Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

Rewanduz Kürtleri 1
Rewanduz Kürtleri 2
Rewanduz Kürtleri 3
Rewanduz Kürtleri 4
Rewanduz Kürtleri 5
Rewanduz Kürtleri 6
Rewanduz Kürtleri 7
Rewanduz Kürtleri 8
Rewanduz Kürtleri 9
Rewanduz Kürtleri 10
Rewanduz Kürtleri 11
Rewanduz Kürtleri 12
Rewanduz Kürtleri 13
Rewanduz Kürtleri 14
Rewanduz Kürtleri 15
Rewanduz Kürtleri 16
Rewanduz Kürtleri 17
Rewanduz Kürtleri 18
Rewanduz Kürtleri 19
Rewanduz Kürtleri 20
Rewanduz Kürtleri 21
Rewanduz Kürtleri 22
Rewanduz Kürtleri 23
Rewanduz Kürtleri 24
Rewanduz Kürtleri 25
Rewanduz Kürtleri 26
Rewanduz Kürtleri 27
Rewanduz Kürtleri 28
Rewanduz Kürtleri 29
Rewanduz Kürtleri 30
Rewanduz Kürtleri 31
Rewanduz Kürtleri 32
Rewanduz Kürtleri 33
Rewanduz Kürtleri 34
Rewanduz Kürtleri 35
Rewanduz Kürtleri 36
Rewanduz Kürtleri 37
Rewanduz Kürtleri 38
Rewanduz Kürtleri 39
Rewanduz Kürtleri 40
Rewanduz Kürtleri 41
Rewanduz Kürtleri 42
Rewanduz Kürtleri 43

 

 

 

 

REWANDUZ KÜRTLERİ

Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme

Edmund Ronald Leach

Türkçesi : Sinan Birwan, Hişyar Özsoy, Serap Ruken Şengül

Aram Yayıncılık 31

Eylül 2001

 

Leach'in Hayatı

Edmund Ronald Leach (1910-1989), 7 Kasım'da İngiltere'nin Sidmouth kendinde dünyaya geldi. Babası  Kuzey Arjantin'de şeker plantasyonu sahibi ve işletmecisiydi. Eğitimini Cambridge'de Marlborough ve Clare College'de yaptı. 1932'de Tıp Bilimleri'nde mezun oldu. Üniversitede aldığı matematik ve mekanik eğitimi, ilerideki antropolojik faaliyetini de etkileyecek, bir araştırmacının deyimiyle "her zaman antropolojik düşünceyi matematikleştirmek eğiliminde" olacaktır.

Cambridge'ten sonra, 1933'te, Çin'deki bir İngiliz ticaret şirketiyle dört yıllık bir kontrat yaptı. Kontrat süresi sona gerdiğinde, bir türlü sevemediği iş dünyasını terk etti. Eve dönüş yolunda, Botel Tobago'daki Yamiler arasında bir süre etnografik incelemeler yaptı. Antropolog olmaya karar vermişti. Londra'ya döndüğünde, Bronislaw Malinowski'nin ekonomi derslerine girdi. Kürtleri incelemek üzere Irak'a gitti. Fakat incelemelerini tamamlayamadan Londra'ya döndü. 1939'da, çeşitli incelemelerde bulunmak üzere Burma'daki Kachin Dağları'na gitti. İkinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla Burma'da -binbaşı rütbesine kadar yükseleceği- orduya katıldı. 1940'ta, yetenekli bir ressam olan ve iki de romanı yayımlanan Celia Joyce'la evlendi. 1941'de bir kızı 1946'da bir oğlu oldu. 1946'da orduyu bıraktıktan sonra, London School of Economics'te sosyal antropoloji dersleri vermeye başladı. 1947'de aynı okulda doktorasını verdi. 1953'te Cambridge Üniversitesi'nde sosyal antropoloji profesörü oldu. 1966'da Kings College'in yöneticisi olarak seçildi ve 1966'da emekli oldu.

