Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

Eyaletler

“1519’da İspanyollar bölgeye gittiğinde imparatorluk yerli bölgelerine göre 38 eyalete ayrılmıştı: vergi ya da haraç ödeyen, siyasal olmaktan çok iktisadi özerk bölgeler. Şöyle sıralanıyordu bu bölgeler:

I.Merkez:

1.Citlaltepec-Tlatelcoco:Orta vadinin kuzeydoğusu (Xaltocan, Zumpango vb.)

2.Petlacalco: Vadinin güneyi (Tlahuac, Mixquic vb.) Bu kentler ya da köyler doğrudan doğruya ‘büroları’ Mexico imparatorluk sarayında bulunan vergi şefi ‘petlacalcatl’a bağlıydılar.

II.Kuzey

3.Oxitipan: Pánuco Irmağı’nda imparatorluğun ileri karakolu.

4.Xiuhcoac: Huaxtec eyaleti.

5.Xilotepec: Eski Otomi ülkesi.

6.Axocopan: Öteki Otomi eyaleti (Izmiquilpan)

7.Hueypoxtla: Başka bir Otomi eyaleti (Actopan).

8.Atotonilco: Tula Bölgesi. Burada Otomi ve Nahuatl dili konuşuluyordu.

9.Xocotitlán: Yüksek Toluca Ovası’nda Otomi ve Mazahua ülkesi.

10.Quauhtitlán: Çok eski ve önemli Nuhuatl eyaleti.

11.Quahuacan: Bugünkü federal bölgenin kuzeyinde bulunan dağlık ve ormanlık alan (Cuajimalpa, Huixquilucan), Otomi ağırlıklı halk.

12.Acolhuacan (Otumba, Teotihuacán, Pachuca): Eski Texcoco domeni.

III. Doğu Yakası

13.Atlan, Xiuhcoac’la birlikte, kuzeydoğuda imparatorluk uçbeyliği.

14.Tochpan (bugünkü Veracruz Eyaleti’nde Tuxpan).

15.Tlapacoyan: Bugünkü Peubla Eyaleti’nin kuzeyi (Zacatlán, Huauchinango, Xochicuautla). Bu bölglede Nahuatl ve Totanak dili konuşuluyordu.

16.Atotonilco (yukarıdaki 8.eyaletle karıştırmamak gerekir): Bu eyalette çok eski Tulancingo Toltek merkezi bulunuyordu.

17.Tlatlauhquitepec: Bugünkü Peubla ve Veracruz (Teziutlán) eyaletleri sınırlarında.

18.Quauhtochco (Huatusco, Veracruz eyaleti).

19.Cuetlaxtlan, körfez kıyısında eyalet.

20. Tochtepec (Tuxtepec, Oaxaca Eyaleti): Tropikal bölgedeki zengin sınır eyaleti.

IV:Güney ve güneydoğu

21.Chalco: Göllerin güneyinde, uzun süre Mexico’yla savaşan eski bir site.

22.Quauhnahuac (Cuernavaca, Morelos Eyaleti).

23.Huaxtepec (Oaxtepec). Bu ve önceki eyalet bugünkü Morelos Eyaleti bölgesinde bulunuyordu: tropikal mısır, meyve, ender bulunan esanslar ülkesi.

24.Tlalcozautitlán.

25.Quiauhteopan: Bu ve önceki eyalet bugünkü Guerrero Eyaleti içinde bulunuyordu. Orada, Olinalá’da lake sanatı yaygındı.

26.Toluca: Bugünkü Mexico Eyaleti’nin merkezi. Soğuk iklimli, yüksek ova, Matlaltzinca, Mazahua ve Otomi halkları.

27.Ocuilan: Toluca’nın güneyinde dağlık ve ormanlık alan. Bölgede Matlaltzinca Lehçesi konuşulurdu.

28.Malinalco: Önemli askeri ve dinsel merkez. Amerika tıkasında, bütünüyle taşın yontulmasıyla oluşturulmuş, bilinen ve hâlâ ayakta duran tek tapınak bu bölgede bulunur.

