Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Bask dilinin tarihi...

“Yapısı: Bask Dili’nde yazılmış ve günümüze kadar korunabilmiş en eski metinler San Millan de la Cogolla Manastırı’nda bulunmuşlardır ve 10. yüzyıldan kalmadırlar. Bunlar görünüş olarak bütünüyle Bask Dili’nde iseler de ünlü metni (Pantagruel, 9) kötü yazılmıştır ve artık döneminin Bask Dili hakkında fikir vermekten uzaktır. Benat Dechepare’nin (1545) Linguae Vasconum Primitae’leri gibi ilk edebi eserlerden itibaren karşımıza bugünküne çok benzen bir dil yapısı çıkar. En önemli fark, eski yazarların bugün artık kullanılmayan bireşimsel fiilleri seviyor olmalarıydı. Örnek olarak Dechepare’de eztazagut’u ‘Ben onu tanımıyorum (ezagun, yine onda ve Axular’da badekusazue ‘eğer onu görürseniz’ (ikusi), Liçarrague’de dantzuzkigu’yu’Biz onları duyuyoruz’ (entzun) verebiliriz.

Bu yazarlarda ayrıca bazı zor onkiliklere, özellikle de bir nokta geçmişi fade etmek için gerçek geçmiş zaman ile birlikte di- ve za- yardımcı fiillerinin kullanımına da rastlıyoruz: Etor zedin ‘O geldi’ (etorri zen), Eros zezan ‘O satın aldı’ (erosi zuen).

Günümüzde Bask Dili zenginliğini ve kaynaklarını yavaş yavaş yitirme, kelime hazinesini de ronamtikleştirme –ve ‘güncelleştirme’ yolundadır fakat bu durum, endişeye yol açacak bir düzeyde değildir ve esas yapı bugüne kadar her türlü yozlaştırmaya kapalı kalmayı başarmış gibidir.

Dilin genişlemesi ve canlılığı:

Euskarofon (Bask Dili konuşan) Bölge’nin sınırları, Fransa’daki topraklar söz konusu olduğunda günümüzde oldukça istikrarlı bir görünümde ise de, bu sınırlar İspanya’da sürekli daralmaktadır. Önceleri Burgos’a kadar konuşulan dil (11.yüzyıl) ondan sonraki altı yüzyıl boyunca Pamplona’ya kadar gerilemiştir.

Yüzyılımızın başından beri artık orada da kullanılmamaktadır. Günümüzde artık Navarra Dağı bile onu terketmiş durumdadır. Üstelik ‘sadık’ vilayetlerde de bir iç parçalanma yaşanmaktadır çünkü Kastilya Dili ve Fransızca’nın saygınlıkları onu bir sınıf lehçesi konumuna indirgemiştir. O kadar ki, yararı bir yana, zararlı bile bulunmuş ve iki Dil bilenler Bask Dili bildiklerini saklar olmuşlardır. Fakat bu durum Bask Dili’nin savaşı kaybettiği anlamına gelmemelidir. Birçok cephede çarpıcı ilerlemeler kaydedilmektedir. 1)Bask okullarındaki İkostolak hareketlerden yola çıkan eğitim, günümüzde kamu okullarına da yayılmıştır: Güney Bask İli’nde Bask Dili resmi eğitim dili olarak kabul edilmiş, Kuzeyde ise gezici bir Bask Dili öğretmen kadrosu kurularak deneme amacıyla iki dilde eğitim veren sınıflar açılmıştır.

2)Yetişkinler için (Euskaltegi) Dili’nde hazırlanmış akşam kurslarının açılması: Bunlara 1984-1985 yıllarında güneyde 20 binin üzerinde, kuzeyde ise bu civarda öğrenci kaydolarak Euskara öğrenmişlerdir. 3)Medya: İspanya’da Radyo Euskadi, Fransa’da da Gure Irratia (Bizim Radyo) yalnızca Bask Dili’nde yayın yapmaktadır. Yaşama 1983 yılında geçen Euskal Telebista (Bask Televizyonu) bugün Bayonne’dan Bilbao’ya kadar 2 milyon kişilik bir kitleye ulaşmakta ve Bask Dili’nde günde 5-6 saat yayın yapmaktadır.”

(Basklılar, Jacques Allieres)