Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

İbrahim ve karısı Sara’nın Mısır’a gidişi

 

Kutsal Evlenme ile ilgili diğer bir anlatı da Tevrat’ta var, Kur’an’da yok. Ona karşın İslam efsanelerinde bulunuyor. O da üç dinin atası sayılan İbrahim Peygamber ile karısı Sara’nın Mısır’a gidişi serüveni. Olay kısaca şöyle:

Filistin’de bir kıtlık olmuş. Bunun üzerine İbrahim karısı Sara’yı alarak Mısır’a gitmiş. Sara yaşlı olmasına karşın çok güzelmiş. O yüzden İbrahim Mısır Kıralı’nın onu güzel olduğu için alacağından ve kendisini öldüreceğinden korkmuş ve karısına, “seni kız kardeşim olarak tanıtayım” demiş. Mısır’a gittiklerinde gerçekten Mısır Kıralı, Sara’nın güzelliğini duymuş ve habercileri gönderip doğruluğunu anlayınca hemen kadını saraya getirtmiş. Fakat İbrahim’in Allahı kırala çok kızmış. Kadını aldı diye saraya birçok felaket vermiş. İki yıl sonra kıral bu felaketlerin İbrahim’in karısı yüzünden olduğunu öğrenmiş ve onu çağırıp, neden karısı olduğunu söylemedi diye sitem etmiş. İbrahim’e karısının yanında bir cariye, ayrıca pek çok altın, gümüş ve hayvan vererek memleketine göndermiş. Ayrıca beraberinde götürdüğü ölen kardeşinin oğlu Lut’a birçok mal vermiş ve onlar zengin olarak Filistin’e dönmüş.

Bu öykü daha önce de belirttiğimiz gibi Kur’an’da yok. Fakat İslam kaynaklarında birkaç türlü anlatılmış. Tevrat araştırıcıları için bu konu büyük bir gizem taşıyordu. Çünkü İbrahim karısı için kız kardeşim diyerek yalan söylediği halde neden tanrı İbrahim’i cezalandıracağı yerde kıralı cezalandırıyor? Neden Kıral İbrahim’e zengin hediyeler veriyor? Yaptığımız araştırmada Kumran belgeleri yoluyla bunun da İnanna’nın Kutsal Evlenme öyküsü ile özdeşleştiğini gördük.1 Bu belgede yazılanlar şöyle:

İbrahim Mısır’a giderken bir rüya görmüş. Rüyada yan yana duran iki ağaçtan biri sökülüyormuş. Öteki ise onu sökmeyin diye ağlıyormuş. İbrahim bu rüyasını karısına anlatmış. O da onu öldürecekleri, kendisini alacakları şeklinde yorumlamış. Bunun üzerine karısı ona “Ben senin kız kardeşin olduğumu söyleyeyim, böylece seni kurtarayım” demiş. Ve gerçekten öyle yapmış. Buradaki rüya, olayın Sumer bağlantısını sağladı. Tanrıça İnanna kocasını kızgınlıkla yeraltına göndermiş, o da Güneş tanrısı’na yaptığı ricayla kurtulmuştu yeraltından. Yeryüzüne çıktığı zaman kocası Dumuzi kırlarda yatarken bir rüya görmüş. Yan yana duran iki kamıştan biri çıkarılıyormuş. O bu rüyayı, rüya tanrıçası olan kız kardeşine anlatmış. O da kamışlardan birinin kendisini, diğerinin Dumuzi’yi simgelediğini, çıkarılan kamışın onun tekrar yeraltına götürüleceği anlamına geldiğini ve buna kendisinin üzüleceği yorumun yapmış.2 Sara kocasına “kardeşim” demiş ve onu kurtarmak için saraya belirli bir süre için gitmiş. Rüya tanrıçası da kardeşinin süresiz yeraltında kalmaması için tanrılar meclisinin kararıyla onun yerine yarım yıl kendisi gitmiş. Sumer Kutsal Evlenme Töreninde tanrı yerine kıral, tanrıça yerine bir başrahibenin evlenmesi, saygın bir kadın olan Sara ile kıralın evlendirilmesi ile paralel. Bu evlenme sonucu Sumer’e bereket geliyor, bütün ürünler çoğalıyor, halk zenginleşiyor. Sara ile kıralın evlenmesi son bulunca İbrahim ve yeğeni Lut da kıraldan bol hayvan, altın, gümüş alarak zengin oluyor.

Anlaşılacağı gibi din kitaplarında tanrının yazdırdığı söylenen bu konular ile Sumer efsaneleri arasında küçümsenemeyecek benzerlikler var. Sumer efsanesi M.Ö. 2000 yıllarında yazılmış. Ona karşın Tevrat 500 yıllarında kaleme alınmış, arada 1500 yıllık bir zaman aralığı var. Efsane ağızdan ağıza geçerken yeni çıkan kültürlerin de etkisiyle yeni motifler eklenmiş, İsrail’de onu İbrahim hikayesine oturtmuşlardır.

1 Kumran belgeleri İsrail Ölü Deniz civarındaki mağaralar içinde 1946’da küpler içinde bulunan deriler üzerine en az 2000 yıl önce Arami ve İbrani dilinde yazılmış belgelerdir. Bu metnin yayımlandığı yer Yigel Yadin, The Message of the Scrolle, New York, 1962, s.145 vd.
2 Bu konu çeşitli yerlerde geniş olarak yayınlandı. Bunların başında Muazzez İlmiye Çığ, İbrahim Peygamber/Çiviyazılı Belgelere ve Arkeolojik Kazılara Göre ve Kur’an İncil ve Tevrat’ın Sumer’deki Kökeni, s.76.

(Bereket Kültü ve Mabet Fahişeliği, Muazzez, İlmiye Çığ, Kaynak Yayınları)