990)

1389 (20 Mart) Sakız Adası (Chios) 38.4N ; 26.3E ; M=6.7 ; I=VIII Palermo ve Vatikan’daki kütüphanelerde bulunan iki yazma eserde Castro’nun büyük bölümünün 20 Mart 1389 depreminde harabolduğu ve bu depremin birçok binayı çatlatıp kırdığı belirtilir. Kıyıya yakın olan Neochorio’daki birçok ev de yerle bir olmuştur. İki kadın ölmüş; birçok kilises de önemli derecede hasar görmüştür. Bu depremden oluşan denizdeki dalga ticaret merkezinin ortasına kadar gelmiş ve insanları orayı terk etmeye zorlamıştır. İzmir, Foça (Phocaea) kulesi ve Ikaria Adası da (Sisam Nomos’u)harabolmuştur. (Papazachos, 1997; Zolotas, 1921; Sgouros, 1937). Ergin ve diğ. (1967) ayni depremi: 20 Mart 1388 İzmir ve Sakız Adası Adası; 38.4N; 26.3E; Io=VI olarak vermektedir.

1428 Aztekler'in üçüncü kralı Chimalpopoca (tütün içen kalkan) öldürüldü. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

1440-1469 Aztek Kralı Moktezuma'nın tahtta kalış dönemi. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)M.Ö. 1300-1200 Çizgisel B tabletleri (Oxford Antikçağ Sözlüğü, M.C.Howason, Kitapyayınevi)

1469-1481 Aztek Kralı  Axayacatl'ın tahtta kalış dönemi. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

1473 (19 Şubat) Mikolaj Kopernik doğdu.

1473 İbn-i Sina'nın Kanun adlı tıp kitabı Milano'da yayımlandı.

1481-1486 Aztek Kralı Tizoc'un tahtta kalış süresi. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

1486-1503 Aztek Kralı Auitzotl'un tahtta kalış süresi. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

1491 Kopernik üniversiteye başladı.

1503-1520 Aztek Kralı 2. Mokzezuma'nın tahtta kalış süresi. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

1509 İstanbul'da deprem oldu.

1512 (22 Şubat) İtalyan kaşif Amerigo Vespucci öldü.

1516 Thomas Moore Ütopya adlı yapıtını yayımladı.

1517 Martin Luther Reform Hareketi'ni başlattı.

1519 Leonardo da Vinci öldü.

1519 İspanyollar Meksika'ya girdi. (Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları)

1532 Francis Pizzaro İnka İmparatorunu esir aldı.

1543 Nikolaus Kopernicus öldü.

1543 De Revolutionibus yayımlandı.

1545 Girolamo Cardano matematik kitabı Ars Magna'yı yayımladı.

1546 Sakız Adası (Chios-Mastichochoria) 38.2N ; 25.9 E; M=(6.3) ; I=VII Gezgin Torelli’ye göre 1546 yılında daha çok Katomeria’da (Mastichochoria) hissedilen, Katomeria’nın büyük bir bölümü, batısı,onarılamayacak kadar büyük hasar gördüğü kuvvetli ve çok kötü bir deprem oldu. (Papazachos, 1997; Zolotas, 1921).

1546 Gökbilimci Tyco Brahe doğdu.

1556 Çin'in Şansi Eyaleti'nde 800 bin kişinin öldüğü büyük bir deprem oldu.

1560 İlk bilimsel dernek Academia Secretorum İtalya'da kuruldu.

1563 İngiltere'de veba salgını.

1564 William Shakespeare doğdu.

1565 Sakiz Adası (Chios) Kırk gün süren şiddetli deprem (Ambraseys ve Finkel, 1995)

1569 İlk ayçiçekleri Amerika'da İspanya'ya getirildi.

1570 Abraham Ortelius elli üç haritadan oluşan ilk atlası yayımladı.

1572 Tycho Brahe, on beş ay boyunca ışık yayan süpernovayı izledi.

1577 Takuyiddin İstanbul Gözlemevini kurdu.

1577 Büyük kuyruklu yıldız görüldü.

1580 Brahe, Uraniborg Gözlemevini kurdu.

1582 Avrupa'da takvim reformu başladı.

1592 Kepler Evrenin Gizemi adlı yapıtını yayımladı.

1595 (9 Temmuz) Johannes Kepler ünlü eseri Mysterium Cosmographicum’u (Evrenin Gizemi) yayımladı.

1608 (Haziran) Hans Lippershey mercekli teleskopu buldu.

1601 Tyco Brahe öldü.

1605 Cervantes Don Kişot'u yayımladı.

1608 Hans Lippershey teleskopu buldu.

1610 Galileo teleskopla gökyüzü gözlemlerine başladı.

1616 (25 Şubat) Kilisenin baskısı nedeniyle Galileo Galilei Dünya'nın Güneş çevresinde döndüğü savından vazgeçmek zorunda kaldı.

1616 Wiliiam Harvey kan dolaşımını keşfetti.

1639 İzmir. 38.41N; 27.2E; Io=VI M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967)

1644 İzmir. 38.41N; 27.2E; Io=VII M=5.8 (Ergin ve diğ., 1967)

1654 (20 Mayıs) İzmir. 38.5N ; 27.1E ; M=(6.4); I=VIII. Deprem İzmir’de, birçok kule ve caminin yıkılmasına ve birçok evin çökmesine, birçok da can kaybına neden olmuştur. Birçok kent sakini evlerini bırakıp açıkta kamp yaptılar; birçok Avrupalı tüccar da gemilerine kaçak aldılar. 25 Haziran’a kadar her gün art sarsıntılar hissedildiler. (Papazachos, 1997; Frangakis-Syrett, 1992; Ambraseys ve Finkel, 1995). Ergin ve diğ., (1967) ayni depremi: 22 Mayıs 1654, İzmir; 38.41N ; 27.2E ; Io=VI olarak bildirmiştir.

1664 (2 Haziran) İzmir. Genel panik yaratan ve birkaç evi yıkan bir deprem (Ambraseys and Finkel, 1995) 38.41N; 27.2E; Io=VII M=5.8 (Ergin ve diğ., 1967).

1667 (6 Nisan) İzmir. 38.41N; 27.2E; Io=VII M=5.8 (Ergin ve diğ., 1967).

1667 (Kasım) İzmir. 38.41N; 27.2E; Io=VI M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967).

1674 (23 Ocak) Sakız Adası (Chios) 38.4N ; 26.3E ; M=(6.2) ; I=VII. Gezgin Johan Michael Wansleben’e göre, geceyarısından sonra üçte Sakız Adası Adasında birçok evi ve sarayı çatlatan çok fena bir deprem meydana gelmiştir. İzmir’de ve Ege’de hissedilmiştir. Diğer küçük sarsıntılar bunu izlemiştir. (Papazachos, 1997; Maravelakis, 1938).

1680 (14 Şubat) İzmir. 38.4N ; 27.2E ; M=(6.2) ; I=VII. İzmir’e 10mil uzaklıktaki 3 kasaba yerle bir olmuştur. İzmir’den 1.5 saat uzaklıktaki bir dağ Carbon köyünün üzerine çökmüştür (heyelan). (Papazachos, 1997; Ambraseys ve Finkel, 1995).

1684 Sakız Adası Adası (Chios). 38.3N ; 26.2E ; M=(6.0); I=VI. Gezgin Mansuette de Nautenil’e göre Sakız Adası’da çok fena depremler oldu. Gündüz ve gece iki veya üç kere meydana geldiler. (Papazachos, 1997; Maravelakis, 1938).

