Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Sovyetler Birliği döneminde Kafkasya Halkları

(1926, 1959, 1970 Nüfus sayımları)*

                         1926           1959         1970

Megreller**      242.990a           -               -

Acarlar***         71.426             -               -

Svanlar              13.218             -               -

Batslar (Tuşlar)         7b             -               -

Abhazlar             56.957         65.430      83.240

Abazalar             13.825         19.591      25.448

Çirkasyenc           205.195     313.704     419.568

 Adığeler                                 79.631      99.855

 Çerkesler            65.270        30.453      39.785

 Kabardeyler       139.925       203.620    279.928

Karaçaylar           55.123         81.403    112.741

Balkarlar              33.307         42.408      59.501

Osetler              272.272       412.592    488.039

İnguşlar               74.097        105.980    157.605

Çeçenler            318.522       418.756    612.674

Avaro-Andi-Didod 197.392     270.394    396.297

Avarlar               158.769       270.394    396.297

 Andiler                 7.840          -                -

 Ahvahlar               3.683          -                -

 Bulgulalar              3.054           -               -

 Botlihler                3.354           -                -

 Çamalalar              3.438          -                -

 Godoberiler            1.425          -                -

 Karatalar               5.305          -                -

 Tindiler                 3.812         -                 -

 Didolar                  3.276          -                -

 Bezhetalar             1.448          -                -

 Hunzallar                  106          -                -

 Hvarşiler                1.019         -                -

 Arçiler                     863         -                -

Laklar                   40.380        63.529      85.822

Dargiler               108.963       158.149   230.932

Kaytaklar              14.430            -             -

Kubaçiler                2.371           -              -

Lezgiler              134.529e     223.129    328.829

Ağullar                   7.653           6.709f       8.831

Rutullar                10.495           6.732g    12.071

Tsahurlar              19.085           7.321h    11.103

Kumuklar               94.549        134.967    188.792

Nogaylar               36.274         38.583      51.784

Tabasaranlar         31.983         34.700      55.188

Şahdag Halkları         913i             -              -

 Buduhlar                    1j              -              -

 Dzhekler                 607k            -               -

 Hinaluglar               105l             -               -

Tatlar                 28.705m        11.463n     17.109

Yahudi Tatlar         25.974         25.225o     n.a.p

Udiler                     2.455           3.678       5.919

Kaynaklar:

- USSR, Tsentral’noe Statisticheskoe Upravlenie, Itogi vsesoyuznoy perepisi naseleniya 1970 goda (Moskva: “Statistika”, 1973), vol.4, Natsinol, nyy sostav naseleniya SSSR, table 1.

- USSR, Tsentral’noe Statisticheskoe Upravlenie, Itogi vsesoyuznoy perepisi naseleniya 1959 goda (Moskva: Gosstatizdat 1962), SSSR: Svodnyy tom, table 53.

- USSR, Tsentral’noe Statisticheskoe Upravlenie, Vsesoyuznaya perepis’ naselniya 1926 goda (Moskva: Izdanie Tsentralnogo Statistichesko Upravleniya, 1929), vol.17, SSSR: Svonyy tom. Tables 6 and 9.

Notlar:

(*) Ronald Wixman, Language Aspects of Ethnic Patterns/processes in the Horth Caucasus, University of Chicago, Ilinois, USA, 1980.

(**) Lazlar’la çok yakından akraba olan Megreller, Güney Kafkasya’nın Otokton halkı olmasına rağmen, yazar tarafından örnekleme bakımından bu grupta değerlendirilmiştir. Aynı durum Svanlar için de geçerlidir. Ancak yazar, bu durumu çalışmasında belirtmiştir. (ç.n.)

Megreller’in Abhazya Özerk Cumhuriyeti’ndeki nüfusları ise, 1926’da 40.989 ve 1991’de 155.000 idi. (Kaynak: Kafkasya Yazıları, sayı 1, s.37, İlkbahar 1997)

(***) Ronald Wixman, The Peoples of the USSR, Michagen, 1984.

a İlaveten milliyetlerini Megrel olarak belirtmeyen, ancak anadillerini Megrelce  olarak deklare eden yaklaşık 40 bin kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Gürcü milliyetinden deklare eden Megrelce konuşan Megreller idi. (Daha sonraki nüfus sayımlarında, 1926’daki 242.990 kiş de, nüfus kayıtlarına yönetim tarafından Gürcü olarak geçirildi.ç.n.)

b İlaveten milliyetlerini Bats olarak belirtmeyen, ancak anadillerini Batsça olarak deklare eden 2459 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Gürcü olarak deklare eden, Bastça konuşan Bastlardı.

