Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

11. yüzyılda Gürcüstan’da kültürel gelişmeler

“Manastır kültür merkezleri : 11. Yüzyıl içinde Gürcü kültürünün gelişmesi açısından yerli ve yabancı manastırların özel bir önemi bulunuyordu. Manastırlar orta çağlarda dünyanın her yerinde birer kültür merkezleri haline gelmişti. Gürcüstan, gelişen dünya kültür hareketlerini yurtdışında kurduğu manastır kültür ocakları aracılığı ile izleyebiliyordu.

ATONI : Yurt dışında hizmet gören Gürcü kültür kuruluşları arasında Yunanistan’daki Balkan yarımadasında bulunan Gürcü Atoni manastırı en büyük rol oynuyordu. Bu manastır 10. Yüzyıl sonlarında büyük Gürcü bilgini İoane Mtatsmideli tarafından kurulmuştu. Bu manastırda birçok bilim adamı yanı sıra İoane’nin oğlu ünlü Ekvtime Mtats mideli’de hizmet görüyordu. Ekvtime Yunan dilini pek güzel kullana bilen bilim adamlarındandı. “Sibrdzne Balavarisa” ve “Abukura” öy külerini Yunancaya çevirip yayınlayan Ekvtinıe Mratsmideli’ydi.

Ekvtime Mtatsmideli Yunancadan Gürcüce'ye 100 kadar çeviri yapıt kazandırmıştı.

Gürcü manastırlarında bir yönetici Baba “Mama Sahlişi” bulunuyordu. Bu Mamasahlisi manastır idaresi ile personel görev taksimatı ile meşguldü. Ölümünden sonra kendi yerine geçecek Mamasahlisi’yi de kendisi sağlığında seçip tayin ediyordu.

Zamanla bu gelenek değişti. Mamasahlisiler tayinle değil de seçimle işbaşına geliyorlardı. Mamasahlisiler ve diğer manastır görevlileri seçimlerinde üç aday gösterilirdi. Bunlar arasından on güvenilen kişi gizli oyla işbaşına getirilirdi.

11. Yüzyıl içinde bu manastırda hizmet gören bilim adamlarından Giorgi Mtatsmideli de böyle seçimle işbaşına getirilmişti. Giorgi .Mtatsmideli babası İoane’nin bıraktığı yoldan yürüyerek işleri sürdürüyordu. Bu hizmetler edebi ve dini hizmetlerdi.

Giorgi Mtatsmideli Yunanca’dan Gürcüce’ye birçok yapıt çevirdi. Birçok eski çevirileri de yeniden ele alıp düzeltti.

Kilisenin feodal aristokrasi ile savaşı: Giorgi Mtatsmideli pek aktif bir adamdı. Çok uzaklarda kalan ülkesinin toplumsal ve devlet resmi problemlerinde hararetli rolle oynuyordu.. 1060 yılında Giorgi Yunanistan’dan Gürcüstan’a geldi. Bu yıllarda ülkede iç karışıklıklar yeni yeni yatışmaya başlamıştı. Ancak Gürcü halkı açlık ve yoklukla mücadele ediyordu. Giorgi büyük bir cesaretle devlet büyüklerini, ve piskoposlukları kanun tanımamakla, açgözlülükle, çıkarcılıkla, acımasızlıkla suçladı. Artık din adamlarının Gürcüstan’da, miras yoluyla değil, seçimle işbaşına gelmeleri gerektiğini söyledi. Böylece halkın kişi liksiz liderlerin elinden kurtarılması. sağlanacaktı. Giorgi Kral Bagrat

4’ün yardımıyla kısmen de olsa bu arzusunu gerçekleştirebildi. Soylu olmayan birçok değerli kişileri ön plana çıkarmayı başardı. Kral Giorgi bu yenilikçi çalışmaları destekliyordu. Çünkü yerlerinden edilenler arasında kendisine ters düşüp zarar veren birçok Aznaurlar da bulunuyordu. Böylece Giorgi yenilikçi çalışmalarıyla birçok düşmanını zayıf düşürmüş oluyordu.

Suriye ve Filistin’de Gürcü Kültür Merkezleri : Yunanistan’daki Atoni manastırı dışında 11. Yüzyılda Suriye’de (Karadağ), Filistin’de Balkanlar’da (Petritsi) büyük kültür kuruluşları hizmet görüyordu. Suriye’deki “Şavi Mta” (Karadağ) çalışanları arasında Efrem Misire çok önemli işler başardı. Bu ünlü filolog, çevirmen 70’den fazla yabancı yapıtı Gürcüce’ye kazandırdı. Bunların çoğu felsefe ve tarih bili mine aitti. Efrem Mtsire bunlardan başka bize kendi kalemine ait pek değerli tarih araştırmaları da armağan etti.

Tarih yazmacılığı : 11. yüzyılda Gürcüstan’da tarih yazmacılığı büyük bir atılım yaptı. Bu dönemde birçok tarih yapıtı vücuda getirildi. Bunlar arasında Giorgi Mtatsmideli tarafından kaleme alınan “Atoni Manastırının kuruluşu ve çalışmaları” hakkındaki tarih pek önemlidir. Bundan başka bizzat kendi biyografyası, Giorgi Hutses Monazoni tarafından kaleme alınan Gürcü tarihi “Matiane Kartlisa” ve daha birçokları emsalleri bulunmayan yapıtlardır.

Filoloji ve adalet : Ekvtime Mtatsmideli’ye ait filoloji yapıtları o çağın Gürcü biliminin ölçüsü sayılabilir. Her şeyden önce Mtatsmideli Adalet (Hukuk) bilimine dair yapıtlarla da ün yapmıştı. “Mtsire Rculis Kanoni” adlı yapıt Mtatsmideli’ye aittir. Bu kitapta, din, yurttaşlık ve ceza davaları, an sistemle kaleme alınmıştır. Kitabın sonunda suç ve suçlu insanları tarif eden açıklamalı bir ek de konmuştur. Bu yapıt o çağların yüksek Gürcü hukuk sisteminin ve Ekvtime Mtatsmideli’nin hukuk bilgisinin parlak tanığıdır.

Mimarlık sanatı : Gürcü Mimarlık Sanatı 10. yüzyıl sonları ile 11. yüzyıl boyunca yüksek gelişim performansı gösterdi. 0 çağlardan günümüze değin gelebilen birçok mimarlık yapıtı arasında Bagrat 3’ün inşa ettirdiği muazzam Kutaisi ve Bedia kiliseleri, Mısheta Svetitsholveli Kilisesi, Nikortsminda, Samtavisi ve daha birçok yapıt sayılabilir.”

(Gürcüstan Tarihi, Nikoloz Berdzenişvili, Simon Canaşia, İvane Cavahişvili, s.135, Sorun yayınları)