Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 


Paganlıktan Hıristiyanlığa, Hıristiyanlıktan Müslümanlığa Lazlar

Mjora-nana çkimi
Tuta-baba çkimi
Movarvale muru
зxepe
Da do Cuma çkimi1

"Lazca’da, bugün de kullanılan gün isimlerinden de kolayca anlaşılacağı gibi, gökyüzü, güneş ve ay kutsal sayılıyordu2.

Lazika Kırallığı, günümüzde Hıristiyar olan Batı’dan çok önce Hıristiyanlığı kabul etti. Rhodopolis, Saésina Abisséna, Petra ve Zigana yardımcı piskoposlukları, Pasis piskoposluğunun etki alanındaydı. Trabzon gibi, Pasis’e de İncilin Havari Andrew tarafından tebliğ edildiğine inanılır. Daha sonra kurulmuş olan Lazika Piskoposluğu’nun, bir tür bağımsız kilise statüsüne sahip olduğu ve kendi papazlarını atadığı bilinmektedir3.

Lazlar, komşu ülkelere de papaz göndermekteydi4. 5. yüzyılda Filistin’de temsilcileri bulunuyordu. Ürdün’ün muhtelif yerlerinde manastırları vardı. Bu dini yapılar, bir süre önce, İtalyan arkeolog Vircilio Korbo tarafından meydana çıkarılmıştır5.

Lazların karşılaştıkları en üstün nitelikli Grek Başpapaz, Schemarion’daki (=Muri) Laz kalesinde, sürgünde 13 Ağustos 662’de ölen Aziz Maksimos’tur. Bir zincir şeklindeki kaleler ve Petra (=Ksikhisdziri) gibi müstahkem yerlerle Bizanslılar Lazları kontrol altında tutmaya çalışıyordu. Hem Persler ve hem de Bizanslılar, Lazları güvenilmez müttefik olarak görüyordu. Justinian ve Choproes, Lazları itaat altına almak için dağlardaki ormanları tahrip etmişlerdi6

1 Osman T’amt’ruli, Nananena, s.88. Kaukasus-Verlag, Freudenstadt, 1991.

2 Wolfgang Feurstein, Bir Alman Gözüyle Lazlar, Ogni Kültür Dergisi, s.2, Ocak 1994.

    “... Bir megrel, hiçbir şekilde pazartesi günü düğün yapmaz. Bu güne Megrelce’de tutaşxa (tutaş dğa), tuta (=ay) günü denir. Bu gün, Megrel sürgüne bile el sürmez, bu gün sadece Ay’a ibadete adanmıştır. Megreller’in paganlık dönemlerine ait inançlara göre, Ay dünyadaki canlıları koruyan yüce güçler arasında ikinci önemli yeri tutar. Güneş’e ibadet için, bir gün ayrılır. Bu gün ise Pazar’dır. Megrelce’de Pazar gününe caşxa (=bcaç dağ/Güneş günü) denir... Megrel geleneğine göre, düğünün “va şiners” (uygun olmayan) günü... Cuma (=obişxa/obiş dağ)’dır (Obi Günü/Yağmur Tanrısı)...” Tedo Saxokia, Ali İhsan Aksamaz (çev.), Megrel-Laz Kültüründe Akrabalık Evlenme ve Cenaze, Tarih ve Toplum, s.140, Ağustos 1995.)

3 Anthony Bryer, Some Notes On The Laz and Tzan, Bedi Kartlisa, Volume XXI-XXII, (No 50-51), Paris 1966.

4 Procopius, Wars, VIII, ii, 15-20.

5 Ahmet Özkan Melaşvili, Gürcüstan, s.105, İstanbul 1968.

6 A. Bryer, a.g.y.

Lazların, işgalci Roma/Bizans’ın dinini ilk kabul eden topluluklardan olduğu doğrudur. Ama yayılmacıların, Lazların yaşadıkları yörede açtıkları kiliseler siyasal kurumlar olarak kalmıştır. Bu kiliseler, yayılmacı Roma/Bizans ve Pontus’un dayatmacılıklarının sembolleri olarak görülmüş, Lazlar kendi otantik inançlarını, şeklen Hıristiyan oldukları dönemlerde de sürdürmüşlerdir. Dolayısıyla, Bizans ve Pontus ile çatışma halinde olan Lazların Osmanlılar’ın dini İslamiyeti süreç içinde kabul etmeleri, Bizans ve Pontus’a duydukları tepkinin doğal bir sonucuydu da. Durum tam tersi de olabilirdi. Günümüzde bile dillerinde ve kültürlerinde Hıristiyanlığa değil de, otantik inançlarına ilişkin ifade ve davranış biçimlerinin bulunması bu yaklaşımı doğrular yöndedir (bkz.:Lazistanişi Destani, G. Kartozia, Lazuri T’ekstebi_II, s.261-264).

(Dil Tarih Kültür ve Gelenekleriyle Lazlar, s.40, Ali İhsan, Aksamaz)