Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Aztekler’de minör sanatlar

“'Minör’ sanatlar adlandırması, Meksika’da, başka yerlere gore pek yerinde olmayan bir adlandırmadır: Çünkü oymacılık, kuyumculuk, hayvan tüyü işçiliği lüks eşyalarının ve gündelik dekorunun sürekli önem kazandığı bir toplumda çok önemli roller oynamıştır. Değerli madenler ama daha çok da yeşil taşlar (yeşimtaşı, nefrit) ve tropical kuşların tüyleri yerlileri gerçek anlamda büyülüyordu. İspanyollar ve yerli müttefikleri Mexico'yu yağmaladıklarında Avrupalılar altın ve gümüşe saldırdı, yerli yardımcılarının çılgınca saldırdıkları yeşimtaşı ve hayvan tüylerini önemsemedi.

Bütün bu sanatlar içinde özellikle oymacılık Meksika'nın en eski sanatıdır. Bu alanda Olmekler'in yakaladığı düzeye ulaşmak mümkün olmamıştır. Sözgelimi, Palenque'de Maya sanatından şahane heykelcikler, mücevherler, mozaik masklar kalmıştır. Toltekler taş işçiliğinin ustaları kabul edilir. Efsaneye göre, Quetzalcoatl'ın bütünüyle yeşimtaşından bir evi vardı., Aztek döneminde tüccarlar güney eyaletlerinden ve Xicalanco'dan Meksikalı zanaatkarların oydukları yarı saydam yeşimtaşı parçaları, kaya kristali, amber, süleymantaşı getirtiyorlardı. Ayrıca zümrüt de kullanılıyordu. 2.Moktezuma'nın hediye ettiği altın ve değerli taşlarla süslü bir kolyede 183 zümrüt ve 232 süleymantaşı vardı. Her türlü süslemenin simge değeri taşıdığı bu hiyerarşik toplumda mücevherlerin biçimi ve maddesi insanların mensup oldukları sınıfları yansıtıyordu. Yeşimtaşından bazı süs eşyalarını ancak imparatorlar takabilirdi.

Birçok ağaç, taş ya da kemik objede özenle işlenmiş, küçük turkuvaz, sedef, kaymaktaşından parçalardan oluşmuş mozaik kakmalar vardı. Göğüslere takılan süs eşyaları, kalkanlar, başlıklar, asalar. Btirish Museum'da iki sileks, ağaç sapları işlemeli ve bütünüyle turkuvaz mozaik iki başlı yılan figürlü kurban bıçağı ve çok ender bulunan bir eşya olan turkuvaz kakmalı bir mask parçası vardır. Bu mask Moktezuma'nın Cortes'e verdiği ve onun da Şarlken'e verdiği armağanlar arasındaydı. İç içe geçmiş yılan figürleri maskın ağız ve göz hizasını çevrelemiştir: Büyük olasılıkla bir Tlaloc maskıdır bu.

Daha önce  söylediğimiz gibi, tüy mozayiği sanatı Aztekler'in iç kesimlerdeki yaylalara yerleşmelerinden önce Amatlán yerlilerine özgü bir sanattı. Efsaneye göre, bu, Quetzalcoatl mitiyle özdeşleşmiş bir Toltek sanatıydı.

Amantecalar iki teknik uyguluyorlardı. Bu tekniklerden biri, tüyleri pamuk ipliği aracılığıyla sazdan ya da bodur söğütten hafif bir yüzeye tutturmaktanr ibaretti. Öbürü daha ince bir teknikti ve bu uygulamada küçük parçalar halinde kesilen tüyler bir kumaş ya da kağıt parçasına yapıştırılırdı -yarı değerli taşlardan bir mozaik biçiminde- ve kimi zaman saydamlık yoluyla bazı nüansların sağlanabilmesi amacıyla üst üste konuyordu bu kağıtlar. Bu seçkin zanaatçıların ince şaheserlerinin hemen hemen tümü kaybolmuştur. Bununla birlikte, Viyana (su canavarı auitzotl tasviriyle) ve Stuttgart'ta (geometrik motifler) bulunan şahane kalkanlar ve pamuklu ve dinsel simgeli tüylerle süslenmiş kağıttan şahane bir tören pelerini (Berlin Müzesi) bugüne kadar korunabilmiş nadide parçalardır.

Altın ve gümüş objelere gelince, bunların çok azı conquistadorların elinden kurtulabilmiştir. Bu bağlamda, özellikle New York'ta, Amerikan Yerli Müzesi'nde bulunan İmparator Tizoc'un küçük bir altın heykelinden söz edilebilir. Ama İspanyol ya da yerli çağdaş sanatçılar aracılığıyla  Aztek kuyumcularının yapıtlarının çeşitliliği ve güzelliği konusunda bilgi sahibi olabiliyoruz. Çeşitli kabilelerin yerlilerinin, kuşların, kaplumbağaların, balıkların, timsahların ve başka hayvanların betimlendiği küçük heykeller, kolyeler, bilezikler, çıngıraklar, süs iğneleri, kalkanlar, sivri külahlar vb. Mokmtezuma'nın fatihlerin komutanına hediye ettiği, onun da Temmuz 1519'da Şarlken'e gönderdiği eşyalar arasında 2,10 metre çapında, biri altın (Güneş), öbürü gümüş (Ay) iki disk vardır."

(Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları, 2006 Eylül, s.108)