Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Lazca Megrelce Türkçe karşılaştırmalı küçük sözlük

 

Lazca           Megrelce*     Türkçe

Arto             arto             beraber

Ark1ele         artmxareşe    bir taraftan

Ağani            axali             yeni

Ağviri            lagami           gem

Bedi             bedi             talih

Bedigoç1veri   bediç1vili       talihsiz

Bore             vorek            ben ....yım

Boçi             erci              koç

Bulek1i          bulek1i          turp

Bunduri         zarma3i         tembel

Bundğa         burdğa          tüy

But1k1ci        sk1a             arı

Buçki            bardi            çalı

Buz1i             z1uz1u           meme

Gale             gale             dış/arı

Gemtumani    dik1oxoni       iniş

Germa-k1oçi   oçok1oçi        orman adamı

Geç1k1apule   31inasit1qvaoba        başlangıç, önsöz

Gverdi          gverdi           yarı/m

Gza              gza, şara       yol

1k1omale    oç1k1omali      yiyecek

Gyula            bjadula         batı

Gobri31eri      gobiri31eri      yırtık

Gondineri       dinapili kayıp

Gudeli           gideli            üzüm kafesi

Gurp1ici         gurp1ici         göğüs

Dergi            dergi            küp

Breuli            breli             çok

Do               do                ve

Doloxe          dinaxale        iç(in)de/e

Xena/pa        sakvari          iş

Emtumani      ek1oxoni        yokuş          

Va/r             va/r             yok

Varşa           mutunnero var         asla

Tito-tito        tito-tito        birer birer

Tila              tu                domuz yavrusu

Tipi              tipi               kuru ot

İmedi            imendi           umut

İri                iri                 her

İrikolo           irpeli             her şey

İxi                boria            rüzgar

K1abarduli      qabarduli       kabardeyce

K1ai              cgiri             iyi

K1avk1asia     k1avk1asia     kafkasya

K1ap1ula        oç1işi            arka            

P1ap1uli         babu            dede

Baba            baba            baba

Nana            nana            anne

Bere             bağana         çocuk

Oxoraskiri      oxoraskili       kayınbirader

Biç1i             boşi              erkek çocuk

Bozo             osurskua       kız çocuk

Cuma            cima             birader

Da               da                kızkardeş

Dadi             dade            hala/teyze

Mota            mota            torun

Çili               çili               eş (kadın)

Çil-komoci     çil do komonci          karı-koca

Çil-bere         çil do skua     eş-çocuk

Komoci          komonci        eş (koca)