1967'de BBC için verdiği derslerdi (A Runaway World) İngiliz toplumunu eleştiren bir tutum geliştirdi. 1971-1975'te Royal Anthropological Institute'ün başkanlığını yaptı. E.R.Leach kendisine miras kalan parayı bu kuruluşun yapacağı araştırmaları ve yayınları desteklemek için kullanmıştır. 1972'den itibaren British Academy'de bilim kurulu üyeliği yapmaya başladı ve 1975 yılında şövalye unvanı aldı. Yıllarca beyin kanserinden mustarip olan E.R. Leach Cambridge'te 6 Ocak 1989'da vefat etti.

Antropoloji Disiplini ve E.R.Leach

Elinizdeki kitabın yazıldığı 1938 yılından bugüne, birçok başka sosyal bilim alanı için olduğu gibi antropoloji için de bir tanım verebilmek iyice zorlaştı. Sözlük anlamı şöyle: "İnsanla ilgilenen birçok bilim dalından biri. İnsanın biyolojik olarak kökenini ve toplumların toplumsal ve kültürel gelişimlerini inceleyen bilim dalı."

Antropoloji, birbirine epeyce uzak birçok alt dala sahip olduğu düşünülen bir bilimdir; "İnsanların içinde yaşadığı coğrafi koşullar ve biyolojik yapıları arasındaki ilişkileri konu edinen disipline fiziksel antropoloji, toplumların kültürel kurum yapı ve değerlerini karşılaştırmalı olarak inceleyen antropoloji dalına kültürel antropoloji, toplulukların sosyal yapılarını inceleyen disipline sosyal antropoloji* deniyor. Bazı kaynaklar, etnografya için kültürel antropolojinin bir alt dalı, etnoloji içinse eşanlamlısı demekteler. Bir bilim olarak folklor da artık bazı yerlerde sosyal antropoloji terimiyle yer değiştirmiş durumda. Sosyoloji ve tarih bilimlerini sosyal ve kültürel antropolojiden ayıran sınır çizgileriyse zaten oldum olası tartışma konusuydu.

Yeryüzünün 1989 sonrası  altüst oluşunun, yeni dünya düzeni inşaatının, kültürel kimlik ve çok kültürlülük tartışmalarının insan, toplum ve kültür hususunda düşünenleri zorladığı muhasebenin gerektirdiklerini de, ilk bakışta "skolastik" tartışmalarmış gibi duran sınır çizme/alan paylaşma meselelerinin üstüne eklerseniz, sosyal bilimlerdeki kaos daha anlaşılır bir hale gelecektir.

Bu bilimlerin bir diğer çok önemli defosu daha var ve defo, herhalde bulunabilecek en hafif deyim: antropoloji/etnografya/etnoloji disiplinleri, en azından ortaya çıktıkları dönemler itibariyle yani özellikle 19.yüzyılda, sömürgecilik ve emperyalizmin yedek kuvvetleri olarak çalışmışlardır ve bu kirli geçmişin gölgesi o gün bugün bu bilimlerin peşini bırakmamıştır. Ancak, bu alanlarda çalışan "namuslu" bilim adamları da hemen her zaman şu veya bu oranda mevcuttu ve hele 20.yüzyıl başlarından beri, çalıştıkları disiplini psikolojik harbin hiç olmazsa  doğrudan yedeği olmaktan kurtarmaya çalışıyorlardı. Amerika'da Franz Boas, Ruth Benedict, Fransa'da Marcel Mauss ve daha sonra Claude Levi-Strauss, İngiltere'de Bronislaw Malinowski ve A.R. Radcliffe-Brown gibi isimler antropolojiyi "pür ideoloji" olmaktan bir adım öteye götürebilen "kurucu babalar" oldular.