1687 (18 Aralık) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1688 (5 Haziran) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1688 (10 Temmuz) İzmir. 38.3N ; 26.2E ; M=6.8 ; I= X Deprem saat 11.45’te meydana gelmiş ve 20-30 saniye kadar sürmüştür. İzmir’deki hasarın çoğu, şehrin aşağı kısmında (deniz kıyısı) oluşmuş ve doğu yönüne bakan birçok duvar evlerin ve kamuya ait binaların dörtte üçünü de beraberinde götürerek yıkılmıştır. Büyük bir sayıda kiliselerin tamamı yıkılmış ve 17 camiden sadece 3’ü ayakta kalmıştır. Deprem, şehrin Avrupalıların yaşadığı mahallede (European quarter) yangın başlatmış ve şehrin diğer bölgelerine geriye ne kalmışsa içine alarak yayılmıştır. İzmir’de 35’i Fransız, üçü İngiliz, bir tanesi de Hollandalı olmak üzere 5000’den fazla insan ölmüştür. Çok sayıda insan yangında hayatını kaybetmiştir. İzmir’in Metropolitesi ve gezi için gelmiş olan Patriarch of Alexandria da ölenler arasındaydılar. İzmir Körfezi’nin girişindeki yarımadaya oturmuş, şehirden üç kilometre uzaklıktaki Sancak Burnu kalesi ve etrafındaki toprak öyle batmıştır ki, bu mahal anakaradan 30 metre denize açılarak bir adacık haline gelmiştir. İzmir’in sahili toprağın 60 cm. Batması sonucu karaya doğru genişlemiştir. Limandaki gemiler altüst olmuşlardır. Sahilden uzak bölgelerde (Seydiköy, Turgutlu, Manisa, Alaşehir) hasar hızla azalma gösterir. Art sarsıntılar aylarca devam etmiştir. (Papazachos, 1997; Perrey, 1848; Mallet, 1856; Veis, 1944; Frangakis-Syrett, 1992; Ambraseys ve Finkel, 1995). Ergin ve diğerleri (1967) ayni depremi: 10/12 Temmuz 1688, İzmir; 38.4N ; 26.9E ; Io=X olarak vermektedir. İzmir’de büyük tahribat. Depremin merkezinin İzmir Koyu girişinde bulunan Sancak Kalesi civarında olduğu saptanmıştır. Bu deprem küçük magnitüdlü lokal bir deprem olmasına rağmen magnitüdü ile orantısız derecede büyük hasar yapmıştır. Kaynaklara göre adı geçen kale, depremden sonra harabe haline gelmiştir.Kale toprağa öylesine batmıştır ki kalenin duvarlarında bulunan toplar görülmez olmuştur. Ağaç kökleri toprak üzerine çıkmıştır. Fazlızade ve Bıyıklızade camileri tümüyle yıkılmış, çok sayıda kilisede ağır şekilde hasar meydana gelmiş ve Capucins, Jesuits ve Congregationists kiliseleri tamamen yıkılmıştır. Greek Metropolitan kilisesi, Armenian kilisesi ve Sta Photini kilisesi de tamamen tahrip olmuştur. Ortodoks mezarlığında bulunan St. George kilisesinde de çok ağır hasar oluşmuştur. Hasar özellikle yabancı konsolosluklar bölgesinin önünde uzanan deniz kıyısı boyunca çok ağırdı. Bu bölgede deprem ve yangın tüm ticari dükkanları, içindeki tüccarları, mobilyaları ve diğer eşyaları yok etti. Yangın, aynı zamanda, İngiliz, Fransa ve Hollanda Konsolosluklarının arşivlerini ve kayıt saklama binalarını yok etti. İzmir'de ticari hayat tamamen durdu. Yangın şehrin diğer taraflarına doğru yayılmış ve depremden arta kalan ne varsa yanmış; öyle ki Avrupalıların yaşadığı bölgeyi gösteren sadece tek bir duvarın kaldığı söylenir. Aynı şekilde yangın pazar yerlerine de sıçradı. Sadece Türklerin pazar yeri, ramazan olması ve yemek için ateş kullanılmaması nedeniyle, yangından etkilenmedi. İki veya üç han yıkıldı ve 600-700 tüccar hayvanları ile beraber yıkılan bu hanların içinde hayatlarını kaybettiler.Taş yığma bir yapı olan Köprülü Han depremden zarar görmedi ancak yangında hasar gördü. Ana pazarın uzak ucunda bulunan pamuk işleyici hanı hariç diğer tüm hanlar ya depremden hasar gördü ya da yangından. Eski gümrük binası yıkıldı fakat yığma depo evleri ile her iki yanından desteklenen yeni gümrük binası ise ne depremden ne de yangından hasar görmüştür. Şehrin alçak kısımlarında yer yarıkları oluşmuş ve bu çatlaklardan sular fışkırmıştır. Depremden sonra yapılan ölçümlerde İzmir'de deniz kıyısı, karanın yaklaşık 60 cm çökmesi sonucunda karaya doğru ilerlemiş ve yaklaşık 100 ayak genişliğinde bir kanal oluşmuştur. Kıyıdan daha içerlere doğru hasar hızla azaldı. Sarsıntı Foça, Chios (Sakız Adası), Novada (Kuşadası) hissedilmesine karşın herhangi bir hasar olmadı. Depremin hissedildiği Turgutlu, Alaşehir ve Manisa da ise hafif hasarlar oluştu. Bu depremle ilgili olarak hazırlanmış bir Fransız raporunda şehirde 15000-16000 kişinin bu depremde telef olduğunu çok sayıda kişinin ise deprem sonrası çıkan yangında perişan olduklarını bildirmektedir. Bir kısım halk İzmir’i terk ederek civar köylere yerleşmiştir.

1690 (13 Ocak) İzmir. 38.6N ; 27.4E ; M=(6.4) ; I=VII. Bu deprem İzmir ve ona yakın alanlarda hasara yol açmıştır. Sahil boyunca hasara neden olmuştur ancak içerlere doğru etkisi daha ciddiydi. (Papazachos, 1997; Ambraseys ve Finkel, 1995). Ergin ve diğ. (1967) ayni depremi: 13 Ocak 1690, İzmir; 38.41N ; 27.2E ; Io= VI parametreleri ile vermektedir.

1694 (5 Mart) İzmir. İzmir ve Sakız adasında ciddi bir hasar yaratmayan kuvvetli deprem (Ambraseys ve Finkel, 1995).

1709 (3 Temmuz) Foça. Bu deprem İzmir'in kuzeybatısındaki eski Foça Kalesi'ni tahrip etmiştir. Belgelere göre, kale içindeki altı kule ve kalenin batı duvarı yıkılmıştır. Ana giriş kapısının her iki tarafında ki kuleler bu kapının bitişiğindeki mescidin üzerine devrilmiş ve mescidi de tahrip etmiştir. Aynı şekilde, iç kale ile ana giriş kapısı arasındaki duvarda bulunan iki kule kale içine-evlerin üzerine doğru devrilmiş ve evlerin de yıkılmasına neden olmuştur. Kalenin doğu tarafındaki duvarların çoğunluğu yıkılmıştır. Sultan II. Mehmet Camii’nin minareleri kubbenin üzerine doğru devrilmiş ve kubbe üzerinde çeşitli yerlerde kırıklar meydana getirmiştir. İç kale yakınında ki mescidin minaresi de mescidin üzerine devrilmiş ve yıkılmasına veya hasar görmesine neden olmuştur. Kale içindeki 30-40 ev de bu depremde ağır hasar görmüştür. (Ambraseys ve Finkel, 1995; Ergin ve diğ., 1967)

1717 (1 Temmuz) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io= VI; M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967)

1719 (25 Haziran) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io= VI, M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967)

25 Nisan 1719 – Daniel Defoe’nun ünlü romanı ‘Robinson Crusoe’ yayımlandı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1723, Eylül (Ekim) İzmir. 38.4N ; 27.0E ; M=(6.4) ; I=VIII. İzmir’e gelen bir misafire göre, depremden iki ay sonra sarsıntı altmış evi yerle bir edip insanları öldürdü. (Papazachos, 1997; Ambraseys ve Finkel, 1995). Baykara (1974) ayni depremi 1723 Ekim’inde vermekte, altmış kadar evin yıkıldığını, 500 insan öldüğünü bildirmektedir.

31 Ocak 1729 – Türkiye’de ilk kitap, Mehmet Bin Mustafa’nın (Vanlı) kaleme aldığı Sıhahı Cevheri (Vankulu) adlı sözlük basıldı. İbrahim Müteferrika, ilk Türk matbaasını İstanbul’da Sultanselim’deki konağında kurmuştu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1738 (23 Aralık) Sakız Adası (Chios) 38.5N ; 26.3E ; M=(6.0); I=VI. Bir notta 9 Aralık saat 12’de Sakız Adası tamamında olduğu kadar etrafında da büyük bir depremin olduğu yazılmaktadır. 12 Aralık gecesinde birincisinden daha kuvvetli ikinci bir deprem meydana gelmiş ve ada sakinleri arasında büyük bir korku salmıştır. Daha sonra hafif sarsıntılar olmuştur. (Papazachos, 1997; Zolotas, 1921).