Sica             sinca            damat

Mtiri             muantili         kayınbirader

Damtire         diantili          kayınbirader

Badi             badidi           yaşlı adam

K1oçi            k1oçi             adam, insan

Dudi             dudi             baş

Toli              toli               göz

Çxvindi          çxvindi          burun

Nuku            nıkı               çene

P1ici             p1ici             ağız

Leşki            leçkvi           dudak

Ğva              ğva              yanak

Nena            nina             dil

K1ibiri            k1ibiri            diş

Circili            cirgili            dişeti

Pimpili           pimpi            sakal

Ali                ‘ali               boyun

Mxuci           xuci              omuz

Xe               xe                el

Xeguri           xeşkaguri       avuç

Xeduği          du’i              dirsek

Xe-kuçxe      xe do kuçxi    el ayak

Mem3xveri     mersxeli        eklem

K1iti              k1iti              parmak

Didi k1iti        çanci k1iti      baş parmak

Oşkenani k1iti şkaş k1iti      orta parmak

Bu3xa           bir3xa           tırnak

Mcixi            cixi               yumruk

K1uçxe          k1uçxi           ayak

Pi3ari            pi3ari            tahta

Ona              ‘vana            tarla

Lazut1i          lazut1i           mısır

Nçxvari         çxveri           akdarı

K1urk1a          31k1a            çekirdek

Ğeri              ğeri              sap

Tasi             tasi              tohum

Ğoberi           ğoberi           çit

Masari          masari          kazık

Ont1ule         ort1vini          bostan

Keri              keri              arpa

Bağu            bağu            ambar

Pa3xa           pa3xa           sazdan ev

Oxvame        oxvame         ibadethane

K1oda           k1ida             duvar

Nek1na k1ari             kapı

Ç1eri             atabogi, ç1eri tavan

K1era            k1erie           ocak

Dişka            dişka            odun

Noxapule       naxapuli        yonga

Daçxuri         daçxiri          ateş

Nok1ançxule   nak1vaçxiri     meşale

Noşkeri         noşkeri          kömür

T1ut1a           t1ut1a           kül

K1oma           k1uma           duman

31ola            31ola            is

Arguni           arguni           balta           

Burç1uli         burç1uli         ay balta

Lemşi            lepşi             iğne

Bergi            bergi            çapa

Bu3xi            bu3xi            tırmık

Pa3xi            par3xi           tırmık

Ocaği           ocaxi            aile

K1alati           k1alati           sepet

Tok1i            tok1i             ip

K1ardala        k1ardila         kazan

31uka1ali        31uk1ali         küçük kazan

xami             xami             bıçak

k1uzi             k1uzi             kaşık

sarğa            sarğa            tekne

on3oru sa3iri            elek

pkveri           kviri              un

gyari            diara            yiyecek

1k1udi        ç1k1idi           mısır ekmeği

ğomu            ğomu            lapa

çxoro            çxoro            dokuz

vit/i              viti               on

eçi               eçi               yirmi

oşi               oşi               yüz

ma               ma               ben

si                 si                 sen

çku              çki               biz

tkva             tkva             siz

çkimi            çkimi            benim

skani            skani            senin

çkuni            çkini             bizim

tkvani           tkvani           sizin

mi                mi                kim

mu               mu               ne

mu-k            mu               o

gunz1e          ginz1e           uzun

mk1ule          k1ule             kısa

mskva           skvami güzel

1ipe          ç1ipe            ince

mçxu            şxu              kalın

namu            namu            ki o

xval1a           xvale            yalnız

murgvali        rgvale           yuvarlak

ç1ut1a           ç11e           küçük

didi              didi              büyük

1ita           ç1ita             kırmızı

kçe              rçe               beyaz

t1ubu            t1ibu             ılık

mtini             tinu              doğru

mcveşi          cveşi            eski

tutxu            txitxu           ince

opşa             epşa             dolu

monk1a         monk1a         ağır

çuçku           çkiçku           ince

mağali           mağali           yüksek

31utxe          31utxe          tuzlu

ladre            ladiri             ham

k1obo            k1obu            ham

xomula xomula kuru

çkva             şxva             başka

oşkenoni       oşkari           orta

mt1k1uri         t1qari            yabani

adiğuri          adiğuri          Adigece

ambari          ambe            haber

artik1atis       artmajia        birbirini

kovali           kobali           ekmek

3omi             zeri              hamur

cumu            cimu             tuz

cumori          z1mari           sirke

dolokunu       mik1akunali     elbise

k1urta           k1urta           pantolon

ot1kapu         ort1qapu        kemer

ma31k1indi      mar31k1indi     yüzük

o3xoci          or3xonci        tarak

31k1ari           31qari           su

ğali              ğali              çay

t1oba            t1oba            göl

zuğa             zğva             deniz

xinci             xinci             köprü

zeni              rzeni             düzlük

let1a             let1a             toprak

kva              kua              taş

mtviri            tiri               kar

1ima          ç1vima          yağmur

ini                ‘ini               soğuk

dğa              dğa              gün

seri              seri              gece

ç1umani         ç1umani         sabah

lumci            oncua           akşam

te                sinte            ışık

3a                3a                gökyüzü

mjora            bja               güneş

tuta             tuta             ay

muru3xi         muri3xi yıldız

31ana           31ana           yıl

stveli            damorçili       sonbahar

mjaçxa          jaşxa            pazar

tutaçxa         tutaşxa         Pazartesi

cumaşxa       cumaşxa       Çarşamba

çaçxa           3aşxa           Perşembe

guma            gima             ekim

ar/ti             arti              bir

jur/i              jiri                iki

sum/i            sumi             üç

otxo             otxi              dört

xut/i             xuti              beş

anşi              amşvi           altı

şkvit/i           şkviti            yedi

ovro             ruo               sekiz

kuri              kori              şahin

t1oroci          t1oronci         güvercin

guguli           guguli           guguk kuşu

opampe         opopi            çavuş kuşu

mzesku         zeskvi           karatavuk

çxviki            çxviki            alakarga

k1idi              k1idu             ağaçkakan

ç1urç1a                   ç1inç1a          çalıkuşu

malağude      malağuri        sarıasma kuşu

k1vaoci         k1varia          karga

k1vinçi          k1vinça         kuş

markvali        markvali        yumurta

3ila              3ila              yumurta akı

1aci          ç1anci           sinek

bombula        bobolia          örümcek

k1oli              k1oli              çekirge

k1orğoni        k1oğona        sivrisinek

dumç1ku        ç1k11k1it1ia   karınca

topuri           topuri           bal

mt1i              t1i                bit

m31k1iri         31qiri            pire

pen31o          per31o          salyangoz

çxomi           çxomi           balık

ca                ca                ağaç

m3xuli           sxuli             armut

uşkuri           uşkuri           elma

luği              luği              incir

ant1ama        at1ama          şeftali

buli              buli              kiraz

nez1i             nez1i             ceviz

txiri              txiri              fındık

ber31euli        ber31uli         nar

omuri            ‘omuri           erik

31ipuri           31ipuri           gürgen

ç1uburi          ç1uburi          kestane

ç1k1oni          ç1qoni           meşe

txomu           txomu           kızılağaç

du3xu           3xa3xu          ıhlamur

ask1ili            ask1ili            yaban gülü

inç1iri            inç1iria          yaban mürveri

binexi           binexi           asma

urzeni           ‘urzeni          üzüm

t1ot1i            noela            dal

biga             biga             değnek

k1et1i            k1et1i            düz

burguli          birguli           diz

kuri              kuri              topuk

guri              guri              kalp

purpu           pirtvi            akciğer

korba            kora             karın

31ipa            ç1ipi             göbek

t1k1ebi          t1qebi           deri

xor3i             xor3i             et

toma            toma            saç

di3xiri           zisxiri            kan

çilambre        çilamuri         gözyaşı

txomuri         txomuri         cerahat

mt1k1o          t1k1u             karış

puci             puci             inek

xoci              xoci              öküz

3xeni            3xeni            at

guruni           girini             eşek

çxuri             şxuri             koyun

txa               txa               keçi

ğeci             ğeci             domuz

coğori           coğori           köpek

k1at1u           k1at1u           kedi

geni             geni             dana

tik1ani           bat1k1i          kuzu

3int1ali          3indali           kedi yavrusu

mgeri            geri              kurt

mtuti            tunti             ayı

meli              mela             tilki

k1venuri        k1vinori         zerdeva

munçki munçkvi        porsuk

k1udeli          k1udeli          kuyruk

guda            guda            tulum

kra               ka                boynuz

mja              bja               süt

k1vali            ‘vali              peynir

mont1k1ori      mont1qori      yün

1k1eşi        ç1qeşi           çoban

kotume         kotomi          tavuk

okotumale     okotome        kümes

daduli           daduli           tavuk

mamuli mamuli horoz

monç1va        moç1va         kuluçka

k1vareli         qvarili           kısır horoz

sua              sua              kanat

ğorğoci         ğorğonci        kaz

k1olxi            kolşi             Megrel-Laz

k1onari         sxeli             ... kadar

lo3a             gemuani        tatlı

k1olxuri          k1olxuri          Megrel-Laz

mani-mani     mala-malas    çabuk çabuk

majura majira           ikinci

majurak1ele    mjira mxareşe öbür taraftan

mara            mara            ama

mariaşina       maramina      ağustos

masuma        masuma        üçüncü

mapa            mapa            kıral

t1aroni          t1arozi          hava

megabre        megobari       dost

met1a           met1i            ...dan başka

mtugi            ç1uk1i            fare

miti              mitin             kimse

mot              mot              niçin

mt1eri           t1eri             düşman

mt1veri          t1veri            toz              

mt1ineri         rt1ebuli          kaçak

mutu            mutuni          bir şey

muntxa/ni      mudga          nesne

muperi          muneri          ne gibi

muşeni muşeni neden

muç1o           moç1o           nasıl

m3xade         3xado           apaçık

m3xodari       onciru           sedir

nergi            nergi            fidan

noderi           nodi             imece

noğa            kalaki            şehir

nusa             nisa              gelin

n31opula        ogurapali       okul

yulva            bjaiolu          doğu

ok1ok1idinu     ek1ok1idiri      savaş 

ondğe/ri        ondğe           öğlen

ordo             adre             erken

re                orek             sen ... sın

osi               osi               Oset

okro             orko             altın

oşumeşi        oşmeşi          bıyık

oxaçku          xonua-tasua  ekincilik

oxori             doxore, ‘ude   ev

oxormance     ‘udeş mince   ev sahibi

jurşuroni        mok1atu        hamile          

skiri              skiri              erkek evlat

obiçxa          obişxa           cuma

1. Bu harfin üzerinde inceltme işareti var.

*Megrelce’deki + harfler: ı (ters e gibi yazılıyor) ve hemze (‘/?). Bkz. B.G. Hewitt ve Z.K. Khiba, Ali İhsan Aksamaz (çev.), Megrelce Bir Masal (Kuzey Rüzgarı ve Güneş, kafkasya yazıları, Sayı 5, Sonbahar, 1998.

(Dil Tarih Kültür Gelenekleriyle Lazlar, Ali İhsan Aksamaz, s.116-126, Sorun Yayınları)