Lazika (Egrisi) kırallığı Nerede Kuruldu?

“M.F.Kırzıoğlu bu konuda şunları yazıyor: ‘... İslamlığın çıkışından beri yazılı kaynaklar, Laz adlı boyun, şimdiki Çoruk Irmağı batısında ve Karadeniz kıyısındaki ormanlık ve balkanlık dar bir bölgede yaşadığını gösterir. İslamlık çıkmadan 150 yıl önceleri bunlar, Çoruk ağzı ile, Abaza-Megrel sınırını ayıran Engür-Suyu arasındaki kıyılarda ve içeride Faş/Riyon boylarında, Roma İmparatorluğu’na bağlı bir Lazika Kırallığı kurmuş olarak yaşıyorlardı...’74.

Gürcü75 ve Abhaz-Abaza kaynaklarında Egrisi Kırallığı76, Roma ve Bizans kaynaklarında Lazika Kırallığı olarak geçen kırallık hakkında Fahrettin Çiloğlu şu bilgileri veriyor: ‘...2.yüzyılda Batı Gürcüstan’da yerel siyasal birimler kesin biçimini aldı. Lazika, Apsilia (Apşileti) ve Abasgia (Abhazya) prenslikleri ortaya çıktı. Bunlardan Lazika giderek güçlendi ve 4. yüzyılda neredeyse bütün Batı Gürcüstan’ı denetim altına aldı; Apsilialılara, Abasglara ve Svanlara boyun eğdirdi. Lazika kırallığı doğrudan Kolha’nın (Kolheti) mirasçısıydı...’77

Nodar Lomouri’nin tespiti, ‘... 5.yüzyıldan başlamak üzere Lazika Kırallığı önemli ölçüde gücünü geliştirdi. Bu durum her şeyden önce, bölgesel genişlemesinde görülür... Lazika Kırallığı’nın gelişmesi, Bizans İmparatorluğu’nun çıkarlarını tehdit etmiyordu. Doğu ileri karakollarının Persler, Gothlar ve daha sonra da Hunlar tarafından bertaraf edilmesi, Lazika’yı doğuda Bizans için dayanılması gereken bir ‘müttefik’ konumuna getirdi.

Ancak Lazika’nın gelişmesinde, Bizans’ın gerilemesi kısmen etkili olmuştur. Üçüncü ve dördüncü yüzyıllarda Bizans İmparatorluğu kendi sorunlarını kendi başına çözememekteydi. Lazika kırallarının bağımsızlık yönelimleri ve bölgesel yayılmasını kabullenmek zorundaydı. Bu durum, milattan sonraki ilk yüzyıllarda doğuda başlamış olan Roma güç kaybının mantıkî bir sonucuydu...’78 şeklindedir.

G.Amıcba, Bizans-Lazika anlaşmazlığı konusunda şöyle yazıyor: ‘... 5. yüzyılın ortalarında Doğu Egrisi ve onu destekleyen Abhaz etnik kökenli halklar Anti-Bizans hareketlere başladılar... Bunun üzerine Bizans yöneticileri asker... çıkardı. Bu mücadelede Abhaz etnik kökenli halklar Egrisi’nin yanında yer aldı...

Savaş Bizans’ın istediği gibi bitmişti ama Bizans durumdan oldukça tedirgin olmuştu. Çünkü Abhazlar’la Laz kökenli halkların bu savaşta omuz omuza savaşması Bizanslılar’a uzun vadede problemlere neden olabilecek bir durum olarak görünmeye başlamıştı. Onları birbirlerinden koparmaları hatta gerektiğinde birbirleri ile savaştırmaları gerekiyordu. Bu yaklaşımların sonucu olsa gerek 6. yüzyılın ikinci yarısında Apsilyalılar’la Abazgialılar’ın Egrisi birliğinden ayrılmaya karar verdiklerini görüyoruz...79

8. yüzyıla gelindiğinde artık Lazika (Egrisi) Kırallığı ortadan kalkmış, onun eski yönetim alanında Abhazya Kırallığı ortaya çıkmıştı.80

Lazika Kırallığı’nın Rioni havzasının güney kesimi, 5. ve 6. yüzyıllardaki Bizans-Pers savaşları nedeniyle, Laz nüfusunun tamamına yakınını yitirmişti. Bu yüzden, Arap istilalarından etkilenen Gürcüler, Kartli’den (İberya/Bugünkü Doğu Gürcüstan) kitlesel olarak göç ederek bugün batı Gürcüstan olarak bilinen Lazika Kırallığı yönetsel alanına da yerleştiler. Böylece günümüzde Müslümanları Laz, Hıristiyanları Megrel olarak adlandırılan Megrel-Lazlar arasında gürcülerden oluşan ve yine günümüzde Gurya-Acara olarak bilinen tampon bölge oluştu81

74. M.F.Kırzıoğlu, a.g.y.

75. Fahrettin Çiloğlu, Gürcülerin tarihi, s.37, Ant Yayınları, İstanbul, 1993.

76. Gerg Amıcba, Hayri Ersoy (çev.). Ortaçağ’da Abhazlar, Lazlar, s.7, Nart Yayıncılık İstanbul, 1993.

77. F.Çiloğlu, a.g.y.

78. Nodar Lomouri, History of the Kingdom of Egrisi / Lazika, From its origins to the fifth century, Bedi Kartlisa, Sayı 26, Paris, 1969.

79. G.Amıcba, a.g.k., s.14.

80. F.Çiloğlu, a.g.y.

81. Peter Gold, Frank J.Gillis, Indiana University, Archives of Traditional Music Folklore Institute, Bloomington, U.S.A., Hayri Hayrioğlu (çev.), Yüzyıl Önce ǒaneti, Ogni Kültür Dergisi, Sayı 1, Kasım 1993.

(Dil Tarih Kültür ve Gelenekleriyle Lazlar, S.71, Ali İhsan Aksamaz)