Lazia Tema’sı ve Lazistan Sancağı nedir?

“1204’te kurulan ve 1461’e kadar yaşayan Lazia Teması82, bölgenin Osmanlı yönetimine girmesinden sonra da değişik bir adla devam etti. 1519’da Trabzon, Batum’un da dahil edilmesiyle ayrı bir eyalet haline getirildi.83

Bu bölgeyi 1640’ta dolaşmış olan Evliya Çelebi, eyaletin beş sancağı bulunduğunu yazar: Canik, Trabzon, Gönye (Gonio), Aşağı Batum ve Yukarı Batum, Lazistan Sancağı’nın merkezi Gönye idi. Kazaları ise, Atina, Sumla, Viçe ve Arhavi idi. Koch, 15 Laz derebeyliği sayar: Atina (Pazar, iki), Bulep, Arteşin, Viçe, Kapiste, Arhavi, Kisse, Hopa, Makriali, Gonio, Batumi, Maraditi, Perlevan ve Çat derebeylikleri.

‘... Acara Bölgesi... Aşağı Guria ile birlikte 1851’de, yeni kurulmuş olan Lazistan Sancağı’na bağlandı...’84

1877-78 (1893) Osmanlı Rus harbi sonucu, Batum’un Ruslar’ın eline geçmesiyle birlikte, Lazistan Sancağı’nın merkezi Rize’ye taşındı.85”

82. Bkz.Alexandre Toumarkine, Les Lazes én Turquie s.108, Les Editions ISIS, İstanbul, 1995.

83. V.Minorsky, Lazlar, İslam Ansiklopedisi, Cilt 7, Maarif Basımevi, İstanbul, 1957.

84. F.Çiloğlu a.g.k., s.79.

85. Hans Vogt, Caucasian Languages, Collier’s Encyclopedia, cilt 5, s.578/a, Macmillan Educational Company, New York, 1985; T.Halasi-Hun, A.H. Kuipers, K.H. Menges, Peoples and Languages of Caucasus, s.13-14, Mouton/Co., Printers, The Huge, The Netherlands, 1959; İsmail Avcı Bucaklişi / Hasan Uzunhasanoğlu, Lazuri-Turkuli Nenapuna (Lazca-Türkçe Sözlük) Akyüz Yayıncılık, İstanbul, 1999; Yrd. Doç. Dr. Metin Erten, Lazca-Türkçe, Türkçe-Lazca Sözlük, Anahtar Kitaplar, İstanbul, 2000.

(Dil Tarih Kültür ve Gelenekleriyle Lazlar, S.72, Ali İhsan Aksamaz)