1739 (24 Mart) İzmir. 38.41N ; 27.2E; Io=VIII; M=6.4 (Ergin ve diğ., 1967)

1739 (4 Nisan) İzmir Körfezi. 38.5N; 26.9E ;M=6.8; I=IX. Patmos’ta yazılmış bir notta büyük bir depremin 10 dakika sürdüğü ve İzmir’deki tüm evlerin hasar gördüğü yazmaktadır. Eski ve Yeni Foça’da da hasar büyüktür. Başka raporlara göre, İzmir’deki hasar geniş çapta denizin kenarındaki “Avrupa Kesimi”nde oluşmuştur. İzmir’de ölenlerin sayısı 80’i geçmemiştir. Sarsıntı eski Foça’nın dörtte üçünü tamamen yıkmış ve toprak açılıp içinden bitüm fışkırmıştır. Deltanın Gediz (Agria) Nehri’nin ağzındaki kısmı depremde çökmüş ve depremden sonra sular altında kalmıştır. Chios’ta (Sakız) birçok ev harap olmuş; bir kısım insan ölmüştür. Samos’ta (Sisam) deprem büyük bir sesle dehşet verici idi ve genel bir paniğe sebep oldu. Sarsıntı İstanbul’da, belki Dinar’da hissedildi, ancak Selanik’te hissedilmedi. Art sarsıntılar Eylül’e kadar hissedildi. (Mallet, 1854; Labros, 1910; Maravelakis, 1938; Simopoulos, 1973; Ambraseys ve Finkel, 1995; Papazachos, 1997).

38.41N ; 27.2E ; Io= VIII, Bu depremin tarihi ile ilgili bilgiler çelişkilidir. Yunan kaynaklı bilgilere göre deprem 24 Mart 1739 da, Fransız Konsolosluğu ve Osmanlı İmparatorluğu bilgilerine göre 4 Nisan 1739 da, bazı gazete bilgilerine göre ise 5 Nisan 1939 da meydana gelmiştir. En olası tarih 4 Nisan olarak görünmektedir. Depremin oluştuğu yer İzmir Körfezidir. Bu depremde İzmir'deki tüm evler zarar görmüştür.Aynı zamanda hem eski Foça hem de yeni Foça harap olmuştur. Psarochanon (Agria) da 13 kişi hayatını kaybetmiştir. Foça körfezinde eski Foça kalesinin kuleleri, kapıları ve duvarları tamamen yıkılmıştır. Deprem Eski Foça kalesi içindeki Sultan Mehmet II camisi zarar görmüştür. Keza Yeni Foça'da kale içindeki minarenin de bu depremden zarar gördüğü bildirilmiştir. Eski Foça'nın dörtte üçü tamamen yok olmuştur. Bu depremin etkisiyle Gediz Nehri deltasını teşkil eden geniş bir kara parçasının da sular altında kaldığı rivayet edilir. İzmir'de zarar daha fazla yayılmış ve özellikle denize yakın şehrin alçak kısımlarında bulunan ve Avrupalıların yaşadığı kısım ağır hasar görmüştür. Bu bölgede Fransız ve Venedik konsoloslukları ile Cizvit (Jesuits) ve Kapuşin (Capucins) kiliselerinin bazı kısımları dahil olmak üzere çok sayıda ev yıkılmıştır. Rıhtım ve depolar herhangi bir zarar görmemiştir. Limanın giriş yerinde su derinliği bu depremle değişmiştir. Türk ve Rumların yaşadığı bölgelerdeki zararlar daha azdı. Hükümet binalarındaki zararlar onarılabilir cinstendi. Bu depremde yaşamını yitirenlerin sayısı 80 kişiyi civarındadır. Sakız Adası adasında da aynı derecede hasar oluşmuş ve çok sayıda kişi hayatını kaybetmiştir.

1739 (1 Mayıs) İzmir. 38.41N; 27.2E ; Io=VI; M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967)

30 Mayıs 1740 – Osmanlı Devleti Fransa ile kapitülasyon antlaşması yaptı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

15 Haziran 1752 – Benjamin Franklin, uçurtma deneyi ile yıldırımın elektrik akımı olduğunu ispatladı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1754, Temmuz İzmir. 38.41N; 27.2E; Io= VI; M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967)

15 Mayıs 1756 – Kuzey Amerika’daki egemenlik mücadelesinde İngiltere’nin Fransa’ya savaş açmasıyla, Fransa-Kızılderili savaşı olarak da bilinen Yedi Yıl Savaşı başladı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1758 (Haziran) John Dolland akromatik merceği buldu.

1763 (13 Ocak) İzmir. 38.41N ; 27.2E; Io= VI; M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967)

1766 (5 Eylül) İzmir. 38.41N ; 27.2E; Io= VI; M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967)

1771 (8 Ağustos) İzmir. 38.41N ; 27.2E; Io=VI; M=5.2 (Ergin ve diğ., 1967)

1772 (24 Kasım) Foça. 38.8N, 26.7E ; M=6.4 ; Io=VIII. Deprem ve deprem etkisiyle oluşan dalgalar Foça kalesinin 5 kapısını ve camisini tamamen yıktı. Lesbos’ta( Midilli) birkaç ev yıkıldı. Sakız Adası adasında deprem hissedildi, ama bir hasar meydana getirmedi. (Papazachos, 1997; Ambraseys ve Finkel, 1987).

1773 Britanyalı James Cook dünya turu sırasında ilk defa güney kutup dairesini geçer, fakat sadece buzdağlarını görür. (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

4 Mart 1774 – Orion Nebulası ilk kez William Herschel tarafından gözlemlendi. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1 Ağustos 1774 – İngiliz kimyacı Joseph Priestley oksijen gazını (dioxygène, O2) keşfetti. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

19 Nisan 1775 – Amerikan Devrimi başladı. Sömürgeci İngiliz birlikleri ile bağımsızlık savaşçıları, Massachusetts eyaletinin Lexington kentinde ilk çatışmaya girdi. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1778 (16-18-19 Haziran) İzmir. M=6.5. Depremler İzmir’de hasar yaratmıştır. Birçok ev ve Büyük cami hasar ve minareler yıkılmıştır. (Ambraseys ve Finkel, 1987).

1778 (3-5 Temmuz) İzmir. 38.4N; 26.8E; M=(6.4); I=IX. 2.30'da meydana gelmiş, 15 saniye sürmüş ve hemen hemen İzmir’i tamamıyla harap etmiştir. 5 Nisan da ise 3 Nisan’dakine eşit şiddette bir deprem daha olmuş ve birçok evin ve duvarın yıkılmasına ve aynı zamanda bir evde şehrin yarısını yok eden bir yangının çıkmasına neden olmuştur. Bazı yerlerde zemin açılmıştır. İki kaptan İzmir’e 18 mil uzaklıktaki Urla’da toprağın yarılıp açıldığını rapor etmişlerdir. Efes’in yakınlarında adı verilmeyen bir dağdan zemin çatlakları rapor edilmiştir. Hasar Seydiköy ve daha batıya doğru yayılmıştır. Toplamda bu depremlerdeki can kaybı 200 kişiden fazladır. 16 Haziran’da İzmir’de hasara yol açan ön sarsıntıdan sonra en büyüğüdür. Art sarsıntılar ilave zararlar vererek aylarca sürmüştür. Birçoğu İzmir’in güneybatısında daha kuvvetli hissedilmiştir. (Papazachos, 1997, Perrey, 1848; Mallet, 1854; Labros, 1910; Frangakis-Syrett, 1992; Ambraseys ve Finkel, 1995). Bu deprem 16 Haziran 1778 den beri devam eden bir deprem silsilesinin ana sarsıntısıdır. Üç hamam, üç minare ve Büyük Camii de dahil ederek dört cami ile birlikte birçok ev yok olmuş, bütün bacalar devrilmiştir. Bir caminin yıkılması bitişiğindeki 50 kadar evin yıkılmasına ve çok sayıda insanın ölümüne neden olmuştur. Başka bir caminin yıkılmasıyla da 40 kişi göçük altında kalmış ve bazıları hayatta kalabilmişlerdir. Bedestan ve Pazarın kubbeleri hasar görmüştür. Tersine olarak 4 Nisan 1739 depreminden sonra yeniden inşa edilen Avrupalıların yaşadığı bölgede en az hasar meydana gelmiştir. Bununla beraber bu bölgede St.Photius Katedralinin yakınındaki bölge yerin şiddetli bir şekilde çökmesi sonucu ağır hasara maruz kalmıştır. Art sarsıntılar 24 saat devam etmiş ve ana sarsıntıda ağır hasar görmüş birçok evi, minareyi ve hükümet binasını tamamen yıkmıştır. 5 Nisan da ise 3 Nisandakine eşit şiddette bir deprem daha olmuş ve birçok evin ve duvarın yıkılmasına ve aynı zamanda Fransız Konsolosluğu yanındaki bir evde yangın çıkmasına neden olmuştur. Hızla yayılan ve 36 saat devam eden bu yangın şehrin yarısını yok etmiştir. İngiliz, Fransız, Napoli, Ragusan ve Venedik konsolosluk ev ve binaları da dahil olmak üzere tüm binalarda yanacak şey kalmayıncaya kadar yangın devam etmiş ve dağların yamaçlarında durmuştur. Depremin neden olduğu toplam hasar 60 milyon “reales” olmuş ve toplam can kaybı ise 200 den fazla olmuştur. Art sarsıntılar altı haftadan fazla devam etmiş ve ilave zararlar oluşturmuştur. Bunlardan bazıları ise İzmir’in güneybatısındaki Seydiköy ve Urla'da çok şiddetli olarak hissedilmiştir. Ergin ve diğ. (1967) bu depremi: 1778 veya 1779, Temmuz 1; İzmir; 38.41N ; 27.2E ; Io=VI parametreleri ile vermektedir.

