Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Pontus Dili nedir?

“Bölgeyle bağlantılı olarak, diğer bir kavram karışıklığı da konuşulan dillerle ilgilidir.

M.Goloğlu şöyle yazıyor: ‘Gerek milattan önceki yıllarda bilim, sanat ve ticaret yolu ile, gerekse milattan sonraki din aracılığı ile Yunan Dilinin Doğu Karadeniz Bölgesine gelip topluma yayıldığı şüphesizdir ama Yunanca'nın Doğu Karadeniz Bölgesine egemen dil olmayıp yerli dillerle karışıp yenildiği, hiç kimsenin ve özellikle Yunanlıların anlamadığı özel bir dilin meydana çıktığı ve tarihçilerin bu dile önce (Trabzon Grekçesi) demek istedikleri ve fakat sonunda sadece (Trabzon Dili) demek zorunda kaldıkları da bir gerçektir...’27

Bir dilin, zaman içindeki tabii gelişimiyle ilgili bir yorum konumuz dışındadır. Ancak, Ö.Asan’ın çalışmasındaki ifadeler dikkat çekicidir: ‘köyümüzde  konuşulan dili sorgulamakla başladım. Köylüler (Erenköy-Of) kendi aralarında Rumca dedikleri dili konuşuyordu... Oysa anadilimiz Rumcaydı...’28. Yazar, konuştukları dilin Rumca olduğunu belirtmesine rağmen, kitabında dili, Pontos Dili Of Diyaleği başlığı altında incelemektedir. Yine aynı kitabında, Rumca-Türkçe/Türkçe-Rumca bir sözlüğe bölüm ayırmaktadır. ‘Bu dil halen Trabzon’da 51 köy ve beş merkezde konuşulmaktadır’29 diye de belirtmektedir.

Yazarın, ‘bu dil’ dediği dil, Rumca mıdır? Pontos Dili midir? Pontos Dili Of Diyaleği midir?

Bu dil hakkında Peter Alford Andrews’in aktardığı bilgi şöyledir: ‘...Pontus Rumcası (Romaika), kapadokya Rumcası ile bazı benzerlikleri olan arkaik bir lehçe (bugün büyük olasılıkla Türkiye’de konuşulmamaktadır).’30

Bu alıntıdan da kolayca anlaşılacağı üzere, Pontos, coğrafi bir anlamda kullanılmasına rağmen, Ö.Asan’ın dil konusunda, ‘Pontus’ genellemesi de ‘anlaşılmazdır.’ Halbuki, bölgedeki, ‘... etnik yapıların tek tek kültürel kimliklerini sorgulama olanağı olmadığı için bize miras kalan bugünün kültürünü sorguladım. Tüm Karadeniz yerine bir köyü yani kendi köyümü sorguladım. Tüm Karadeniz yerine bir köyü yani kendi köyümü ve kültürünü Of’a yayarak ele aldım...’31 itirafında bulunmasına rağmen, ‘...Bugünkü Karadeniz kültürünün kökleri Pontus kültüründedir. Halen konuşulan dil ve aksanlar Pontus kültürünün kalıntılarıdır...’32 diye yazmakta bir çelişki görmemektedir. Farkına varamadığı bu çelişkisini daha sonra bir dergide şöyle somutlaştırmaktadır: ‘... Pontos Kültürü bugün dört dille yaşamaya devam ediyor: Türkçe, Rumca, Lazca ve Ermenice’de...”33.

27. M.Goloğlu, a.g.k., s.104.

28. Ö.Asan, a.g.k., s.XXII.

29. Ö.Asan, Yeterince tartışılmamış bir konu, Tarih ve Medeniyet, Sayı 47, s.48, Şubat 1998.

30. Peter Alford Andrews, Mustafa Küpüşoğlu (çev.), Türkiye’de Etnik Gruplar, s.204-205, Ant/Tümzamanlar yayıncılık., İstanbul 1992.

31. Ö.Asan, a.g.k., s.XXIII.

32. Ö.Asan, a.g.k., s.21.

33. Ö.Asan, Pontos Kültürü, Radikal gazetesi Pazar Eki, (Kitap tanıtımı), Sayı 3.

(Dil Tarih Kültür ve Gelenekleriyle Lazlar, S.65, Ali İhsan Aksamaz)