c 1926’da Çerkesler (Circassians), yalnızca iki gruba bölündü (yönetim tarafından ç.n.): Çerkesler ve Kabardeyler. Halbuki 1959 ve 1970’te üç gruba bölündüler (yönetim tarafından, ç.n.): Adığeler, Çerkesler ve Kabardeyler. Kabardino-Balkarya teritoryasındaki Çerkesler (Circassians) bütün nüfus sayımı periyotlarında Kabardey olarak adlandırılmıştır (yönetim tarafından, ç.n.); Karaçay-Çerkes teritoryasındaki Çerkesler, 1926’da ayrı Çerkes ve Kabardey gruplarına bölündü (yönetim tarafından, ç.n.) Bununla birlikte, 1959 ve 1970’te hepsi Çerkes olarak klasifiye edildi. Batı Çerkesleri 1926’da Çerkes olarak ve 1959 ve 1970’te Adığe olarak listelere geçirildi.

d 1926’da çeşitli Avaro-Andi-Dido hakları ayrı ayrı listelere geçirildi. 1959 ve 1970’te hepsi Avar olarak sınıflandırıldı.

e İlaveten milliyetlerini Lezgi olarak belirtmeyen, ancak anadillerini Lezgice olarak açıklayan yaklaşık 33 bin kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Azeri (türk) milliyetinden açıklayan, Lezgice konuşan Lezgiler’di. 1959’da kendilerini tekrar Lezgi olarak adlandırmaları, 1926 ve 1959 yıları arasındaki Lezgi nüfusundaki yüksek artışın nedenini açıklayacaktır.

f İlaveten milliyetlerini Agul olarak belirtmeyen, ancak anadillerini Agulca olarak açıklayan yaklaşık 400 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Lezgi milliyetinden deklare eden, Agulca konuşan Agullar’dı.

g İlaveten milliyetlerini Rutul olarak belirtmeyen, ancak anadillerini Rutulca olarak deklare eden yaklaşık 550 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Lezgi veya Azeri milliyetinden deklare eden Rutulca konuşan Rutullar’dı.

h İlaveten milliyetlerini Tsahur olarak belirtmeyen, ancak anadillerini Tsahurca olarak deklare eden yaklaşık 1400 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Azeri milliyetinden deklare eden Tsahurca konuşan Tsahurlar’dı.

İ İlaveten milliyetini Buduh, Dzhek veya Hinalug olarak belirtmeyen, ancak anadillerini Buduhça, Dzhekçe veya Hinalugça olarak deklare eden yaklaşık 7.900 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendi halklarının dillerini konuşan, ancak kendilerini Azeri milliyetinden deklare eden Şahdag halklarıydı.

j İlaveten milliyetlerini Buduh olarak belirtmeyen, ancak anadillerini Buduhça olarak deklare eden yaklaşık 1994 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Azeri milliyetinden deklare eden Buduhça konuşan Buduhlar’dı.

k İlaveten milliyetlerini Dzhek olarak belirtmeyen ancak anadillerini Dzhekçe olarak deklare eden yaklaşık 3743 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Azeri milliyetinden deklare eden Dzhekçe konuşan Dzhekler’di.

l İlaveten milliyetlerini Hinalug olarak belirtmeyen, ancak anadillerini Hinalugça olarak deklare eden yaklaşık 1435 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Azeri milliyetinden deklare eden Hinalugça konuşan Hinaluglar’dı.

m İlaveten milliyetlerini Tat veya Dağ Yahudisi (bunlar için anadil Tatça’dır) olarak belirtmeyen ancak anadillerini Tatça olarak deklare eden yaklaşık 31.400 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Azeri veya Ermeni milliyetinden deklare eden Tatça konuşan Tatlar’dı.

n İlaveten milliyetlerini Tat veya Dağ Yahudisi (bunlar için anadil Tatça’dır) olarak belirtmeyen ancak anadillerini Tatça olarak deklare eden yaklaşık 9.600 kişi bulunmaktaydı. Bunlar muhtemelen, kendilerini Azeri veya Ermeni milliyetinden deklare eden Tatça konuşan Tatlar’dı.

o 1959’daki nüfus sayımlarında Dağ Yahudileri, genel Yahudiler (Jews / Evrei) sınıflandırmasında listelere geçirildi. 1959 nüfus sayımlarında listelere geçirilen Yahudiler’in 25.225’inin anadillerinin Tatça olduğu gözönünde bulunduruldu. İlaveten, diğer diller (Azerice veya Rusça), anadilleri olarak göz önünde bulundurulan büyücek bir Dağ Yahudisi grubu muhtemelen bulunmaktaydı; ancak bu durum tespit edilememektedir.

p 1970’te Sovyetler Birliği’ndeki Dağ Yahudileri’nin sayısını saptamak için bir yol bulunmamaktadır.

Çeviren: Ali İhsan Aksamaz

Yayımlandığı yer: Tarih ve Toplum dergisi, sayı 189, Eylül 1999.