Bu monografinin** yazarı olan Sir Edmund Ronald Leach (1910-1989), işte bu ilk kuşakla sonrası arasında köprüyü kuran ve antropoloji, özellikle de sosyal antropoloji tarihinde epeyce önemli isimlerden biridir. Türkçe'ye çevrilmiş -ama artık piyasada bulunamayan- tek kitabı, ki dünyada da en fazla bilinen eseridir, Claude Levi-Strauss başlıklı çalışmasıdır. Birçok önemli üniversitede ders vermiş, Kürdistan, Burma, Hindistan, Pakistan, Endonezya ve Sri Lanka'da alan çalışmaları yapmıştır.

Çalışmalarında, Altın Dal'ın yazarı James G.Frazer'in zamanından bugüne, İngiliz sosyal antropoloji ekolünün önem verdiği neredeyse tüm meselelere değinmiştir. Toplumsal ve iktisadi ilişkiler ve kurumlar, ritüeller, tabular, mitler ve din, akrabalık sistemleri ve akrabalık teorileri, iletişim öğeleri olarak kültürel kalıplar ve örüntüler, sembolik düşünüşün mantığı ve benzerleri gibi... On iki kitap ve genellikle antropoloji, ama aynı zamanda sosyoloji, psikoloji ve felsefe dergilerinde de yayımlanan düzinelerce makale yazmış, mitler ve totemizmin yapısal incelemesi, teoloji ve dinsel pratiklerin ilişkisi, Güneydoğu Asya'da kast yapıları konularında yayımlanmış kitaplarıyla editörlük yapmıştır. Önceleri işlevselci ekolün etkisi altındadır, ardından, süreç analizi ve sonra, kendi tarzında da olsa, biraz da Levi-Strauss'un etkisiyle, yapısalcı antropolojiye yönelmiştir. 1962 tarihli Antropolojiyi Yeniden Düşünmek (Rethinking Anthropology) adlı eseri, yapısal-işlevselciliğe karşı güçlü bir meydan okumadır. Antropolojinin politik tartışmalar ve sosyal politikalar için doğrudan ve pratik bir anlamı olduğunun farkındadır. Şiddetin kökenleri, kültürler arası estetik, ırk ve ırkçılık, etnosantrizm gibi meseleler üstüne de çeşitli makaleler yazmıştır.

Rewanduz Kürtleri / Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme Üzerine Birkaç Söz

1941 tarihli bir değerlendirme yazısında*** Rewanduz Kürtleri hakkında şunlar söylenmiş: "Bu kısa monografi, yazarın kuzeydoğu Irak'ta yürüttüğü beş haftalık bir alan araştırması esnasında topladığı malzemelere dayanan bir eserdir. Araştırma ordaki bir Kürt cemaatinin inceleneceği daha uzun süreli ve daha yoğun bir çalışmanın ilk adımı olarak düşünülmüş, ama politik durumdan dolayı yazar çalışmasını planladığı gibi sürdürememiştir.

Leach'in bu çalışmadaki hedefi, 'şu anda mevcut, fonksiyonlarını sürüden bir toplumun resmini' sunmakmış. Yazar bu hedefe tümüyle ulaşmış, ama eldeki malzemenin kaçınılmaz kısıtlılığı yapısal çerçevenin ancak bir taslağını çizmesine izin vermiş. Monografinin adında da söylendiği gibi, Leach ilgisini neredeyse bütünüyle Rewanduz Kürtleri'nin toplumsal ve ekonomik organizasyonuna yöneltmiş.

Gelgelelim, incelediği grubun ekonomik hayatının yaşamsal bir parçası olarak teknolojiyi de es geçmemiş, kitabında bu konuya ayırdığı bölümü, Kürtlerce kullanılan teknik donanımı gösteren bir dizi mükemmel fotoğraf ve çizimle takviye etmiş. Monografinin bir diğer bölümü, Rewanduz Kürtleri'nin Batı kültürünün son dönemlerde Irak üstünde gitgide yoğunlaşan nüfuzunun bir neticesi olarak, şu anda yüz yüze kaldıkları toplumsal ve ekonomik sorunların değerlendirilmesine hasredilmiş, Leach, Kürtlerin komşularıyla olan (ve muhtemelen mevcut kültürlerinin gelişmesini epeyce etkileyen) tarihsel ilişkilerine ilişkin bir soruşturmadan çoğunlukla kaçınmış. Ama yazar bu ayan beyan işlevselci araştırmada bile, mecburen bir miktar yeniden-inşa çabasına başvurmuş ve ara sıra tarihten de bazı şeyler ödünç almış."

