Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Rusların Kafkasya’ya sarkmaları

“Ruslar’ın Kafkasya’ya girebilmeleri, Cengiz Han’ın oğulları tarafından kurulan Altın Ordu Devleti’nin mirasçısı durumundaki Moğol hanlıklarının ortadan kalkması sonucunda gerçekleşebildi. Ruslar’ın, 16.yüzyılda Astrahan Hanlığı’nı ele geçirmeleri onlara Hazar Denizi’ne ulaşmanın yolunu açtı. Rusya-İran sınırı uzunca bir süre Terek Nehri ile çizildi. Batıda Osmanlılar’ın Kırım Hanlığı’nı korumaları, Kırım’ın da Çerkesleri ve diğer Kafkasyalı halkları korumasını sağladı. Osmanlılar, 1774’te Osmanlı-Rus Antlaşması ile Kırım üzerindeki haklarını kaybetti. Kırım 1783’te Ruslar tarafından ele geçirildi59.

Ruslar’ın bölgede etkili olmaya başlamalarından önce, 17.yüzyılda, bugün Gürcüstan olarak bilinen coğrafyada üç kırallık bulunuyordu. Başkent Tiflis olan Kartli Kırallığı, kuzeydoğuda Kahetya Kırallığı ve batıda da Kutaisi civarını elinde bulunduran İmereti Kırallığı. Bu kırallıkların ilk ikisini İranlılar, sonuncusunu da Osmanlılar denetliyordu. Doğu Karadeniz kıyıları, adı geçen bu üç kırallığın egemenlik alanı dışındaydı. Kuzeyde Soçi-Sohumi arası Abhazya’ya, Sohumi-Poti arası Megrelya’ya, güneyde Poti-Batumi arası Gurya’ya aitti. Bu üç prenslik Osmanlı’ya haraçla bağlıydı. Güneybatıda ise, Samshe ve Saatabego prenslikleri vardı. Bu prensler, zamanla İslamiyet’i benimsedi ve Osmanlı’ya doğrudan bağlı birer valilik haline geldi60.

Bugün, kin yüklü anti-Rus söylemlerine rağmen Gürcüler, Transkafkasya’da ilk ayak basabilecekleri yeri Çarist Rusya’ya verdiklerinden dolayı sorumludur. Büyük Katerine’nın Rusyası ile yaptıkları 1783 Georgievsk Anlaşması’yla Gürcü askeri yolunun açılmasına ortam hazırlamış oldular61.

Çarlık Rusyası ile dostluk anlaşması imzalayan Kıral 2.Erekle’nin unvanları şöyleydi: ‘Tanrının izniyle, Yüce imparatorlarının hürmetkarı Kartli-Kaheti Kıralı, Samtshe-Saatabego, kazahi, Barçalo, Şamşadile, Kaki, Şamahi, Şirvan Gence ve Erivan hükümdarı Erekle 2.’

1783’te Kırım’ı ilhak etmelerinden sonra, Ruslar ertesi yıl Petrovsk’u ve kentin Dağıstan’daki artbölgesini işgal etti ve Kahetya’yı kendine bağlamış olan Kartli (=Gürcüstan) Kırallığı’nı korumaları altına aldılar. Ruslar, Vladikafkas kentini kurdu ve Gürcüstan ile doğrudan ilişki kurmalarına imkan veren Daryali Boğazı’nı açtı. Son Kartli (=Gürcüstan) kıralı, ölürken yaptığı vasiyetle, kırallığını Rusya’ya bıraktı. 1803’te Megrelya, 1804’te İmereti ve Gurya Rusya’ya bağlandı62

59. Stefanos Yerasimos, Milliyetler ve Sınırlar, s.227. İletişim yayınları, İstanbul, 1994.

60. S.Yerasimos, a.g.k., s.276.

61. George Hewitt, Ali İhsan Aksamaz (çev.) Çeçenler ve Komşuları, Birikim sayı 78, Ekim 1995.

62. N.Berdzenişvili, S. Canaşia, Hayri Hayrioğlu (çev.) Gürcüstan Tarihi, s. 293, Sorun Yayınları, İstanbul 1997, S.Yerasimos, a.g.k., s.277.

(Dil Tarih Kültür ve Gelenekleriyle Lazlar, s.22, Ali İhsan, Aksamaz)