1778 (1 Ekim) İzmir. 3-5 Temmuz depreminde hasar görüp tamir edilemeyen iki cami, beş ev, bir han ve hamam yıkılmıştır. Marinada bulunan Avrupa kesimindeki tüm evler tamamen hasarlıdır. (Ambraseys ve Finkel, 1987).

4 Haziran 1783 – Montgolfier Kardeşler, sıcak hava balonlarını halka tanıttılar. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

7 Ocak 1785 – Fransız havacı Jean Pierre Blanchard ve ABD’li fizikçi John Jeffries, bir balonla Manş Denizi’ni geçtiler. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1785/1786, Nisan 26, Ağustos 29 İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1786 (30 Ocak) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

7 Ocak 1789 - İlk Amerikan başkanlık seçimleri yapıldı. George Washington başkan seçildi.

9 Ocak 1792 - Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya Devleti arasında beş yıl süren savaşın ardından Yaş Anlaşması imzalandı.

17 Mayıs 1792 – New York Borsası kuruldu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1796 – Çiçek hastalığına ait aşının İngiliz cerrah Edward Jenner tarafından bulunduğu kabul edilmektedir. Çiçek aşısının Osmanlı İmparatorluğunda ise ilk kez 1718-1730 tarihleri arasında ortaya çıktığına yönelik kanıtlar da bulunmaktadır. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

14 Mayıs 1796 – Edward Jenner ilk çiçek aşısını uyguladı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1 Temmuz 1798 – Napolyon Mısır’ı işgal etti. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

15 Temmuz 1799 – Hiyeroglif yazısının çözümünü sağlayacak olan üç dilde yazılmış Rosetta Taşı, Napolyon’un Mısır Seferi sırasında bir Fransız askeri tarafından bir kale yapımı sırasında rastlantı eseri bulundu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1801 İzmir Depremi. Bu deprem hakkında çok fazla bilgi bulunmamakla beraber şehrin hemen bütün camileri, sonraki yıllarda yeniden yapılırcasına tamir edildiğinden bunun da oldukça şiddetli olduğunu anlıyoruz. Nitekim 1298 yılı salnamesinin meşhur olaylar listesi bu depremi 178 ve 1688 depremleri ayarında göstermiştir. (Baykara, 1974)

18 Mayıs 1804 – Napolyon Bonapart, Fransa İmparatoru ilan edildi. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

29 Mayıs 1807 – Kabakçı Mustafa ayaklanmasında, isyancılar Şehzade Mustafa ve Mahmut’un kendilerine teslimini istedi. Sultan III. Selim tahttan indirildi, IV. Mustafa tahta çıktı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

7 Ağustos 1807 – İlk buharlı yolcu gemisi Clermont, New York-Albany arasında ilk seferini gerçekleştirdi. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

28 Temmuz 1808 – Osmanlı Padişahı III. Selim, İstanbul’da IV. Mustafa’nın emriyle boğularak öldürüldü. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

10 Ağustos 1809 – Ekvador’un başkenti Quito, İspanya’dan bağımsızlığını ilan etti. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

11 Mayıs 1811 – Siyam ikizleri diye anılacak Chang Bunker ve Eng Bunker kardeşler doğdu. Karınlarından yapışık olan ikizler yüz binde bir görülen bu doğumun isim babası oldular. 63 yaşında öldüler ve 18 çocukları oldu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

14 Mayıs 1811 – Paraguay, İspanya’dan bağımsızlığını kazandı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

5 Temmuz 1811 – Venezüella, İspanya’dan bağımsızlığını ilan etti. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

9 Temmuz 1816 – Arjantin, İspanya’dan bağımsızlığını kazandı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1817 (30 Kasım) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

17 Ocak 1819 – Simon Bolivar Kolombiya Cumhuriyeti’ni ilan etti. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

26 Haziran 1819 – Bisikletin patenti alındı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1820 Mart Sakız (Chios). 38.4N ; 26.2E ; M=(6.0); I=VII. Chios’ta bir fırtına esnasında bir deprem oldu; ve bayağı hasara yol açtı. (Papazachos, 1997; Perrey, 1848; Mallet, 1854). Ergin ve diğ. (1967) bu depremi: 38.4N ; 26.1E ; Io=VI parametreleri ile vermiştir.

1820 Rusya tarafından görevlendirilen Alman Bellingshausen, Antarktika’da kara olduğunu ilk keşfeden kişi olur. Çıkılamayan bu adaya “Peter I Øy” adını verir. (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

1823 Klor gazı Michael Faraday tarafından sıvılaştırıldı.

1823 Britanyalı James Weddell 74 derece güney enlemine kadar ilerler (1912’ye kadar rekor). (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

7 Mayıs 1824 - Beethoven 9. Senfoni'yi müzikseverlerle paylaştı.

1825 (7 Ocak) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1826 (8 Şubat) İzmir ve İstanbul. 39.5N ; 28.0E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1826 (12 Haziran) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1828 (15 Haziran) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VII (Ergin ve diğ., 1967)

1829 (23 Şubat) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

24 Nisan 1830 – Osmanlı hükümeti, Yunan devletinin varlığını resmen kabul etti. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1 Ağustos 1830 – Belçikalılar’ın Hollanda’ya karşı ayaklanmasıyla Belçika kuruldu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1 Haziran 1831 – James Clark Ross, Kuzey Kutbunu keşfetti. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1836 (8 Ağustos) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

20 Haziran 1837 – Kraliçe Victoria, 18 yaşında Birleşik Krallık tahtına çıktı. 63 yıldan fazla tahtta kalarak en uzun süre saltanat süren Birleşik Krallık hükümdarı olacaktır.

6 Ocak 1838 - Samuel Morse, telgrafı kamuoyuna tanıttı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

14 Haziran 1839 – Jandarma Teşkilatı kuruldu. Teşkilatın ilk nizamnamesi olan Asakir-i Zaptiye Nizamnamesi yürürlüğe konuldu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1839 (29 Ekim) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1840 (23 Şubat - Aralık 30), İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1841 (27 Kasım) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967.

