Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Leton yazını

“Baltıklı kuzenlerinde olduğu gibi, Leton yazılı yazını da oldukça geç bir tarihte ortaya çıkar: Catechismus Catholicorum’un 1585’te yayımlanması. Ulusal yazının gerçekten erginlik çağına şair J.Alunans’ın (1832-1864) Dziesminas’ının 1856’da yayımlanmasıyla ulaşır.

19.yüzyılın Leton yazınına damgasını vuran, her şeyden önce şiirin gelişmesidir. Reinis (1839-1920) ve Matiss (1848-1926) Kaudzitze kardeşlerin başyapıtı olan Mernieku 1879’da yayımlandı. Gerçek bir yazınsal hareketlilik 19.yüzyılın son yıllarında gelişti. 1890’lı yıllardan itibaren bazı yazın eğilimleri kendilerini kabul ettirmeye çalıştı: Toplumsal Gerçekçilik eksenindeki Yeni Hareket Janis Poruks’ta (1871-1911) simgelenen ve ahlaksal açıklık arayışıyla ayırt edilen Yeni Romantizm bunların en eskileridir. 20.yüzyılın ilk yarısı, çok çeşitli yazınsal üslûbu benimseyen bir sanatçı patlamasına tanık oldu.

İster şair, romancı, oyun yazarı isterse öykü yazarı olsunlar, hepsi de Leton ulusal geleneklerinin yanı sıra 1.Dünya Savaşı faicasından etkilendi: Janis Akuraters (1876-1937), romancılar J.Jaunsudranbins (1877-1962), Anna Brigadere (1861-1933), Alexandre Grins (1895-?) ve de öykü yazarı Janis Ezerins (1891-1924).

20.yüzyıl başlarında, ulusal bilincin yükselmesi ve Ruslaştırma’ya karşı direniş Leton yazınsal yaratımını güçlü bir şekilde etkiledi. Uguns un Nakts’ı (Gece Ateşi, 1903-1904) kaleme alan oyun yazarı Janis Rainis (1865-1929) yeni yüzyılın doğuşunu derinlemesine etkiledi.”

(Baltık Ülkeleri, Pascal Lorot)