Aram Yayıncılık bu çeviri projesini, kitabın çevirmenlerinden, Boğaziçi Üniversitesi Sosyoloji Bölümü son sınıf öğrencisi Hişyar Özsoy'un önerisi üzerine gündemine aldı. Yaptığımız araştırma, Rewanduz Kürtleri'nin daha önce kitap formatında yayımlanmadığını, yalnızca daktilo edilmiş ve sonradan fotokopiyle çoğaltılmış nüshalarına ulaşma imkanı olduğunu gösteriyor. Bu nedenle, çeviri projesini gerçekleştirmek için, E.R.Leach'in çalışmasının bir kopyası Bristol University Kütüphanesi'nden edinilmiştir. Burada karşı karşıya kaldığımız bir sorun şu oldu: Bazı bürokratik engeller nedeniyle, çalışmanın bir parçasını oluşturan ve bazı tasvirler için referans gösterilen fotoğrafların ve çizimlerin basıma uygun netlikte çoğaltılamamış olması. Bu eksikliği, eğer imkan olursa, Rewanduz Kürtleri'nin ikinci baskısında telafi etmeye çalışacağız.

Kürt Toplumu'nu inceleyen yapıtlar arasında, Rewanduz Kürtleri'nin dikkat çekici bir özelliği romantik veya egzotik karakter taşıyan çalışmalardan kopuşu öneren bir yaklaşımla kaleme alınmasıdır. Bu konuda E.R.Leach şunları söylüyor: "Kürtler ve Kürdistan hakkında mevcut belgesel materyal nitelik bakımından yetersizdir. Bu materyallerin büyük bir kısmı son derece romantikleştirilmiş seyahat hikayelerinden oluşur. Milingen'in, Wild Life Among Koords (Kürtler Arasında Vahşi Yaşam-1870) adlı kitabının başlığı bu materyallerin içeriğini gayet açık bir şekilde gösterir. Romantik gelenek düzenli olmasa da hâlâ devam etmektedir; G.J.Mueler'in henüz 1937'de yayımlanan Einbruch in Verschlossenne Kurdistan adlı çalışması bunun bir kanıtıdır."

Burada, Kürt Toplumu'nun romantik veya egzotik bir yaklaşımla ele alınmasının bizzat Kürtler açısından tehlikeli bazı durumlara yol açabildiğini belirtmek gerekiyor. Türkiye Cumhuriyeti'nin bugüne kadar devam eden inkarcı politikası, Kürtler'in varlığını bildiren neredeyse her Batılı yapıtla bir sempati ilişkisinin doğmasını teşvik etmiştir. 1970'li yıllarda Basil Nikitin'in Kürtler adlı kitabının naif sayılabilecek bir heyecana yol açmasının önemli bir nedeni buydu. Bu trendin çok daha çeşitlenerek halihazırda devam ettiğini söyleyebiliriz. Kürt Tarihi ve toplum yapısı üzerine araştırmalar için önemleri açık olmakla birlikte, şarkiyatçılığın damgasını vurduğu yapılarla sempati ilişkisi kurmak tehlikelidir. Çünkü bu yapıtların çoğunda ortaya çıkan Türk algılaması, kendi Kürdünü icat etmek diyebileceğimiz bir eğilimle şekillenmiştir.

