Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Marabda Savaşı’nın sonuçları Saakadze yenilgisi

Gürcüler’in gerilla savaşına başvurması

“Gürcüler Marabda savaşını kaybettiler. Ancak düşman da o derece yıprandı ki artık Şahın emirlerini yerine getirecek gücü kalmamıştı.

Gürcüler savaşın kaybedilmesini bir türlü hazmedemiyorlar, çarpışmaları azimle sürdürüyorlardı. Gürcüler bu kez taktiklerini değiştirip gerilla savaşına başladılar. Bu savaşın organizatörü Giorgi Saakadzey’di.

Küçük Gürcü grupları ellerinden geldiğince dar geçitlerde, sığ su geçitlerinde, köprü başlarında siperlenip düşmanın ülkenin iç kesimlerine yayılmasını önlemeye çalışıyorlardı. Gürcü kahramanlar denizler kadar engin düşman askerlerini on gün kadar oyaladılar. Düşmanlar çok büyük kayıplar pahasına İç Kartli’ye girmeyi başardılar. Ancak halk ormanlara sığınmış olduğu için pek az tutsak ve ganimet ele geçirebildiler.

Kral Teymurrı İmereti’ye geçti. Giorgi Saakadze Samthe’ye varıp 1624 yılında Osmanlı sultanıyla diyaloğa başladı.

İranlılar’ın faaliyetleri

İsa Han Korcubaşı Teymuraz’la Giorgi Saakadze’yi elde etmenin mümkün olmadığını anlayarak bundan ümidini kesti. Korcubaşı’nın tek tesellisi, geç de olsa bu iki can düşmanının İmereti’ye kaçmak zorunda kalmış olmasıydı. İsa Han Korcubaşı Gürcü topraklarının İran’a katılması faaliyetlerine başladı. İran ajanları ülkede kol geziyor ve eski Tavadlar arasından adam kazanmaya çalışıyorlardı. İran uşağı Tavadlar Şah tarafından ödüllendirilip can güvenliği sözü verilmişti. Kartli yönetiminin başına yine Simon Han getirildi. Gence ordusu da Iran ordusuyla birlikte Simon Han’ın muhafızlığına verildi.

Buna karşın Şah Abbas hedefine ulaşmış sayılmazdı. Ne Kral Teymuraz’ı ne de Giorgi Saakadze’yi ele geçirebilmişti. Öfkeden adeta kuduran yaşlı, bunak Şah öfkesini Gürcü tutsakları öldürmekle giderdi.

Teymuraz’ın yaşlı annesi Ketevan 1624’de korkunç işkencelerle öldürüldü. Giorgi Saakadze’nin oğlu Paata’nın da kellesi uçuruldu.

Saakadze’nin faaliyetleri

Kral Teymuraz ve Giorgi Saakadze 1625 yılında tekrar ülkelerine dönerek düşmana hâlâ baş eğmeyen Gürcü Halkı’nın başına geçtiler. Saakadze devlet işlerine enerjik bir şekilde el attı. Askeri ve idari reformlar geliştirdi. Yeni yasalar çıkarttı. Kalelerden İran askerlerini çıkartıp temizledi. İranlılara yamanan hain Tavadların cezalandırılmasını sağladı. İdarenin zayıf düşmesini, fırsat bilip ayaklanan Dvaleti beylerini kılıçla yola getirdi, yeniden itaat altına soktu. Şahın ajanı Lori Meliki Gürcü Tavadları Saakadze’ye karşı kışkırtıyordu. Saakadze Lori’yi basıp Meliki ele geçirmek istedi. Ancak Melik ortadan kaybolup gizlendi. Birtvisi Kalesi Beyi Keyhusrev Barataşvili düşmanla işbirliğine girmişti. Birtvisi kalesine 500 düşman askeri yerleştirip keyfine bakıyordu. Saakadze buraya da ani bir baskın düzenleyip Keyhusrev’i yakaladı. Bu hain Bey Birtvisi kalesinden İranlı muhafızları hileyle dışarı çıkarıp Saakadze’ye teslim etmeyi kabul etti. Saakadze bu askerlerin kellelerini birer birer uçurdu. Kaleye kendi askerlerini yerleştirdi.

Diğer kalelere sığınan düşman askerleri korkularından dışarı bakmaya cesaret edemiyorlardı. Simon Han da korkusundan dışarıya çıkamıyor, Tbilisi’yi terk edemiyordu. Simon Han’ın Genceli muhafızı da tehdit altındaydı. 1626 yılında Saakadze Gence’ye saldırdı. Kenti zapt edip talan etti. İran şahı özel çabalarla uşağı Gürcü beyleri Saakadze’nin şerrinden korumaya çalıştı.

Giorgi Saakadze bu faaliyetleriyle Kartli’nin gerçek sahibi pozisyonuna geldi. Osmanlılarla ve diğer devletlerle Teymuraz’a danışmadan diyaloglara başladı. Saakadze Kartli Mouraviydi. Osmanlı Sultanları ona ‘Kartli Mourav hanı’ adı veriyorlardı. Onu Teymur Han (Krallar aynı rütbede görüyorlardı.) Osmanlılar Teymuraz’ı sadece ‘Kaheti Beyi’ olarak görüyorlardı. Kral Teymuraz Saakadze’nin bu derece yükselip adını gölgelemesine tahammül edemedi. Onu ikiyüzlülükle suçlamaya başladı. Bu sıra Şah Abbas da Teymuraz’la münasip koşullarla barış anlaşması yapmak istediğini bildirdi. 1614-1616 yıllarında tutsak alınıp İran’a götürülen Gürcü halkını geri gönderip yıkılan, yakılan yerleri onarmayı taahhüt etti. Buna karşılık onun Osmanlılarla dostluk ilişkilerini kesmesini istedi. Saakadze karşıtları Teymuraz’la aralarını açmak için kollarını sıvadılar. İki lideri birbirine düşürmeyi başardılar.