22 Ocak 1842 – İlk kez Baytar Mektebi (Veteriner fakültesi) açıldı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

30 Mart 1842 – İlk kez bir ameliyatta anestezi uygulandı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1842/54, İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

24 Mayıs 1844 – ABD’li mucit Samuel Morse, ABD Senatosu üyelerinin hazır bulunduğu bir deneyle ABD Kongre binasından Baltimore’da bir tren istasyonuna kendi icadı olan mors alfabesiyle ilk mesajı gönderdi. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

10 Nisan 1845 – Türk Polis Teşkilatı kuruldu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

22 Haziran 1846 – Adolphe Sax, saksofonun patentini aldı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

21 Şubat 1848 – Karl Marx ve Friedrich Engels, Komünist Manifesto kitabını yayımladı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

23 Ocak 1849 – Elizabeth Blackwell, tıp diploması alan ilk kadın oldu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

12 Ağustos 1851 – Isaac Singer, dikiş makinesinin patentini aldı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1852 (19 Kasım) Fethiye ve Çeşme. 36.4N ; 28.6E ; Io=VI 1856, Kasım 13, Sakız Adası (Chios). 38.4N ; 26.1E ; M=(6.3) ; I=VIII. 1 Ekim 1852’den 1 Ekim 1856’ya kadar kuvvetli ve hafif 53 sarsıntı hissedilmiştir. Bunların çoğu 1853 ve 1855’te, azı da 1854, 1856 sırasında meydana geldi. 13 Kasım 1856’da diğerlerinden daha kuvvetli bir sarsıntı meydana geldi. Bu sarsıntı tüm şehri salladı. Birçok ev çöktü ve neredeyse hepsinde çatlak oluştu veya bir şekilde hasar gördü. Deniz karaya hücum etti ve bazı insanlar kayboldu. (Papazachos, 1997, Zolotas, 1921).

1855 (23 Şubat) Alman bilim insanı, matematikçi Carl Friedrich Gauss öldü.

18 Şubat 1856 – Islahat Fermanı yayınlandı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1857-58 Uluslar arası Jeofizik Yılı ortak araştırmaların başlangıcı olur. (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

30 Mart 1858 – Hymen Lipman silgili kurşunkalemin patentini aldı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1858 (Haziran) Jean Lenoir, içten yanmalı motoru buldu.

1858 (1 Temmuz) Wallace-Darwin Evrim Kuramı ilk kez Londra’da Linnaean Derneği tarafından yayımlandı.

1860 (6 Kasım) Sakız Adası (Chios). 38.4N ; 26.1E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

12 Nisan 1861 – Amerikan İç Savaşı, Güney Carolina’da patlak verdi.Savaş sonunda toplam 620 bin kişi öldü. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1862 (3 Kasım)3:00, Turgutlu. 38.5N ; 27.9E ; M=6.9 ; I=X. Deprem Turgutlu Kasabası’ndaki tüm evleri yerle bir etmiş; 280 kişinin ölümüne sebep olmuştur. Çevredeki diğer altı kasabada daha az zarar olmuştur. Afyon Karahisar’da, Isparta bölgesinde ve maksimum 300km uzaklığa kadar hissedilmiştir. 13 Kasım’da meydana gelen art sarsıntıda Afyon Karahisar’daki evlerde çatlaklar oluşmuş; İzmir, Aydın, Nazilli, Denizli ve Sakız Adası ve Midilli adalarında hissedilmiştir. (Papazachos, 1997, Karnik, 1971).

10 Ocak 1863 – Dünyanın ilk metrosu olan Londra metrosunun Metropolitan adı verilen ilk hattı açıldı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1863 (19 Şubat) Dünyanın ilk petrol boru ahttı Kuzey Amerika'daki bir petrol sahasında inşa edildi.

1863 (16 Ağustos) Sakız Adası (Chios) 38.3N ; 26.1E ; M=(6.2); I=VIII. Deprem Sakız Adasında ve komşu alanlarda yıkıcı olmuştur. 30,000 kişi evsiz kalmış; iki sıcak kaynak ortaya çıkmıştır. (Papazachos, 1997, Karnik, 1971).

1863-64, Kızılçullu İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1865 (11 Kasım) Sakız Adası (Chios). 38.3N; 26.2E ; M=(6.1); I=VIII. Deprem Sakız Adası’da birçok evi ve binayı harabetmiş, ancak ambarlara birşey olmamıştır. Sarsıntılar Kasım’ın sonuna kadar daha az şiddette devam etmiştir. (Papazachos, 1997, Sieberg, 1932; Karnik, 1971).

1866 (2 Şubat) Sakız Adası (Chios). 38.4N ; 26.0E ; M=(6.4) ; I=VIII. Sakız Adası’ndaki evlerde hasara yol açtı ve Rodos’a kadar hissedildi. 20 Mart’a kadar birçok art sarsıntı bunu takip etti. En kuvvetlileri Rodos’tan hissedildi. Deprem, 19 Ocak’ta Sakız Adası’ndaki birçok evi hasara uğratan bir ön-sarsıntının arkasından gelmiştir. (Papazachos, 1997, Sieberg, 1932).

1866 (25 Nisan) Selçuk, İzmir, Aziziye. 38.4N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1870 Güney Kutup Denizi balina av sahası haline gelir. Kıyım başlar. (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

1871 (8 Ekim) Sakız Adası (Chios). 38.4N ; 26.1E ; Io=VII (Ergin ve diğ., 1967)

1875 (1 Aralık) Karaburun ve Mordoğan. 38.5N ; 26.4E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1877 Oksijen gazı Louis Cailletet tarafından sıvılaştırıldı.

1877 Temmuz İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1879 (27 Şubat) ABD'li kimyacılar Ira Remsen ve Constantine Fahlberg sakarin maddesini keşfettiğini bilim dünyasına duyurdu.

1880 Mart Sakız Adası (Chios). 38.4N ; 26.1E ; Io= IX. Sakız Adası Adası'nda hasar yapmış, 4000 kişi ölmüştür.Çeşmede çok şiddetli hissedilmiştir. Bütün Batı Anadolu’ya tesir etmiştir. (Ergin ve diğ., 1967)

1880 (29 Temmuz) 4:40, Menemen. 38.5N ; 27.2E ; M=6.7, I=IX. Bu deprem, İzmir ile Gediz arasında yüz evin yıkılmasına ve gerisinin hasara uğramasına sebep olmuştur. 30 kişi hayatını kaybetmiştir. Bu bölgedeki kasabalar çok hasar gördü ve Menemen’in bir kısmı artık yaşanılamaz evlerle doldu. Toprakta, yarıklar gözlendi ve kaynaklar kurudu. İzmir-Menemen demiryolu hattı, hattaki hasar nedeniyle kapandı. Manisa, Kordelio ve Tomaso’da hasar gözlendi. Ana sarsıntıdan evvel, 22 Temmuz’da İzmir’de evleri yıkan ve insanların ölmesine yol açan ön-sarsıntılar olmuştur. Midilli Adası’nda korkunç ve uzun süreliydi, ve İstanbul’da hissedildi. (Papazachos, 1997, Samos Gazetesi, 23.7.1880; Sieberg, 1932; Karnik, 1971). Ergin ve diğ. (1967) bu depremi: 1880, Haziran veya Temmuz 29, İzmir ve Gediz; 38.6N ; 27.1E ; Io= IX parametreleri ile vermektedir. İzmir ve Gediz çukurluklarında çeşitli yerlerde hasar yapmıştır. İzmir-Turgutlu demiryolu yarıklarla kesilmiştir. Menemen, Bornova ve Karşıyaka’da fazla hasar olmuş. İzmir, Turgutlu, Manisa ve Alaşehir’de hafif hasar yapmıştır. Depremin merkezüstü Menemen civarındadır.

1880 Eylül İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1881 (3 Nisan) 11:40, Sakız Adası (Chios-Nenita). 38.3N ; 26.2E ; M=6.5 ; I=IX. 1879 ve 1880’de, Sakız Adası’nda bazen günde 10 tane olmak kaydıyla, küçük sarsıntılar oluştu ve Midilli ve İzmir’de hissedildi. Ana sarsıntı, adanın güneyindeki 30 veya 40 köyde hasara sebep olan kuvvetli bir ön-sarsıntıyı izleyerek gelmiştir. Deprem adanın dörtte üçünü harap etmiş, Sakız Adası’nda 3,550 kişi ölmüş, 7,000 kişi de yaralanmıştır. Adanın kuzeyinde kimse ölmemiştir. Ana sarsıntı hemen ilkini takiben vurduğundan büyük yıkım dar sokaklarda olmuştur. Türkler, Museviler ve Hıristiyanlar, büyük bahçeli evlerde oturan Frank’lardan daha fazla zarar gördüler. Çeşme bölgesinde 55 kişi ölmüş, 150 kişi de yaralanmıştır. En çok zarar gören bölge Neneta, Vouno, Flatsia, Kalamote, Koene, Kallimasia ve Didyma’nın bulunduğu adanın güneydoğusudur. Chalkio’da, heyelan ve kaya düşmesi olmuş ve bir sürü bunun altında kalmıştır. Aghia Elene burnunda doğu-batı doğrultusunda toprakta bir yarık oluşmuştur. Kastro’nun yakınında, kalenin güney ucunda, bir metre yüksekliğinde su ve kum fışkırmıştır, ve kıyıda yarıklar meydana gelmiştir. Burada deniz tabanı 80 cm. batmıştır. Batıdaki köylerde, hafif hasar oluşmuştur. Adanın kuzeyindeyse hiç hasar olmamıştır. 1884’e kadar birçok art sarsıntı meydana gelmiştir. 30 ila 40 tanesi, 11 Nisan 1881’de olduğu gibi (ana sarsıntıdan hasar görmüşleri yerle bir etmiştir), hasara sebep olmuştur. Tsunami oluşmuştur. (Bu bilgiyi bir bahçe duvarındaki taze kumlardan anlıyoruz). (Papazachos, 1997, Paganeles, 1882; Henriet, 1883; Christomanos, 1899; Zolotas, 1921; Sieberg, 1932). Galanopoulos (1953), Sakız Adası’ndaki her bölgedeki hasarları ve kurbanları belirten bir katalog düzenlemiştir. Eş-şiddet haritaları Galamopoulos (1954) tarafından UNESCO atlasında sunulmuştur. (Shebalin et al., 1974; Papazachos et al., 1997). Ergin ve diğ. (1976) bu depremi: 1881, Nisan 3, Sakız Adası (Chios) ve Çeşme; 38.3N; 26.2E; Io=VI parametreleri ile vermektedir.

1883 (8 Şubat) Louis Waterman dolmakalemi halka tanıttı.

1883 (15 Ekim) 15:30, Çeşme. 38.3N ; 26.6E ; M=6.8 ; I=IX. Urla ile Çeşme arasında 3.600 evin çöktüğü yıkıcı bir deprem meydana geldi. 120 kişiden fazla insan yaşamını yitirmiştir. Çeşme yarımadasında yarıklar gözlenmiştir. İzmir ve Ayvali’de bazı evler yıkılmıştır. Akız Adası’nda, bazı eski evler yıkılmıştır. Deprem, Andros, Syros, Atina, Santorine ve Çanakkale Boğazı’na kadar hissedilmiştir. 22 Ekim’de ve 1 Kasım’da (en şiddetli art sarsıntı) kuvvetli art sarsıntılar meydana gelmiştir. (Papazachos, 1997, Milne, 1912; Karnik, 1971). Ergin ve diğ. (1976) bu depremi: 1883, Ekim 15, Çeşme Yarımadası; 38.3N ; 26.2E ; Io=IX parametreleri ile vermektedir. Çeşme yarımadasının batı kıyısında bulunan bütün köylerde geniş hasarlar olmuştur. İzmir’de hafif hasarlar yapmıştır. 15,000 kişinin öldüğü söylenir.

1883 (1 Kasım) İzmir Körfezi. 38.3N ; 26.3E ; Io=VIII (Ergin ve diğ., 1967). İzmir Körfezi ve Çeşme Yarımadasında şiddetli bir deprem olmuş; toprakta yarıklar açılmıştır.

1884 (28-29 Şubat) İzmir, Urla. 38.4N ; 27.0E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1884, Ekim İzmir, Çeşme. 38.31N ; 26.8E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1884 (4 Aralık) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1885 (12 Nisan) Sakız Adası (Chios). 38.5N ; 26.1E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1885 (6 Temmuz) Fransız bilim insanı Louis Pasteur ve çalışma arkadaşları iki gün önce bir kuduz köpeğin ısırdığı 9 yaşındaki Joseph Meister’e, zayıflatılmış kuduz virüsü taşıyan aşının ilk dozunu verdi. Bağışıklık başarıyla sağlandı.

1885, Aralık İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1886, Haziran İzmir, Urla, Çeşme. 38.31N ; 26.75E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1886, Ağustos Sakız Adası (Chios) ve Çeşme. 38.3N ; 26.1E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1886 (29 Ekim) Sakız Adası (Chios). 38.3N ; 26.0E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1887, Ocak Urla, İzmir, Denizli 38.0N ; 28.0E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1887, Mart, Midilli Adası (Lesbos). 39.3N ; 26.3E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1887, Nisan Urla. 38.31N ; 26.8E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1887 (18-20 Haziran) Sakız Adası (Chios). 38.4N ; 26.1E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1887 (6 Temmuz) Sisam Adası (Samos). 37.7N ; 26.8E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1887, Kasım Çeşme ve Muğla. 37.74N ; 27.6E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1888 (15 Mart) Sakız Adası (Chios). 38.4N ; 26.1E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1888, Mayıs Sakız Adası (Chios), Çeşme, Urla ve Karaburun. 38.4N ; 26.1E ; Io=VIII (Ergin ve diğ., 1967)

1888 Haziran Nikola Tesla, alternatif akımla çalışan motoru ve transformatörü buldu.

1888, Ekim İzmir, Aydın, Ödemiş. 38.22N ; 28.0E ; Io=VII (Ergin ve diğ., 1967)

1890 (1/20 Ağustos) İzmir ve Denizli. 38.0N ; 28.0E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1890 George Ellery Hale Güneş'te manyetik alan bulunduğunu ispatladı.

1890 (14 Aralık) Efes. 37.9N ; 27.1E ;M=(6.2) ; I=VIII. Efes’te 35 ev çökmüş ve 150-200 ev de hasar görmüştür. Deprem Samos ev Thera’da hissedilmiştir. (Papazachos, 1997, Karnik, 1971). Ergin ve diğ. (1967) bu depremi: 1890, Aralık 14, Selçuk; 37.85N ; 27.25E ; Io=VI parametreleri ile vermektedir.

1891 (3/15 Şubat) Selçuk ve İzmir. 37.9N ; 27.4E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1891 (1/13 Ekim) İzmir, Menemen ve Selçuk. 38.3N ; 27.2E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1891 (24 Kasım) İzmir. 38.41N ; 27.2E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1892 (2 Şubat) ABD'de teneke gazoz kapağının patenti alındı.

1892, Haziran İzmir ve Çeşme. 38.31N ; 26.8E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1893, Haziran İzmir ve Çeşme. 38.3N ; 26.3E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1895, Mayıs Sakız Adası (Chios), Urla ve Çeşme. 38.3N ; 26.8E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1897 Sakız Adası (Chios). 38.4N ; 25.8E ; Io=V (Ergin ve diğ., 1967)

1897 Avrupa’nın birçok ülkesi bu tarihten itibaren keşif ekiplerini bu kıtasına gönderir. Aralarında Belçikalı Adrien de Gerlache da bulunur. (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

1898 Hidrojen James Dewar tarafından 20 K’de sıvılaştırıldı.

1899 Bornova. 38.5N ; 27.3E ; Io=VI (Ergin ve diğ., 1967)

1907 (3 Şubat) Periyodik tabloyu hazırlayan Rus kimyacı Mendeleyev öldü.

1908 Helyum Kamerlingh Onnes tarafından sıvılaştırıldı.

1908 (Haziran) Emler A. Sperry jiroskop ve pusulanın bileşimi olan jiropusulayı buldu. Jiropusulalar gemilerde kullanılır ve gerçek kuzeyi hatasız olarak gösterir. En önemli özellikleri gemilerdeki demir içeren metallerden etkilenmemeleridir.

1911 Norveçli Roald Amundsen coğrafi Güney Kutbu’na ulaşan ilk insan olur: 14 Aralık. (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

1911 Süper iletken keşfedildi. Kamerlingh Onnes cıvanın 4,2 K’lik kritik sıcaklıkta (Tc) süperiletken hale geçtiğini buldu.

1913 (18 Şubat) İngiliz Kimyacı Frederick Soddy "izotop" terimini bilim dünyasına duyurdu.

1913 Kamerlingh Onnes, düşük sıcaklıklarda maddenin özellikleri üzerine yaptığı araştırmalar nedeniyle Nobel Fizik Ödülü’nü aldı.

1921 Camille Guérin, Albert Calmette ile birlikte, tüberküloza karşı Bacillus Calmette-Guérin ya da daha iyi bilinen adıyla BCG aşısını geliştirdi.

