Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Ritler

Karmaşık ve egemen ritüel yaşam cemaatin enerjisini ve kaynaklarını büyük ölçüde alıp götürüyordu. Birçok ritin bazı ortak özellikleri belirtilebilir:

Öncelikle her ayrıntıya, her harekete, her söze büyük bir özen gösterilirdi. Kurbanların ve rahiplerin süslemeleri de dahil olmak üzere her şey büyük bir titizlik içinde ayarlanırdı. En küçük hatayı işleyen hizmetkarlara ağır cezalar (tazminatlar, bedensel cezalar) verilirdi. Birçok rit mizansenle ilişkiliydi: Genellikle geleceğin kurbanları olan ve ilgili tanrı gibi giyinmiş olan insanlar o tanrının karakteristik eylemlerini ya da mitsel tarihinin epizodlarını taklit ederlerdi. Aynı zamanda, söylenen ilahiler bu kutsal pantomimi anlatırdı. Kimi zaman sözü tanrının kendisi alırdı, kimi zaman ayini yönetenler ‘gösteri’ye ağırlık verirlerdi. Danslar çok önemliydi bu bağlamda. Görkemli ve heyecan verici olan bu danslar genellikle dansçıların dans sırasında el ele tutuştukları ‘farandulo’ları andırırdı. Kimi danslarda dansçılar teponaztli ritmiyle ellerini kaldırıp indirirdi sadece. Kafileler bütün kenti, hatta kimi zaman göl kenarındaki mahalleleri dolaşırdı.

İnsan kurbanlar dışında, sunakların önüne başka sungular yığılırdı: Kumaşlar ve giysiler, kuşlar, galetalar ve mısır başakları, çiçekler ve yapraklar. Piramitlerin tepelerinde yakılan ateşlerin hiç sönmemesi gerekirdi: İnsanlar sürekli odun taşırdı bu amaçla. Ayrıca, yüksek devlet görevlileri ve rahipler bacaklarına, kulak memelerine, dillerine derin çizikler atıp kanatır ve Güneşe sunarlardı kanlarını.

Önemli şenliklere bir yığın perhiz olgusu da eşlik ederdi: Oruç, cinsel perhiz, beslenmeyle ilgili tabular. Bazı durumlarda herhangi bir besin zorunluydu: Sözgelimi, altıncı ayda etzalli (fasulyeli mısır haşlaması) ya da sekiz yılda bir kutlanan Venüs şenliklerinde tuzsuz, suda ‘tamalli’ler. Başka halklardan alınan ritler de dahil edilmişti törenlere: Venüs şenliklerinde Oaxaca Mazatec yerlileri (ya da onlar gibi giyinen Aztekler) canlı kurbağa ya da yılan yerdi veya yiyormuş gibi yapardı. Aynı şekilde, kuzeydoğu Huaxtec Yerlileri (ya da başlarına karakteristik sivri külah geçiren Aztekler) Ochpaniztli ayrı ritlerine katılırdı.

Güneş yılının on sekiz ayı ritüel yaşama uyardı. 16. yüzyıl başlarında, yıl, Jülyer takviminin 2 Şubatı idi, Aztekler’in Atl Caualo (suyun durması) ve Hahuatl Dili konuşan öteki Meksikalılar’ın Quauitl eua (ağaç yükseliyor) dedikleri ayın birinci günüyle başlardı. Bu ay Tlaloc ve yağmur tanrılarına adanmıştı.

Aşağıda öteki ayların ve bu ayların her birinde kendilerine kurban sunulan tanrıların listesini veriyoruz.

Tlacaxipeualztli (insanların derilerinin yüzülmesi). Xipe Totec, kuyumcular, ilkbahar ve yeşeren bitkiler tanrısı.

Tozoztontli (küçük nöbet). Coatlicue, yeryüzü tanrıçası.

Uey Tooztli (büyük nöbet). Chicomecoatl ve öteki mısır tanrıları.

Toxcatl (kuraklık?) Tezcatlipoca.

Etzalqualiztli (etzalli tüketimi.) Tlaloc.

Tecuilhuitontli (yüksek devlet görevlilerinin küçük şenliği). Uixtociuatl (tuzlu su ve tuz tanrıçası.)

Uey Tecuilhuitl (yüksek devlet görevlilerinin büyük şenliği.) Xilonen, taze mısır tanrıçası.

Tlaxochimaco (çiçekler sungusu.) Uitzilopochtli.

Xocotl uetzi (meyve düşüyor). Xiuhtecuhtli, ateş tanrısı.

Ochpaniztli (süpürme). Yeryüzü tanrıçaları: tanrıların yolunu süpürürler.

Teotleco (tanrıların dönüşü). Bütün tanrılar, özellikle Tezcatlipoca ve ateş tanrısı.

Tepeilhuitl (dağlar şenliği). Tepelerde oturan yağmur tanrıları.

Quecholli (bir kuşun adı.) Mixcoatl, av tanrısı.

Panquetzaliztli (ketzal tüyünden bayrakların yükselmesi.) Uitzilopochtli.

Atemoztli (suyun inmesi). Yağmur tanrıları.

Tititl (?) Illametucuhtli, yaşlı gök tanrıçası.

Izcalli (büyüme). Ateş tanrısı.

Burada, bu, yirmi şenlik dolayısıyla yapılan törenleri ayrıntılı olarak anlatmamız mümkün değil. Panquetzaliztli ayındaki yoğun insan kurban etme olguları gibi kanlı ritlerin yanında, çiçekler sunma (Tozoztontli ve Tlaxochimaco), her birinin elinde yedi mısır başağı bulunan yedi genç kızın geçit töreni (Uey Tozoztli, Ochpaniztli), lagünlerdeki su kuşlarının hareketlerini ve seslerini taklit eden rahiplerin büyülü banyoları (Etzatqualiztli), halka yiyecek dağıtma (Uey Tecuilhuitl), imparatorun bağışladığı tören silahları ve sembolleriyle büyük bir askeri geçit töreni (Ochpaniztli), ritüel ok üretimi ve Zacatepec (Quecholli) Dağı’nda av, kadın hekimler ve ebeler arasında savaş katlitleri (Ochpaniztli), tepesinde yiyecekler ve eşyalar bulunan direğe tırmanma (Xocotl uetzi), savaşçıların ve genç kızların katıldığı ‘Uey Tecuilhuitl) ya da savaşçıların ve saray nedimelerinin katıldığı (Tlaxochimaco) danslar da bu alanda yerel etkinlikler arasındaydı. Törenlere kimi zaman belli bir sınıf ya da lonca, kimi zaman da bütün halk katılırdı: Her evin seramik küçük heykelleriyle ayrı bir dua yeri vardı (Xochiquetzal ev sunaklarında ayrıcalıklı bir yere sahipti büyük olasılıkla). Aileler orada yiyecek ve çiçekler sunardı. Izcalli ayının son gününü Atlcaualo ayının ilk gününden ayıran beş gün (nemontemi) sırasında, hem din dışı etkinlikler hem dinsel yaşam dururdu. Kimse evlenmez, seyahate çıkmaz, esasen zararlı olan bu günlerde kimse hiçbir işe girişmezdi. Yaygın inanca göre, bu dönemde çocukların kaderi kötü olurdu.”

(Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları, 2006 Eylül, s.91)