Saakadze Teymuraz’a Kartli tahtından el çektirilmek istedi. Yasal varisin Prens Keyhüsrev Muhranbatoni olduğunu, bu prensin de kendi evinde büyütülüp yetiştirildiğini söyledi.

Kartli Tavadları ikiye bölündüler. Muhranbatoni ile Ksmi Eristavi Saakadze tarafını tuttular. Amilahori ile Zurab Eristavi Teymuraz tarafını tuttu. Teymuraz Kartli’yi terk ederek Kaheti’ye çekildi. Birleşme sürecindeki Kartl-Kaheti yine parçalanma aşamasına gelmiş oldu. Bu koşullarda Teymuraz ile Saakadze arasında savaş kaçınılmaz hale geldi.

Bazaleti Savaşı

Giorgi Saakadze İmereti Kralı Giorgi ile Ahaltsihe (Ahıska)daki Osmanlı Sefer Paşa’ya adamlar göndererek askeri yardım istedi. Sefer Paşa Sultanın izni ile Saakadze’nin yardımına koştu. Osmanlı sultanı İran’ın can düşmanı Saakadze’ye değer verip Teymuraz-Saakadze mücadelesinde Saakadze’yi tutuyordu.

Sefer Paşanın ve İmereti Kralı Giorgi’nin askerleri Saakadze askerleriyle birleşip 1626 yılı sonbaharında Duşeti dolaylarında, Bazaleti Gölü kıyılarında Teymuraz kuvvetleriyle savaşa tutuştular. Teymuraz Saakadze’nin birleşik kuvvetlerini püskürterek zafere ulaştı.

Saakadze’nin Birleşik Gürcüstan hayalleri suya düştü. Harcadığı onca enerji ve emekler de boşa gitmiş oldu. Saakadze Keyhusrev Muhranbatoni ve birkaç yandaşıyla birlikte Osmanlı’ya sığındı. İstanbul’da sultandan yardım isteyip mücadeleyi sürdürmek istediyse de yardım temin etmek mümkün olmadı. 1627 yılında İran-Osmanlı barış anlaşması imzalandı. Bu anlaşmaya göre de Doğu Gürcüstan yine İran hissesine düştü.

Bazaleti Savaşı’ndan sonra Kartli-Kaheti ve Saakadze’nin sonu

Gürcü sığınmacılar gelecekteki kaderlerini beklemek üzere İstanbul’da kaldılar. Büyük Mouravi Saakadze Osmanlılar arasında uzun süre saygınlığını korudu. Osmanlılar ona Paşa rütbesi verip büyük bir vilayetin (Konya) idaresini verdiler. 1629 yılında Saakadze haset yüzünden Başvezirin emriyle 40 kişiyle birlikte kellesi kesildi. Osmanlı kaynakları Saakadze’nin öldürülmesini Başvezirin kıskançlığına bağlıyorlar. Çağının şanssızlıkları nedeniyle bu emsalsiz liderin yaşamı trajik biçimde sona erdirilmiş oldu.

Bazaleti savaşından sonra İç Kartli ve Kaheti yine Teyrnuraz’ın eline geçti. Tbilisi’de ise Şah Abbas’ın müslümanlaşmış, İranlılaşmış Gürcü kökenli memuru Simon Han oturuyordu. Ermenistan ile Sabaratiano da bu yozlaşmış Gürcü Simon Han’ın idaresindeydi.

1629 yılı başlarında Şah Abbas öldü. İran-Osmanlı savaşı yeniden alevlendi. Kral Teymutaz Zurab Eristavi’nin de yardımıyla Simon Han’ı ortadan kaldırdı. Kartli’nin idaresini tümüyle eline geçirdi. Ardından Teymuraz Zurab Eristaviyi de öldürttü. İlerlemiş güçlenmiş Zurab Eristavi Aragvi topraklarını Teymuraz’la paylaşmak istemiyordu. Burada bağımsız bir beylik kurmak niyetindeydi. Hevi ve Mtiuleti’yi Kartli kralına kaptırmış, şimdi Tianeti dağlık bölgesi ile Muhran bölge si için mücadele ediyordu. Bağımsız Pşav-Hevsureti de egemenliği altına almaya çalışıyordu. Onun bu çabaları kendisine ölüm getirdi.

1631 yılında Teymuraz Osmanlı desteği ümidiyle İran’a karşı saldırıya geçti. İmereti Krallığı’ndan yardımcı güç edinerek Gence-Karabağ üzerine yüklendi. Buraları talan ve tahrip etti.

1632 yılında Teymuraz yeniden Ruslarla irtibat kurup Çar’dan askeri destek istedi. Teymuraz’ın bu girişimi üzerine İran Şahı Kartli bölgesine Simon’un amcası Rostom’u vali tayin etti. Kaheti Krallığı’na ise Kızılbaş Selim’i getirdi. Rostom İran’dan büyük bir ordu ile gelerek Kartli’yi harabeye çevirdi. Kartli feodallerinden bazıları Rostorn’u karşılayıp hediyeler verdiler. Bir kısım feodaller de Teymuraz’Ia İranlılara karşı savaşa girmeyi reddettiler. Askersiz kalan Teymuraz küçük bir birlikle İmereti’ye sığındı. Kartli tahtını Rostom zapt etti.”

(Gürcüstan Tarihi, Nikoloz Berdzenişvili, Simon Canaşia, İvane Cavahişvili, s.251, Sorun yayınları)