Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Ulusal düşünce ve Ruslaştırma Litvanya...

“Rus iktidarının, ulusal arzuları bir daha uyanmamak üzere yok etmek istediği bu bölgede ulusal yeniden doğuş hareketi geç başladı. Bu, Frederic Kurschatt’ın 1879’da Koenigsberg’de (Prusya) ilk ulusal gazete olan Keleivis’i kurmasına tarihlenebilir. Litvanya milliyetçi düşüncesinin öncülerinden Basanavicius’un çıkardığı Ausra (Şafak) gazetesi Litvanya’da gizlice elden ele dolaşmaya başladı.

Litvanya ve Prusya’da girişilen hareketler, yurt dışına kaçmış olan Litvanyalı topluluklar tarafından hemen benimsendi ve örnek alındı. Böylece 1879’da New York’ta Gazieta Lietuviska (Litvanya Gazetesi) yayımlandı.

Yükselen milliyetçi düşünce, yüzyılın sonlarına doğru, Slavcı düşüncenin büyüyen etkisiyle çatıştı. Jean Meuvret bunu üç sözcükle özetler: ‘Bir çar, bir Kilise (Ortodoks), bir dil (Rusça)’.

Bu düşünceler, 3 Aleksandr’ın tahta çıkması üzerine, özellikle de Saint-Synode (Rus Kilisesi yüksek konseyi, ç.n.) baş görevlisi ve Çar Aleksandr’ın lalası Konstantin Petroviç Pobedonosçev’in etkisiyle başarı kazandı.

Rusça, tüm resmi dairelerde zorunlu oldu. Litvanya’da uyguladığı Ruslaştırma politikası Katolik Kilisesi’ne karşı sistemli bir mücadeleyle at başı gitti. Estonya ve Letonya’da Baltık baronlarıyla çatışma içine girdi; bunun nedeni, baronların Germen asıllı olmaları değil, ama özellikle Lutherci rahipleri himayeleri altına almalarıydı. En çarpıcı ve simgesel karar, Germen kültürü ve etkisinin Estonya, Livonya ve Kurzeme eyaletlerindeki ışık kaynağı olan Dorpat Üniversitesi’nin (Tartu, Estonya’da) Ruslaştırılması oldu. Üniversite’nin sahip olduğu bütün ‘akademik özgürlükler’ kaldırıldı ve Alman dilinin kullanımı yasaklandı (1889-1893).

1905 Rus Devrimi’nin, Baltık bölgelerinde önemli yansımaları olacaktı: Estonya ve Letonya’nın kırsal kesimlerinde önemli ayaklanmalar meydana geldi; yetkililer bunlara şiddetle karşılık verdi. Katliamlar, Sibirya’ya sürgünler vb. Letonya’da 28 Kasım 1905’de toplanan Leton Kongresi bir Letonya Cumhuriyeti’ni ilan etti. Aynı yılın aralık ayında, imparatorluk silahlı kuvvetleri, bir an olsun tehlikeye düşen Rus hükümranlığını yeniden kurmak için müdahalede bulundu.

Japonya’yla çatışma olasılığından tedirgin olan Rus yetkililer Litvanya’da Ruslaştırma politikalarını gevşetmişlerdi. 1904 başlarında dini kısıtlamalar kaldırıldı ve kitap ve her tür yayının Yatin harfleriyle serbestçe basılmasına izin verildi. Çok sayıda dernek kuruldu. Ulusal gazeteler çıkmaya başladı. 1904’te mühendis Vileisis tarafından kurulan Vilniaus Zinios bunlardan biriydi. Devrimci karışıklıklardan yararlanan Litvanyalı çeşitli siyasal kuruluşlar 4-5 Aralık 1905’de Vilnius’ta bir kongrede bir araya geldiler. 2000 temsilci Basanavicius’u başkan seçti ve sınırlarını ‘merkez olarak bugünkü etnografik Litvanya ile halkları katılmak isteyen... komşu bölgelerin oluşturacağı özerk bir Litvanya’nın kurulmasını talep eden bir karar tasarısını onayladı. Çok geçmeden, Vilnius’ta alınan kararları uygulamaya azimli temsilciler çoğu yerel yetkilinin yerini aldı. Aralık sonuna doğru Rus yetkililer burada da şiddetle tepki gösterdiler, katliamlar yaptılar ve yaklaşık 8 bin Litvanyalı’nın sürülmesini kararlaştırdılar. Sayıca çok olan diğerleri, baskıdan kurtulmak için sürgün yolunu tuttu.”

(Baltık ülkeleri, Pascal Lorot)