Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Kolheti=Lazika=Egrisi

“Lazlar’ın en eski tarihleri, Kolheti yönetim ve kültür alanlarıyla yakından ilişkilidir. 6.yüzyıl Bizans tarihçisi Prokopius, ‘eskiden kullanılan Kolh adının, Laz adıyla yer değiştirdiğini’7 belirtirken, Prokopius’un genç çağdaşı olan Agathias, Lazlar hakkında şu bilgileri de vermektedir: ‘Lazlar, kuvvetli ve cesur olup, diğer kabilelere de hükmetmektedirler. Kolh aslından gelmiş olduklarından gurur duyuyorlar... Böyle zeki, çalışkan, uzun deniz yolculuğuna çıkan ve ticarette muvaffak olan başka bir halk tanımıyorum.’8

Kolheti adından ilk kez, M.Ö. 8.yüzyıla ait Urartu Yazıtları’nda9 söz edilmiştir. Kolheti yönetim alanı, yaklaşık olarak, günümüz Gagra10 sınırından başlamak üzere, Çoruh yatağına kadar olan bölgeyi kapsamaktaydı. Kolheti kültür alanının sınırları ise, güneyde Karadeniz’i izleyerek Trabzon’a11 kadar uzanmaktaydı. Kolheti’nin etkinliği, kuzeyde Kırım’a12 kadar da ulaşmaktaydı.

Milattan öncesine dayanan çeşitli yazılı kaynaklar, Güneydoğu Karadeniz Bölgesi’nde yaşayan, birbirleriyle kaynaşmış ve Kolheti vadisinde yaşayanların akrabaları olan kabileleri zikreder.13

Kolheti, Homerik Çağ Grekleri’nin ilgi alanıydı.14 Argonotlar, Karadeniz’i aşarak Altın Post’u ele geçirmek için Kıral Aeetes (=Ayet)’in ülkesi Kolheti’ye ayak basmışlardı. Altın Post Efsanesi15, Grek tacirlerin, bölgeyle olan ticari ilişkileri konusunda önemli ipuçlarını gözler önüne sermektedir. M.Ö. 3. yüzyılda yaşamış olan Rodoslu Apollonius’un Argonotika adlı eserinde Phasis (=Rioni) Nehri’ne  ve Kolheti’nin yönetim merkezi Eia’ya referans yapmaktadır.16 Batı dillerine medicine olarak geçen terimin, Kolheti Kıralı Ayet’in akıllı ve güzel kızı Medea’nın adından geldiği çeşitli kaynaklar tarafından ileri sürülür. 17

M.Ö. 7.yüzyıldan başlamak üzere, Grek koloniciler Trabezus (=Trabzon), Bathys (=Batumi), Phasis (=Poti), Diascurias (=Sohumi) ve Pitiunt (=Pitsunda) gibi ticaret merkezlerini, Karadeniz kıyılarında kurmaya başladılar.18

M.Ö. 401-400 yıllarında, ordusuyla birlikte Güneydoğu Karadeniz Bölgesi’nden de geçen Ksenophon, Onbinlerin Dönüşü (=Anabasis) adlı eserinde bu yöre kavimleri hakkında bilgiler vermektedir. 19

Homeros, Odysseia adlı eserinde, Kıral Ayet’in  ülkesi Kolheti’yi de anlatmaktadır.20

Günümüzde yapılan arkeolojik kazılar, gün ışığına çıkarılan en eski antik kent ve diğer yerleşim birimleri ve diğer bulgular, yazılı kaynaklar Kolheti’nin maddi zenginliklerini ve kültürünü gözler önüne sermektedir. Yapılan bilimsel çalışmalar, Kolheti’nin de içinde bulunduğu bölgenin Eski Taş Devri’nden beri insanların yaşama alanı olduğunu göstermiştir.21

Heredot’un siyah Mısırlılar’ın ülkesi olarak andığı Kolheti’nin ülke dışında da kullanılan ve Kolhuri Tetri denilen kendi güneş sikkeleri22 de vardı.