Örneğin birçok seyahatnamede karşımıza çıkan  ve zamanla popüler bir hal almış olan "Vahşi Kürt" imgesi aslında Batılı seyyahların icadıdır. Buna karşılık, romantik Kürt Tarih yazımının birinci elden arşiv çalışmalarını ve mevcut toplumsal yapının çözümlenmesini ihmal edip aslında Kürtler'in vahşi olmadığını, Mezopotamya uygarlığının binlerce yıllık birikiminin neredeyse tek sahibi olduğunu ispat etmeye çalışması, epece yıpranmış olmasına rağmen şarkiyatçı söylemin sınırlarını aşamamak, çarpık ve kendi gerçekliğiyle uyuşmayan bir milli imge yaratmak anlamına gelir.

E.R.Leach'in de belirttiği gibi Batı'nın romantik veya egzotik söylemi kendini üretmeye devam etti. Bu söylemin doğrudan siyasal sonuçları da olmuştur. Yeniden "Vahşi Kürt" imgesine dönecek olursak, örneğin Dersim İsyanı'nda yaşanan acı olaylar karşısında Batılı basının hiç de masum olmadığı görülür. Ünlü Kürdolog Basil Nikitin o zaman Times'ın yayımcısına gönderdiği mektupta Kürtleri savunma gereği duymuştu.**** Çünkü, Times'ın Dersin İsyanı'na haber başlığı şöyleydi: Eğitime Karşı Çıkan Kürtler - Askeri Birliklerin Bastırdığı Bir İsyan.

Muhtemelen Times'ın İstanbul muhabiri Dersim Kürtleri'nin isyanını Amerika'daki kızılderili isyanlarına benzetiyordu: Bir türlü uygarlaşmak istemeyen (Eğitime Karşı Çıkan) vahşiler. "Vahşi Kürtler" imgesinin her zaman uygarlık karşıtı, kural tanımaz, hayvani, eşkıya, katil vb. çağrışımlara yol açmadığını, uygarlık dışı olmakla birlikte zavallı, melankolik, korunmaya, kollanmaya, himaye edilmeye muhtaç vb. öğelerden oluşan alternatif bir çağrışım dizisini de harekete geçirebildiğini belirtmek gerekiyor.

Günümüzde, uluslararası politik arenada devletler politikası eksen alınarak yapılan "iyi Kürtler (Irak'ın Kürtleri) / kötü Kürtler (Türkiye'nin Kürtleri)" ayrımı her iki çağrışım dizisini de ayrı ayrı harekete geçirir.

Bilim dünyasında durum farklı görünür. Uzun bir geçiş sürecinin ardından bilimin kendini yeniden yapılandırdığı 19. yüzyılda, romantik veya egzotik söylemin insan bilimlerinden dışlanması gerektiği düşünülüyordu. E.R.Leach'in Kürdistan söz konusu olduğunda "ciddi etnografik materyal" eksikliğinden söz etmesi bu nedenledir. Rewanduz Kürtleri'nde, yazarın kendi bilimsel yaklaşımını formüle etmeye çalıştığı bazı pasajlara yer verildiğini görüyoruz. Fakat bu konunun, yapıtın tamamı incelenerek ve erken dönem antropoloji çalışmalarında E.R.Leach'in hangi etkilenimlerle hareket ettiğine bakılarak sonuca bağlanması daha doğru olur.

BİBLİYOGRAFYA

Leach, Edmund Ronald. 1954. Political systems of highland Burma : a study of Kachin social structure, by E.R.Leach; Raymond Firth'ün önsözüyle; (Rept.) London : The London School of Economics and Political Science : G.Bell, 1964. XX, 324 p., 22 cm.

Leach, Edmund Ronald. 1954. Primitive time reckoning, in: A history of technology, vol. 1, From early times to fall of ancient empires / ed. by Charles Singer... (et. al.), New York : London : Oxford University Press, 1954. Vol. 1, p. 119-127.

