Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Co’ (Chac-mool) ile Ca’amat ok

Günlerden bir gün Bayan Ju’ Iguana1 ile söyleşmekte olan Bay Juan Conejo’ya2 şöyle diyordu bayan arkadaşı:

“Ay! Juan, tux wa ku yilech in cumpaleé Cu’janquech.”

Anlamı şuydu: “Ay! Juan benim babalığım3 seni görse yer.”

Juan yanıt veriyordu: “A ti ma’a saquni j elin Dzic u’leecheè (söyle ona, ben ondan korkmam, dizginleri elimdedir), jeli metic’ u’cuchque’ne (sırtına biner gezerim ben onun.)

Böyle bir dolu laftan sonra Juan uzaklaşıp kırlara bir şeyler yemeğe gitti.

Bayan ju’ birden babalığı Co’ ile karşılaşınca acele onu selamladı, “İyi günler pederim.”

“İyi günler, cumal, mawail Juanni? (Juan’ı görmedin mi?)

“Pzoc quin wilik. Tu’ manyalé ma’ saa’ qui (Az önce buradaydı. Senden korkmadığını söyleyip geziyor)” dedi bayan Ju’.

Jelu’ ensillar-quech yete u dzaka frenos (senin sırtına eyer koşar, dizginlerini elinde tutarmış.) C uya que’ ja’ chuchqufeché (sırtına biner gezerim diyor.)

“Ah le cu yalik? (Böyle mi diyor?)

Ve7 ora quin vini kash’ te letí, jumbée tuzmac (Şimdi ben yakalarım o yalancıyı), ve’ora quin tzayá tu pachée (nereye kaçsa bulurum onu.)

Uzaktan Juan Co’nun kendisini aradığını görünce başladı titremeye.

“Bax quinin menté wa cu yileén, wa dzu yalatí bax qui walic? (Ya beni yakalarsa – ya da- ya dediklerimi ona anlatırlarsa?) Tu jalí cu janquén (Kesinlikle yer beni çıtır çıtır.)

Korkuya kapılan Juan palmiyeden yapılmış bir mulübeye koştu. Kulübede bir eyer vardı, bahçede de atlar. Ama o daha ata koşumlayıp binmeye zaman bulamadan yetişti düşmanı.

Juan hemen hasta taklidi yaptı. Co’ onu yemek için yanına gelince, tavşan çok hasta olduğunu söyleyip, onu yememesi için yalvardı. Kendisi hakkında duyduklarının doğru olmadığını, ona inanmıyorsa birlikte gidip sorabileceklerini söyleyip, ayağa kalkmak için yardımını diledi.

Co’ akılsız bir hayvan olduğundan Juan’a acıdı, sırtına binmesine müsaade etti. Juan onun üstüne tırmanırken, sanki kayıyormuş gibi yaptı. Bayan Ju’nun yanına gidebilmeleri için sırtına  bir eyer vurmak için izin istedi can düşmanından. O da “olur” dedi.

Ama >uan eyere binip de iyice yerleşince zavallı Co7Nun karnına acımasızca batırdı mahmuzlarını.

Yaptığından pek de kıvançlanarak şöyle dedi Bayan iguanaya:

“Matá’wajé jach malob ja malob ja cumpal? (Sen babalığının pek akıllı olduğunu söylemez miydin hep?)”

Bayan Ju yanıtladı:

“Pero in cumpalo letié Chac-malo, ma’baxa yete letí tumén cu janquech (Ama benim babalığım jaguardır4, onunla fazla oynama, seni yer.)

Bu söz üzerine tavşan azıcık korktuysa da, korkusunu belil etmek istemedi. Ama Chac-mool ona ilişkin bu konuşmayı duyup Juan’a:

“Ne olursa olsun seni kesinlikle yiyeceğim” dedi.

Durum böyle olunca tavşan jaguardan son bir dilekte bulanarak, öbür dünyada açlık çekmemesi için yanında bir balkabağı götürmeyi diledi. O da tavşanın son dileğini bir koşulla kabul etti. Önce onu bir yere kapatacaktı.

Aradan on beş dakika geçti geçmedi, Ca7Amat ok (İki ayaklı) geldi (orada insana bu adı veriyorlardı.)

“Benim eyerimi kulübeden kim çaldı” diye soruyordu.

Chac-mool Juan’ı gösterdi, ama Juan hemen yalanladı. Asıl suçlunun Chac-mool olduğunu, üstelik onun kendisini de yemek istedğini açıkladı.

“Bakalım hangisi doğru söylüyor” dedi adam, sonra ekledi “Kim yalan söylüyorsa ona iki sopa var.”

Bir de baktı ki eyer Chac-mool’un sırtında. O zaman Ca’amat ok Juan’ın suçsuzluğunu bildirerek onu serbest bıraktı. Üstüne üstlük bir de ödül olarak eyeriyle birlikte bir at verdi ona.

Tavşan ata binip acele toz oldu.

(Derleyen : Jorge Roberto Moo Tec.
Yöre          : Santa Elena, Mplo. De Peto, Yucatan.)

1 Iguana : Güney Amerika ve Antil adalarında görülen büyük boylu, parlak renkli, eti çok beğenilen, kentenkelegillerden bir hayvan.

2 Conejo : İspanyolca ada tavşanı, iri tavşan.

3 Babalık : Öaftiç babası anlamında kullanılmıştır.

4 Jaguar : Amerika’ya özgü, kaplan cinsinden yırtıcı bir hayvan.

(Meksika Masalları, Okyanus yayınları)