1923 (10 Şubat) Wilhelm Konrad von Röntgen öldü.

1923 (Haziran) Kırmızı, sarı ve yeşilden oluşan üçlü rengin trafik lambalarında ilk kullanımı. Garrett A. Morgan tarafından geliştirildi.

6 Ekim 1923  Edwin Hubble Andromeda galaksisini keşfetti.

1 Eylül 1923 Merkez üssü Japonya'nın başkenti Tokyo'nun biraz dışında olan Büyük Kanto Depremi sonucu yaklaşık 142 bin 800 kişi hayatını kaybetti. Depremin büyüklüğü farklı kaynaklara göre 7,9 ile 8,2 arasında değişiyor. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

1924 Edwin Hubble öteki gökadaların da dünyanın içinde bulunduğu gökada (Samanyolu) gibi milyonlarca yıldızdan oluştuğunu kanıtladı ve gökadalar arası uzaklıkları ölçtü. 

1929 Amerikalı Richard Byrd Güney Kutbu’nu ilk defa uçakla geçer. (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

1933 W. Meissner ve R. Ochsenfeld, Meissner etkisini keşfetti. (Tc=10K)

1934 (4 Temmuz) Polonya doğumlu Fransız kimyacı Marie (Marja Sklodowska) Curie öldü.

1935 (26 Şubat) İskoç fizikçi Robert Watson-Watt ilk radarı geliştirdi.

1938 (24 Şubat) Du pont ilk naylon kıllı diş fırçasını Mucize Tutam adıyla piyasaya sürdü.

1941 (4 Şubat) Kısaca teflon olarak bilinen tetrafloretil polimerleri bulan Roy Plunkett buluşuna patent aldı.

1941 (12 Şubat) Penisilin ilk kez bir insan üzerinde denendi.

1946-47 ABD Deniz Kuvvetleri Highjump Operasyonu: 4700 kişilik Antarktika Harekatı. (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

1947 (21 Şubat) Edwin H.Land kendi buluşu olan poloroid fotoğraf makinesini halka tanıttı.

1951 (28 Şubat) Linus Pauling ve Robert Corey yaptıkları bilimsel yayınla proteinlerin yapısını bilim dünyasına duyurdu.

1953 İsveçli bilim insanları ilk yapay elması üretti.

11 Ocak 1959 – Sovyet uzay aracı Luna 1  güneş çevresindeki yörüngesine yerleşti. Luna yerçekiminden kurtulan ilk uzay aracı oldu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

28 Mayıs 1959 – ABD tarafından uzaya gönderilen iki maymun sağ olarak Dünya’ya döndü. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

31 Temmuz 1959 – Türkiye, Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) adaylığı için resmen başvurdu. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

22 Mayıs 1960 Şili depremi Dünyada şimdiye kadar ölçülen en şiddetli deprem Şili'yi vurdu. Deprem Richter ölçeğine göre 9,5 büyüklüğündeydi. Yüksekliği 10 metreyi bulan tsunami, bazı köylerin tamamını yıktı. Can kaybı konusunda farklı rakamlar var ancak yaklaşık 2 bin kişinin öldüğü sanılıyor. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

12 Ağustos 1960 – İlk Amerikan haberleşme uydusu Echo 1 fırlatıldı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

12 Nisan 1961 – Sovyetler Birliği, uzaya ilk insanı gönderdi. Vostok 1 ile uzaya giden Yuri Gagarin, uzayda 108 dakika kaldı. (http://www.tarihvedin.com/?p=318)

1961 Antarktika Anlaşması yürürlüğe girer. 60-90 derece güney enlemleri arasında kalan ve meskun olmayan kıtanın, siyasal çıkarlardan uzak, özgür bilimsel araştırmalara ayrılması öngörülür. (Günther Mack, Geo dergisi, 2007/12 Yazı Buzların Ortasında Uzun Bir Kış)

1962 (10 Temmuz) İsveçli mühendis Nils Bohlen bugün kullandığımız üç noktalı emniyet kemerinin patentini aldı.

1962 Josephson Kavşağı’nın keşfi. Westinghouse araştırmacıları Niobyum-tritanyumdan ilk ticari süper iletken kabloyu üretti.

14 Aralık 1962'de Venüs'e yollanan Mariner 2 (A.B.D.) gezegenin 35 bin km. yakınından geçti. Mariner II 27 Ağustos 1962′de fırlatıldı. İlk başarılı Venüs sondasıdır. 201 kg. ağırlığında. 14 Aralık 1962′de gezegenin 35.000 km. yakınından geçti. 42 dakika süren bilimsel gözlemleri ile Venüs hakkında bilinenlere önemli yenilikler ekledi. Venüs yüzeyinin 4250 C’den sıcak olduğunu, bulut tepelerinde ise sıcaklığın düşük olduğunu saptadı. Böylece gezegen yüzeyindeki koşullarda sera etkisinin payı anlaşıldı. Gezegenin manyetik alanı bulunmadığını gösterdi. Ayrıca Venüs’e doğru yolculuğu sırasında ilk kez güneş rüzgarını inceledi, güneş patlamaları kaynaklı yüksek enerjili yüklü parçacıklar ve kozmik ışınlar ile ilgili ölçümler yaptı, gezegenler arası toz miktarının sanılandan daha az olduğunun anlaşılmasını sağladı. Şu anda Güneş çevresinde yörüngede.

18 Ekim 1967 Birçok başarısız denemeden sonra 12 Haziran 1967'de Venüs'e gönderilen Venera 4 (S.S.C.B) gezegen atmosferinden veri gönderen ilk uzay aracı oldu. 1106 kg. ağırlığındaki araç 18 Ekim 1967′de Venüs atmosferine girdi, bir paraşüt sistemi ile yavaşlarken yanında taşımakta olduğu 2 termometre, bir barometre, bir radyo altimetre, bir atmosfer yoğunluğu ölçme cihazı, 11 gaz analiz cihazını düşüşe bıraktı ve bu cihazlardan gelen verileri yeryüzüne aktardı. Sondanın kendisi ise hidrojen ve oksijen algılayıcıları, kozmik ışın algılayıcısı yüklü parçacık algılayıcısı ve bir manyetometre taşımaktaydı. 25 km. yükseklikte atmosferin yüksek sıcaklık ve basıncına dayanamayarak tahrip oldu. Atmosferin bileşimi ve ulaştığı yükseltiye kadar olan kısmına ait fizik verileri gönderdi. Bu şekilde ilk gezegenler arası yayını gerçekleştirmiş oldu.

20 Temmuz 1969 tarihinde Ay'a yollanan ABD'li astronotlar Neil Armstrong, Edwin Aldrin, Michael Collins, uydumuzun yüzeyine indi.

31 Mayıs 1970 Peru/And Dağları depremi And Dağları'nın Peru'daki kısmında meydana gelen 7,9 büyüklüğündeki deprem toprak kaymasına yol açtı. Yungay kenti toprak altında kaldı, 65 bin kişi öldü. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

30 Mayıs 1971 tarihinde fırlatılan Mariner 9 (ABD) Mars yörüngesine oturan ilk araç unvanını kazandı. Araç Mars’a ulaştığında bütün gezegen dev bir toz fırtınası ile örtülüydü. Fırtına tam bir ay sürdü, bu süre içinde fotoğraf çekimine başlanmadı. Fırtınadan sonra çekilen fotoğraflar Mars’ın devasa volkanlar, 4800 kilometre uzunlukta bir vadi, ve eski nehir yatağı gibi görünen yapılar barındırdığını gösterdi. Mariner-9 bir yıl boyunca yedi binden fazla fotoğraf çekerek Mars’ın bütün yüzeyinin haritasının çıkarılmasını sağladı.

1972 (1 Şubat) Bilimsel hesaplamalarda kullanılabilecek yeterlikteki ilk el hesap makinesi HP 35 Hewlett Packard şirketince piyasaya çıkarıldı.