Karadeniz,Grekler ve Kolhlar arasında önemli ve sürekli  bir rekabet alanıydı.23 Kolhlar, Çoruh (=Akampsis’u aşarak, Trabzon’un doğusuna kadar olan bölgeye yerleşmeye başlamışlardı. Kolheti, M.Ö. 1.yüzyıldan itibaren saldırganlara karşı savaşmak zorunda kaldı. Bu saldırganlardan ilki Roma İmparatorluğu idi.

M.Ö. 1. yüzyıldan sonra, Kolheti (=Lazika) ve Kartli (=Gürcüstan) arasında, birbirleri üzerine egemenlik kurmayı amaçlayan sürekli savaşlar yaşandı.24 Bu savaşlar sonucunda, Roma İmparatorluğu bölgeye askeri müdahalede bulundu.

Romalı saldırganlar, Kafkasya’ya girdiğinde güneyde üç kırallık bulunuyordu. Kolheti (=Lazika) Kırallığı, Kartli (=Gürcüstan) Kırallığı ve Albanya Kırallığı.25 Pompeius, M.Ö. 1.yüzyılda Albanya’yı (67-66), Kartli’yi (65) ve Kolheti’yi (Lazika) (64-63) ele geçirdi.”

7. Aktaran: S.Canaşia, N.Berdzenişvili, Mehmet Özata (çev.), Türkiye’den Haklı İstemlerimiz, Tarih ve Toplum, sayı 46, Ekim 1987.

8. Sh. Meskhia, An Outline Of Georgian History, s.9, Tbilisi, 1968, aktaran: Şalva Tevzadze, Çveneburi Kafkasoloji dergisi, sayı 4, Stockholm, 1977.

9. Encyclopedia Americana, (Colchis), cilt 7, s.219.

10. Fahrettin Çiloğlu, Gürcülerin Tarihi, s.34, Ant Yayınları, İstanbul, 1993.

11. Hayri Ersoy, Aysun Kamacı, Çerkes Tarihi, s.23, Tümzamanlar Yayıncılık, İstanbul 1992.

12. F.Çiloğlu, a.g.k. s.35.

13. Yurt Ansiklopedisi, c.9, s.6352/b, Anadolu Yayıncılık, İstanbul, 1982-83.

14. M.Lordkipanidze, I.Katcharava, A. Glimpse Of Georgian History, s.6, Tbilisi, 1983.

15. İstanbul Şehir Tiyatrosu’nun, Tiflis Şehir Tiyatrosu ile ortaklaşa 25, 26, 27, 28 Temmuz 1995 günlerinde Rumeli Hisarı’nda sergilediği Altın Post adlı oyunun geçtiği ve günümüzde Batı Gürcüstan olarak bilinen bölgenin yerli ahalisi Megrel-Lazlar’dır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için bkz.: Tim Severin, Jason’s Voyage, In Search Of The Golden Fleece, National Geographical, Vol. 163, No:3 September, 1985; Ali İhsan Aksamaz, Efsanevi Yolculuk, Atlas Aylık Gezi dergisi, s.30, Eylül 1995.

16. M.Lordkipanidze, I.Katcharava, a.g.y.

17. M.Lordkipanidze, I. Katcharava, a.g.y.

18. R.Gachechiladze, A. Chanturia, Soviet Georgia, s.8, Tbilisi, 1977.

19. Bkz. Ksenophon, Tanju Gökçöl (çev.) Anabasis (Onbinlerin Dönüşü), Sosyal Yayınlar, İstanbul 1984.

20. Bkz. Homeros, Azra Erhat, A.Kadir (çev.) Odysseia, bölüm 12/72, Can Yayınları, İstanbul, 1984.

21. R.Gachechiladze, A. Chanturia, a.g.k., s.7.

22. M.Lordkipanidze, I.Katcharava, a.g.y

23. Ş.Tevzadze, Kısa Gürcü Tarihi, Çveneburi Kafkasoloji dergisi, s.2/3, s.21 Stockholm, 1977.

24. F.Çiloğlu, a.g.k., s.35.

25. F. Çiloğlu, a.g.y

(Dil Tarih Kültür ve Gelenekleriyle Lazlar, s.13, Ali İhsan, Aksamaz)