29.Tlachco (Taxco).

30.Tepequacuilco: Bugünkü Guerrero (Iguala) eyaletinde.

31.Cihuatlán: Michoacán’la birlikte Pasifik kıyısında Acapulco’ya kadar uzanan sınır eyaleti.

V.Mixtec. Zapotec ülkeleri

32.Tepecac: Nahuatl, Mikstekler, Chocho-Popoloca arasında sınır bölgesi.

33.Yoaltepec: Mixtec ülkesi.

34.Tlapan: Boyun eğmeyen Yopi ülkesiyle Totopec’in bağımsız Mixtec derebeyliği arasında sınır eyaleti.

35.Tlachquiauco, bugünkü Oaxaca Eyaleti’nde

36. Coayxtlahuacan: Tototepec derebeyliği ve Mazatec dinsel sitesi, Teotitlán arasında Mixtec Eyaleti.

37. Coyolapan: Monte-Albán, Oaxaca, Mitla, Etla ile eski Zapotec’in merkezi.

VI.Güney Uçbeyliği

38. Xoconocho: Bugünkü Chipas Eyaleti’nin (Soconusco, Ayutla) güneydoğusu, Guetamala sınırında Maya Dili konuşan ülke içinde.

Tuxtepec ve Coyolapan ve de Xoconochco eyaletleri arasında, Aztek tüccarları ve askerleri Tehuantepec kıstağından geçerek gidip geliyordu, bunların geçtikleri küçük eyaletlerin imparatorluk bağlamında statülerinin ne olduğunu tam olarak bilemiyoruz. Bunlar büyük olasılıkla haraç ödemiyorlardı. Meksikalılar’la bozuşma korkusuyla serbest geçiş hakkı tanıyorlardı. Ayrıca, Meksikalılar’ın egemen oldukları toprakların tümü bir arada bulunmuyordu. Kapalı bölgeler vardı bu topraklar içinde. Kuzeyde Metztitlán Nahuatl Derebeyliği, Mixtec Ülkesi, yöresinde küçük Teotitlán Mazatec Eyaleti. Teotitlán Mexico ile iyi ilişkiler içindeydi ama adı geçen öteki eyaletler bağımsızlıklarını şiddetle korumaya çalışıyorlardı. İmparatorluğun ortasında, yüksek yaylalarda hapsolmuş Mexico’nun azılı düşmanı, aristokratik ve askeri Tlaxcala Cumhuriyeti için de aynı şey söz konusuydu. Bu, Aztekler için, İspanyol fethi sırasında fark edilmiş olması gerektiği gibi, çok büyük bir zaaf nedeniydi. Sınırlarda imparatorluğun kendisini sürekli korumak zorunda olduğu tek örgütlü güç batıdaki uygar Michoacán Krallığı idi. Bu savunma üssü Tepecuacuilco Eyaleti’nde bulunuyordu. Burada Aztek birlikleri konuşlanmıştı ve bu birlikler özellikle Quecholtenanco, Totoltepec ve özellikle de önemli tahkimli kale kalıntılarının bulunduğu Oztoman’da yoğunlaşmışlardı.

şiddetli değildi muhtemelen. Xilotepec Otomileri bugünkü Querétaro barbarlarıyla değiştokuşa dayanan bir ticaret ilişkisi içindeydiler. Güneydoğuda, Xicalanco (bugünkü Tabasco) bağımsız prenslikleri, Tuxtepec’te acenteleri ve depoları bulunan Aztek tüccarlarının seyahatlerine yardımcı oluyorlardı ve Xaconocho’ya komşu Maya kabileleri hissedilir bir düşmanlık göstermiyorlardı.

Mexico, sınırları korumak ya da önemli veya çalkantılı bazı bölgeleri denetlemek amacıyla sürekli garnizon bulundurduğu, stratejik açıdan önemli bazı yerleri tercih etmişti. Bu yerler arasında söz gelimi Sierra de Puebla’da Atlan ve Tezapotitlan, Quauhnahuac (Cuernavaca) ve Oaxtepec, Quauhtochco ve Itzteyocan, