Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Ben bir Megrelim*

Nugzar Dzhodzhua

“Hepinizin bildiği gibi, Stalin dönemi ve sonrasında ortaya çıkan Megrel ve genel olarak Megrelya sorunu tam anlamıyla engellenmiştir. Bugün, bu ‘acayip’ makale basında yayımlanacak, ancak bu çeşit makaleler ve yazarları tamamıyla ahlaki değerlerden ve tarihsel gerçeklerden yoksun en şiddetli ve en acımasız eleştirilerle karşı karşıyadırlar.

Megrelya ve Megreller olayını geçmişte ve günümüzde sıcak tutanlara karşı böylesine nefreti, zehiri ve garezi nerede biriktirdiğiniz hayret verici bir konudur. Gürcü kültürüyle yetişen ve iyi bir eğitim görmüş olan sizler uygar bir biçimde nasıl karşılık vereceğinizi bilmiyor musunuz? Neden ‘sözde’ Megreliz? Veya neden sözde Megrel ‘köpekleriz’? Geleneksel yöneticilerimiz olan Dadyanların Megrel köylüsünü ve genelde aileleri sığır ve bazen de daha kötü muamelelere tabi tutmuş olmaları esas neden olmayabilir. Köylüleri satın almak, satmak, kiraya vermek, hediye gibi sunmak, çeyiz olarak vermek, çiftlik hayvanları ve kuşlarla takas etmek, kızgın şamdanlarla gözlerini çıkarmak, vücutlarına yoğurt sürerek, kızgın güneş altında tutmak, organlarını kesmek ve buna benzer diğer zalimane davranışlar Megrelya’da eskiden revaçtaydı.1

Çocuklarınız ve torunlarınızla konuşurken onlara hangi dille hitap ettiğinizi sorabilir miyim? (Megrelce mi Gürcüce mi?)

Bana ve şüphesiz doğru düşünen herkese göre; Gürcüler’in ve Megreller’in aralarında ‘mermi’ ile konuşmaları reddedilmesi gereken bir davranıştır2. Her şeyden sonra, görüşlerini ve durumunu basında ve televizyonda uygar bir şekilde açıklayan bir adamın,kim olursa olsun, yanlışı nerededir?

M.Dzhanashia3 şöyle diyor: ‘Geçmişi öğrenme arzusu bir halkta, sadece bu halk yüksek gelişme düzeyine ulaştığında doğar ve ulusal uyanıklık onların arasında gelişir.’

Eğer gerçekten eğitimli ve tamamen namuslu insanlarsanız neden Gruzija ve Gruzin4 ile Sakartvelo ve Kartveli5 terimlerinin içeriğini açıklamıyorsunuz? Bu terimler içerik olarak aynı mı, değil mi? Aynı olmadıklarını çok iyi bildiğinizden, ama şimdi kabul edilen taraflılıktan dönmeyi imkansız bulduğunuzdan eminim. Bu terimleri şimdi açıklayacağım:

Gruzija ve Gruzin terimleri, Megrelleri, Svanları ve Gürcüleri birleştirmek için yapay olarak yaratılmış kolektif terimlerdir. Demek istenen şudur: Bu üç halk Gruzin halkını meydana getirmiştir ve ülkeleri de Gruzija olarak adlandırılmıştır. Diğer taraftan, Sakartvelo ve Kartveli terimleri Megrelleri ve Svanları kapsamadığı için kolektif terimler değildir.

Sakartvelo/Kartveli tarimleri Samegrelo/Megreli6 terimleriyle veya Svaneti/Svani7 terimleriyle yer değiştirilirse her iki çift terim de Rusça’ya Gruzija/Gruzin olarak yanlış şekilde tercüme edilecekti.

Megrelce’nin yazılı bir edebiyatı bulunmadığına sığınarak bana karşılık vereceğinizi biliyorum. Ancak yazılı bir edebiyata sahip olmanın tek başına etnik bir grubun belirleyici özelliği olmadığını anlamalısınız; yazılı edebiyat, bir dilin ses sisteminin ifade edilmesinin bir aracıdır.

Bir Megrel’in Gürcü olmadığını ispata gerek yoktur. Kişi olarak bunu gereksiz buluyorum. Ancak sizlere bazı gerçekleri anlatmak zorundayım. Belki yenilerini anlatmamın yanı sıra, bazı eski gerçekleri de hatırlatmaya çalışabileceğime inanıyorum.

Bütün yabancı bilim adamları Megreller’in Gürcü olmadıkları konusunu teslim eder. Ne acıdır ki, Megreller’in ‘kendileri’ bu gerçeği bilmezler!

Haziran 1990’da, Londra’da toplanan 5.Avrupa Kafkasoloji Kongresi’nin oturumları yapıldı8. Sunulan tebliğlerden bir tanesi Megrelce ve Lazca’ya ayrılmıştı. Kardeş dil Lazca’nın9 Türkiye’deki durumu gi.i, Megrelce’nin de Gür8cüstan’da yok sayıldığı konuları tebliğin tartışılan noktalarındandı. ‘Bazı nedenlerden’ dolayı, bu tebliğ hakkında kamuoyuna basın yoluyla bilgi verebilecek hiçbir bilim adamı Tbilisi delegasyonundan gönderilmedi. Neden? Çünkü bizim bilim adamlarımız Megreller’in Gürcü olmadıklarını benden ve sizden daha iyi bilir.

Şu atasözünü duymuşsunuzdur: ‘Bazen konuşmak sessiz kalmaktan iyidir. Bazen konuşarak zarara yol açılır.’

Ark.Lamberti, ‘Gürcüstan’da ve Megrelya’da 1633-1653 yılları arasında misyoner olarak bulundum’ diye yazıyor ‘Megrelya’ isimli kitabında10. Lamberti açıkça, ‘İki ülkeyi ziyaret ettim’ diyor, aksi taktirde (Gürcüstan’da ve onun bölgesi Megrelya’da bulundum’ derdi. Hiçbir şekilde bu son cümleye benzer bir ifade kullanmamıştır.

Eleştirel makalesinde T.Tsivtsivadze11 şöyle yazıyor: ‘Ne yazık ki, Megrelya’nın bazı köylerinde bazı çocukların Gürcüce’yi biraz geç öğrendiklerini yazarken kalemimin kendiliğinden elimden uzaklaştığını hissediyorum.’ Bazı istisnalarla T. Tsivtsivadze’nin ifadesindeki ‘bazı’ kelimesi ‘çoğunluk’ ya da ‘hepsi’ kelimesiyle yer değiştirmelidir. Tsivtsivadze şüphesiz fazlasıyla haklıdır, eğer bir Megrel çocuğu Gürcüce’yi okulda öğrenemezse, Megrel çocuğunun anadili Megrelce olduğu için, Gürcüce’yi hiçbir zaman öğrenemeyecektir.

Tsivtsivadze’nin makalesi devam ediyor: ‘Bu satırları yazmak zorunda kalmamalıydım, meselenin özü budur.’ Yazar, bu satırları yanlış oldukları temelinden hareketle değil, kelimesi kelimesine doğru oldukları için yazıyor. Ben, kendisine gerçekleri anlattığı için şahsi teşekkürlerimi sunmak istiyorum. Namuslu bir adam gerçekleri söylemekten korkmamalı.

Ben daha önce de açıkça söylemiştim ve burada da bir kez daha tekrar ediyorum: Ben Gürcü değilim, bir Megrelim...

Hiçbir tarihçi, dilbilimci, dil bilgini veya herhangi bir dalda UZMAN KİŞİ Megreller’İn Gürcü olduğunu ispatlayamaz. Megreller, kendilerini Gürcü olarak kabul etmeye zorlandı12 ve işte bu yüzden, bugün ya da yarın ağırlığını hissettirecek ve uzunca bir süre de etkili olacak Megrelya ve Megreller sorunu bunca yıl sıcak kalmıştır.13

En son olarak Gürcüstan’da, Megrelya’daki gelişmeler, tek bir Gürcüstan yaratma hayalinin nasıl bir sabun kabarcığı gibi patladığını ortaya çıkarmıştır.14

Gürcüleşmiş Megrel Zviad Gamsakhurdia bir makalesinde15 bizleri Megreller olarak aşağıladı, ancak şimdi bütün dünya onun siyasi kariyerinin nasıl trajik bir şekilde son bulduğunu çok iyi biliyor.

Nedenler hepimizin davranışlarına yön verme durumundadır. Bugün resmi olarak hükümet tarafından  yasaklanan Megrel Dili’ne resmi statü verilmelidir.16

Sizin, ‘köpeklerin dili’ olarak nitelediğiniz Megrel Dili sınırsız güzellikte, zengin ve çeşitliliktedir, yok olması sadece Megreller için değil bütün insanlık için de trajedi olacaktır.

Gürcüler’in, kendilerinin bu sorun hakkında sessiz kalmaları hakkında açıkça bir görüş belirtmiyorsunuz. Tartışmalara neden onlar da katılmıyor?

Benim 1989 yılında Abkhaz Televizyonu’ndaki açıklamalarım, sizin bugünkü çıkışınız kadar tehlikeli değildi. İnsanların evlerinden çıkıp bütün dünyaya “Ben bir Megrel değilim” demelerinin bir anlamı yoktur. Mumun ve isin kendi yolunu ne zaman bulacağını kim bilebilir? İleride torunlarımızın cevaplayamayacağı davranışlar sergilemeyelim.”

* Ogni Kültür Dergisi, Sayı 6, 1994.

** Yazar NugzarDzhodzhua Abkhazya’da yaşayan Megreller’den biridir. 1989 yılında Abkhaz Televizyonu’na çıkarak 1930’lardan ber Gürcüstan’da “resmi” bir görüş olarak Megreller’in Gürcü olarak gösterilmelerini artık kabul edemeyeceğini açıkladı. Kişisel görüşlerini açıklamasının “ödülü” dövülmek, işinden kovulmak, evinin sürekli olarak silahlı kişiler tarafından “ziyaret” edilerek görüşlerinden vaz geçirilmeye zorlanması ve annesinin de yerel Gürcü basınına çıkartılarak oğlunu suçlaması için tehdit edilmesi oldu. Bu açık mektup, yanlış olarak kendilerini Gürcü olarak kabul eden bazı Megreller’e yönelik kaleme alınmıştı. Ancak yeni “demokratik” Gürcüstan’da hiç kimse bu makaleyi kamuoyuna duyurmak için yayımlamaya yanaşmadı. (B.G. Hewitt, Londra Üniversitesi Öğretim Üyesi, Central Asian Survey, (1993), 12 (3), s.301, 302, 303, 304).

1. Irakli Akhalaia, Peasant Reform in Megrelia (1958), Dimitri Lemondzhava, The Peasanat Revolt in Megrelia 1856-1857, (1957), Don Arkhandzhelo Lamberti, The Description of Mingrelia (1901, 1938, 1990). Bu eserler Gürcüce’dir.

2. Yazarın kadettiği, 1992 yılı boyunca Megrelya’daki, Tsalendzhikha’daki çatışmalardır. (İngilizce’ye çevirenin notu.)

3. The Custom of Mourning in Georgia, İveria 7 Haziran 1887.

4. Rusça’da Gürcüstan ve Gürcü (İngilizce’ye çevirenin notu).

5. Gürcüce’de Gürcüstan ve Gürcü (İngilizce’ye çevirenin notu).

6. Gürcüce’de Megrelya ve Megrel (İngilizce’ye çevirenin notu).

7. Gürcüce’de Svanetya ve Svan (İngilizce’ye çevirenin notu).

8. Caucasian Perspective’de 1992’de yayımlandı.

9. Dilbilimciler Lazca ve Megrelce’yi Kolkheti (=Zan) dilinin zaman içinde ikiye ayrılmış ve kendi başlarına gelişmiş iki ayrı kolu olarak tanımlar. Megrel-Laz Dili Güney Kafkas dil ailesinin bir koludur. Güney Kafkas dil ailesi (=Kartveluri Dilleri) Megrel-Lazca, Svanca ve Gürcüce’den meydana gelir. (İngilizce’den çevirenin notu.)

10. The Description of Mingrelia.

11. Literary Georgia-7, 16 Şubat 1990, (Yoldaş Bregadze, Kardeş Doiaşvili).

12. 1926 nüfus sayımlarında 242.990 kişi Megrel olarak kayıtlara geçmiştir. (Veriler Wixman’dan alınmıştır. (B.G.Hewitt, Londra Üniversitesi Öğretim Üyesi, 75th Anniversary Conference, Aralık 1990). 1926’dan sonraki nüfus sayımlarında günümüze kadar Megrel-Lazlar kayıtlara Gürcü olarak geçirilmişlerdir.

13. Bkz. S.N. Kruşcev, XX.Kongre Gizli Raporu, Kişi Kültüne Karşı, s.55-56; Çeviren: Ahmet Fethi, Pencere yayınları, 1.baskı, Aralık 1991, İstanbul.

14. Poti, Abasha, Samtredia, Zugdidi ve Tsalenzhikha’daki Megrel-Gürcü çatışmaları kastediliyor. (İngilizce’ye çevirenin notu).

15. Literary Georgia, 3 Kasım 1989.

16. Bu konuda düzenlemelere gidildiğini sanıyorum. Yazar.

(İngilizce’den çeviren: Ali İhsan Aksamaz.)

(Dil Tarih Kültür ve Gelenekleriyle Lazlar, Ali İhsan Aksamaz, s.104, Sorun Yayınları)