Lazlar kimdir?

“Şemseddin Sami şunları yazıyor: ‘Karadeniz’in cenub-şarkisi sevahilinde (Güneydoğu kıyılarında) memalik-i Osmaniye’nin (Osmanlı Ülkesi’nin) Trabzon vilayetinde ve Rusya Devleti’ne tâbi (bağlı) Batum cihetinde (yöresinde) sakin (oturan) bir kavim olup esasen akvam-ı Kafkasiye’den (Kafkas kavimlerinden) olmakla, Gürciler’le (Gürcüler’le) karabet-i cinsiyeleri (soy akrabalıkları) vardır.

Lazlar simaca tamamiyle ırk-ı Kafkasiyeye mensup (Kafkas ırkından) olup, kafaları büyük ve armudi (armut biçiminde), alınları vasi (açık), burunları düz ve bazen azıcık kemerli, saçları ekseriya kestane veya kumral, gözleri ela veya mai (mavi) ve kametleri mevzun (boyları ölçülü) ve meşy (yürüyüş) ve hareketleri levendanedir (hızlıdır).. Kendileri cesur ve cest (atak) ve çalak (çevik), çalışkan ve zeki ademler (kişiler) olup, harp esnasında yağmaya meyilleri varsa da, işte pek namuslu ve sadık ademlerdir (kişilerdir). Gemicilikte maharetleri dahi meşhur olup, Osmanlı donanmasının en iyi neferat (askerleri) ve zabitanı (subayları) bunlardandır...’65

Lazlardan, adlarıyla ilk bahseden Plinius’tur66. Arrianus, Ptolemeus, Priskos, Prokopius, Agathias, Menandros ve Theophanes gibi birçok yazar Lazlar’dan, Lazların komşuları ve Roma/Bizans ve Pers devletleriyle olan ilişkilerinden bahseder67.

Altıncı yüzyıl Bizans tarihçisi Prokopius, ‘eskiden kullanılan Kolh adının, Laz adıyla ye değiştirdiğini68 belirtirken çağdaşı Agathias da, ‘... çok eski çağlarda Lazlara Kolh’69 dendiğini yazmaktadır.

Kolh ülkesi anlamına gelen Kolheti hakkında B.Umar, ‘Anadolu’nun kuzeydoğu ucu da dahil olmak üzere, Doğu Karadeniz kıyıları...’70, Hayri Ersoy ve Aysun kamacı, ‘Kolkhide kültür alanının sınırları Batıdaki Psov nehri, kuzeyde Kafkas sıra dağları, doğuda Suram etekleri, güneyde ise Karadeniz’i izleyerek Trabzon’a uzanır...’71 demektedir.

Kolheti adından ilk kez M.Ö. 8. yüzyıla ait Urartu Yazıtları’nda bahsedilmiştir72.

M.Goloğlu, Lazlar hakkında şunları yazıyor: ‘... Miladın birinci yüzyılı içinde, Roma İmparatoru Avgustos ile Neron’un hükümdarlıkları arasındaki zamanda, Kafkaslar’dan batıya doğru, kıyı boyunca, yeni ve büyük bir göç oluyor, Lazlar Doğu Karadeniz Bölgesi’ne gelip yerleşiyor... İşte, büyük ihtimalle, birinci yüzyılın ilk yarısında Lazların bu göçleri karşısında ülkesini savunamayacağını anlayan Polemon II, miladın 63.yılında hükümetini Romalılar’a taslim etti. Doğu Karadeniz Bölgesi de Roma’nın yeni bir vilayetinin içine girdi ve bu vilayette Pontos Polemonyakos Vilayeti dendi...’73”

65. Şemseddin Sami, Fahrettin Çiloğlu (çevriyazı, sadeleştirme), Kamus-ül Alâm’da Lazlar ve Lazistan, Çveneburi Kültürel Dergi, Sayı 2-3, Mart-Haziran 1993.

66. P.A. Andrews, a.g.k., s.312.

67. M.F. Kırzıoğlu, a.g.y.

68. Şalva Tevzadze, Çveneburi Kafkasoloji Dergisi, Sayı 4, Stockholm, 1977.

69. Ş.Tevzadze, a.g.y.

70. B.Umar, a.g.k. s.453.

71. Hayri Ersoy-Aysun Kamacı, Çerkes Tarihi, s.23, Tümzamanlar Yayıncılık, İstanbul, 1992.

72. Encyclopedia Americana, Cilt 7, s.219.

73. M.Goloğlu, a.g.k., s.109-110

(Dil Tarih Kültür ve Gelenekleriyle Lazlar, S.70, Ali İhsan Aksamaz)