Leach, Edmund Raymond. 1955. Polyandry, inheritance and the definition of marriage : with particular reference to Sinhalese customary law / E.R. Leach. Indianapolis : Bobbs Merill, (1971). P. 105-113; 28.cm. (The Bobbs Merill reprint series in anthropology; A-504)

Leach, Edmund Ronald. 1958. "Concerning Trobriand clans and the kinship ctegory 'tabu' ", in: The developmental cycle in domestic groups / ed. by Jack Goody. Cambridge; London : Cambridge University Press, 1971., P.120-145

Leach, Edmund Ronald. 1958. Magical hair / E.R. Leach. Indianapolis : Bobbs Merill, (1958). P.147-164; 28 cm. (The Bobbs Merill reprint series in social science.

Leach, Edmund Ronald (ed). 1960. Aspects of caste in South India, Ceylon and North-West Pakistan / ed. by E.R. Leach. (Repr.). Cambridge; London (etc): Cambridge Univesity Press, 1979. VIII, 147 p.:fig.; 23 cm. (Cambridge papers in social anthropoloy; 2)

Leach, Edmund Ronald. 1961. Rethinking anthropology / by E.R. Leach. (1st paperback ed. with corrections). London: The Athlone Press-University; New York: Humanities Press, 1966. VII, 143 p. : ill.; 22 cm. (London School of Economics monographs on social anthropology; 22)

Leach, Edmund Ronald.1961. Pul Eliya: a village in Ceylon : a study of land tenure and kindship / by E.R. Leach. Cambridge : at the University Press, 1961. XIV, 343 p.: ill.; 23 cm.

Leach, Edmund Ronald. 1964. Telstar et les Aborigenes ou "La Pensee sauvage." Annales economies, societes, civilisations. 1964, n 4, p.1100-1116.

Leach, Edmund Ronald. 1964. "Anthropological aspects of language: animal categories and verbal abuse" in: New directions in the study of language / Eric H. Lenneberg, ed. (9th print.) Cambridge Mass.: MIT press, 1975. P.23-63

Leach, Edmund Ronald. 1965. "On the 'founding fathers' ". Suivi de "In defence of Frazer." / I.C. Jarvie; avec une replique de Leach et des commentaires de Edwin Ardener, J.H.M. Beattie, Ernest Gellner, K.S. Mathur, in: Current anthropology. Chicago. 1965, vol.6, p.560-576.

Leach, Edmund Ronald.1967. The structural study of myth and totemism / ed. Edmund Leach. London: Tavistock publ. 1968. XIX, 185 p. ; 23 cm. (ASA monographs; 5. (Social science paperbacks: 44)

Leach, Edmund Ronald. 1968. Culture and nature, or la femme sauvage; the Stevenson Lecture, Wednesday, 6th November 1968/by E.R. Leach. London: Redford College Univ. of London. 1968. 15p.; 26 cm.

Leach, Edmund Ronald. (ed.) 1968. Dialectic in practical religion/ed. by E.R.Leach. Cambridge: At the University pres, 1968. VIII, 207 p.; 24 cm. (Cambridge papers in social anthropology; 25.)

Leach, Edmund Ronald. 1968. Claude Levi-Strauss, anthropologist and philosopher, in: Theory in anthropology: a sourcebook/ed. by Robert A.Manners and David Kaplan. Chicago: Aldine, 1968. P 541-551. (Daha önce: New left review, nov.dec. 1965, no 34, p 12-27'de yayımlandı.)

Leach, Edmund Ronald. 1969. Genesis as myth: and other essays/Edmund Leach. London: Jonathan Cape, 1971. 124 p. fig.; 18 cm. (Cape editions; 3)

Leach, Edmund Ronald. 1969. Kachin and Haka Chin: a rejoinder to Levi Strauss. Man. London. 1969, vol. 4, p.277-285.

Leach, Edmund Ronald. 1970. A ctirique of Yalman's interpretation of Sinhalese girl's puberty ceremonial, in: Echanges et communications: melanges offerts a Claude Levi-Strauss a l'occasion de son 60eme anniversaire/reunis par Jean Pouillon et Pierre Maranda. The Hague; Paris: Mouton, 1970. P.819-828.