1972 J. Bardeen, Cooper ve J. Schrieffer, BCS kuramı nedeniyle Nobel Fizik Ödülü’nü aldı.

1974 (5 Şubat) Uzay aracı Mariner 10, Venüs'ün yapısını gösteren ilk yakın çekim fotoğraflarla Dünya'ya döndü. Venüs'ün yaklaşık altı bin kilometreden fotoğraflarını çeken Mariner 10, aynı zamanda Merkür'ün çekim alanından yararlanarak uzayda yer değiştiren ilk uzay aracı oldu. Karbondioksit ve sülfürik asitten oluşan Venüs atmosferinin yol açtığı sera etkisi nedeniyle, gezegen yüzeyindeki sıcaklık 485 C dereceye ulaşıyordu ve atmosfer basıncı Dünya'nınkinin yaklaşık 90 katıydı. Bir yıl kadar sonra Sovyet uzay aracı Venera 9, gezegenin yüzeyine inmeyi başararak gezegen yüzeyinden fotoğraflar göndermeyi başardı.

1975 (11 Temmuz) Çinli arkeologlar 12500 metrekarelik bir arazide, M.Ö. 221 ile 206 yıllarından kalma savaş araçlarıyla birlikte gömülü, kilden yapılmış binlerce savaşçı heykeli buldu.

28 Temmuz 1976 Çin/ Tangshan depremi 7,8 büyüklüğündeki deprem sonucu Çin'in kuzeydoğusundaki Tangshan kenti yerle bir oldu. 250 binden fazla kişi hayatını kaybetti. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

1977 (5 Haziran) İlk bilgisayar geliştirildi. Bu bilgisayar bir ev büyüklüğündeydi.

19 Eylül 1985 Meksika /Meksiko depremi Meksika'nın başkenti Meksiko 8 büyüklüğünde bir depremle sarsıldı ve deprem nedeniyle 10 binden fazla kişi hayatını kaybetti. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

1986 (Ocak) Alex Müler ve Georg Bednorz, 35 K’de süper iletken hale geçen seramik lantan, baryum, bakır ve oksijen bileşikleri üretti.

1986 (20 Şubat) SSCB'ye ait uzay istasyonu MIR, Dünya çevresindeki yörüngesine oturdu.

1987 (Ocak) Houston Üniversitesi ve Alabama Üniversitesi’nden araştırmacılar, Yttriyum ve lantandan yaptıkları seramik malzemenin 92 K’de süperiletken hale geçtiğini buldu. Bu buluş, soğutucu olarak sıvı azotun kullanımını olanaklı kıldı.

1987 (Ekim) Müler ve Bednorz, yüksek sıcaklık süper iletkenliğini keşifleri nedeniyle Nobel Fizik Ödülü’nü aldı.

1988 Arkansas Üniversitesi’nden Allen Herman, 120 K’de süperiletken hale gelen, kalsiyum ve talyum içeren bir seramik üretti. Hemen ardından IBM ve IT&T Bell Laboratuvarı’ndaki araştırmacılar 125 K’lik kritik sıcaklığa sahip seramik malzeme üretti.

1988 (Haziran) Cep telefonları kullanılmaya başlandı.

1990 (13 Şubat) Voyager 1 Güneş Sistemi'nin ilk fotoğraflarını Dünya'ya gönderdi.

21 Haziran 1990 İran'ın Gilan eyaletini 7,4 büyüklüğündeki vuran depremde yaklaşık 40 bin kişi can verdi. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

1991 (6 Şubat) Uzay mekiği Discovery Rusya'nın yörüngedeki uzay istasyonu Mir'e kenetlendi.

1991 (9 Şubat) Japonya'daki Mihama nükleer santralinde insan hatasından kaynaklanan nükleer bir kaza oldu.

1993 A. Svhilling, M. Cantoni, J.D. Gua ve H.R. Ott, 133 K’lik kritik sıcaklığa sahip cıva, baryum ve bakırdan oluşan bir süperiletken magnezyum Diborür’ü buldu.

1995 (6 Şubat) ABD'deki Yale Üniversitesi'ndeki bir grup araştırmacı, erkek ve kadınların konuşurken beyinlerinin farklı bölgelerini kullandıklarını ortaya koydu.

1996 (17 Şubat) Dünya satranç şampiyonu Gary Kasparov, Deep Blue adlı satranç bilgisayarını 4-2 yenmeyi başardı.

1996 (5 Temmuz) Dünyanın klonlanmış ilk memelisi koyun dolly İskoçya’nın Edinburg kentindeki Roslin Enstitüsü’nde doğdu.

1997 (11 Şubat) Hubble uzay teleskopu onarıma alındı.

2003 (14 Şubat) Klonlanmış koyun Dolly bir akciğer rahatsızlığı nedeniyle öldü.

2003 (Haziran) Susumi Tachi, Masahiko Inami ve Naoki Kawakami, Optik Kamuflaj sistemi’ni geliştirdi. Uzay giysisi gibi görünen bir palto giyildiğinde, paltonun özel kumaşı, arkadaki görüntüyü öne yansıtıyor, böylece ortamda görünmez olunuyor.

26 Aralık 2004 Endonezya/g.doğu Asya depremi, 9,2 büyüklüğündeki deprem Asya kıtasında dev dalgalara yol açtı. Kıtada yüz binlerce insan hayatını kaybetti. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

28 Mart 2005 : Endonezya/Nias depremi Endonezya'nın Nias Adası'nı vuran 8,7 büyüklüğündeki depremde bin 300 kişi öldü. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

8 Ekim 2005 Pakistan'ın kuzeyini ve tartışmalı Keşmir bölgesini vuran 7,6 büyüklüğündeki deprem, 73 bin kişinin hayatına mâl oldu. Milyonlarca kişi de evsiz kaldı. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

17 Temmuz 2006 : Endonezya depremi Endonezya'da açık denizde meydana gelen 7,7 büyüklüğündeki deprem, Cava Adası'nın güneybatı kıyılarında 200 kilometre boyunca tsunamiye yol açtı. 650'den fazla kişi hayatını kaybetti. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

15 Ağustos 2007 Peru depremi Merkez üssü denizin altında olan 7,9 büyüklüğündeki deprem Peru'nun kıyı eyaleti Ica'da 519 kişinin ölümüne yol açtı. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

12 Mayıs 2008 Çin/Şiçuan depremi Çin'in Şiçuan eyaletindeki tek bir bölgede meydana gelen deprem sonucu 87 bin kişi ya hayatını kaybetti ya da kayboldu. Deprem sonucu 370 bin kişi de yaralandı. 7,8 büyüklüğündeki sarsıntı eyaletin başkenti Çengdu'nun yaklaşık 100 kilometre uzağında, öğle saatlerinde oldu. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

30 Eylül 2009 Endonezya depremi Endonezya'nın Sumatra adasını vuran 7,5 büyüklüğündeki depremde binden fazla kişi hayatını kaybetti. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

27 Şubat 2010 Şili depremi Şili'nin Conception kentinde meydana gelen deprem 700 can aldı. Deprem 8,8 şiddetindeydi. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

11 Mart 2011 Japonya'da meydana gelen 8,9 büyüklüğündeki deprem, 20 binden fazla kişinin hayatını kaybetmesi ya da kaybolmasıyla sonuçlandı. Sarsıntı ülkede tsunamiye ve 1986'daki Chernobyl felaketinden bu yana görülen en büyük nükleer felakete yol açtı. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

25 Eylül 2013 Pakistan'ın Belucistan eyaletindeki köyleri dümdüz eden 7,7 büyüklüğündeki deprem nedeniyle 300'den fazla kişi öldü. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

25 Nisan 2015 Nepal'de 1934'ten beri görülen en büyük deprem, 8 bin kişinin ölümüyle sonuçlandı, yüz binlerce kişiyi de evsiz bıraktı. 7,8 büyüklüğündeki deprem nedeniyle, ülkenin bazı kesimlerinde dağlık köylerin yüzde 98'i yıkıldı. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)

4 Temmuz 2016 NASA tarafından 5 Ağustos 2011'de fırlatılan ait uzay aracı Juno, beş yıl süren yolcuğun ardından Jüpiter'in yörüngesine girdi.

New Horizons'un gönderdiği ilk Pluton görüntülerinden...

7 Eylül 2017 Meksika depremi Meksika'daki 8,1 büyüklüğündeki deprem, ülkede son 100 yılda görülen en büyük depremdi, ancak merkez üssü karadan uzaktaydı. Bu deprem sonucu Meksika'nın güneyinde ve Guatemala'da 65 kişi yaşamını yitirdi. 17 Eylül'de meydana gelen deprem daha küçük olmasına karşın daha fazla can aldı. 7.1 büyüklüğündeki deprem başkent Meksiko ve çevresinde 200'den fazla kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41336887)