Leach, Edmund Ronald. 1970. Claude Lev-Strauss/Edmund Leach. Rev. ed. New York: Viking Press, cop. 1974. XIV, 146 p. ; 19 cm. (Modern masters)

Leach, Edmund Ronald. 1976. Culture and communication: the logic by which symbols are connected: an introduction to the use of structualist analysis in social anhropology / by Edmund Leach. Cambridge, London (etc.) : Cambridge univ. press. 1976. 105 p.: 24 cm. (Themes in the social sciences)

Leach, Edmund Ronald. 1977. Custom, law and terrorist violence / Edmund Leach. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1977. 37 p. 22 cm.

Leach, Edmund Ronald. 1977. The atom of kinship, , filiation and descent: error in translation or confusion of ideas? Suivi de: Reponse a Edmund Leach / Claude Levi-Strauss. L'Homme. Paris. 1977, vol. 17 (2-3), p. 127-133.

Leach, Edmund Ronald. 1981?. Continuities in structural inquiry/Edmund R.Leach... (et al.) ; Peter M.Blau and robert KbMerton ed. -London; Beverly Hills: Sage, cop. 1981. VIII, 396 p. ; ill. ; 23 cm.

Leach, Edmund Ronald. 1982. Social anthropology/Edmund Leach. New York; Oxford Univ. Press, cop. 1982. 254 p. : ill. : 22 cm.

Leach, Edmund Ronald. 1983. The gatekeepers of heaven: anthropological aspects of grandiose architecture. Journal of anthropological research. Albuquerque. 1983, vol. 39, p.243-264.

Leach, Edmund Ronald. 1983. Structualist interpretations of biblical myth / Edmund Leach and D. Alan Aycock. Cambridge; London (etc) : Cambridge University Press; (London); Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, 1983. VI, 132 p. : ill. : 24 cm.

Leach, Edmund Ronald. 1984. Further thoguhts on the realm of folly. in:Text, play and story: the constructions and reconstruction of self and society: 1983 proceedings of the American Ethnological Society / Stuart Plattner, proceedings ed. Washington. American Ethnological Society, cop. 1984. P. 356-364.

Leach, Edmund Ronald. 1984. Glimpses of the unmentionable in the history of British social anthropology. Annual review of anthropolofy. 1984, vol. 13, p. 1-23.

Leach, Edmund Ronald. (ed.). 1985. Feudalism : comparative studies / ed. by Edmund Leach, S.N. Mukerherjee and John Ward. Sydney: Pathfinder Press, 1985. 246 p. ; 21 cm. (Sydneys studies in society and culture; no. 2)

Leach, Edmund Ronald. 1986. An interview with Edmund Leach / by Adam Kuper. Current anthropoloy. Chicago. 1986, vol. 27, p. 375-382.

Leach, Edmund Ronald. 1986. Anthropology today in the wake of Malinowski's centennial. L'Uomo (Roma). 1986, vol. 10, no 1, p.3-19.

Leach, Edmund Ronald. 1990. Masquerade : the presentation of self in holi-day life. Society for visual anthropoloy review. Los Angeles. 1990, vol 6, nr. 2. p. 2-13.

Leach, Edmund Ronald. Culture & (and) communication : the logic by which symbols are connected : a introduction to the use of structualist analysis in social anthropology / by Edmund Leach. Cambridge; New York (etc.) Cambridge Univ. Press, 1991. 105p. ; 23 cm. (Themes in the social sciences.)

*     Sosyal Bilimler Sözlüğü, Vadi Yayınları
**   Sosyoloji, antropoloji, tarih, coğrafya gibi alanlarda özel bir sorun üzerine yapılan inceleme, tek konu incelemesi.
*** E.Bacon, American Anthropologist 43, 1941:288-290
****Basil Nikitin, Kürtler, İstanbul 1994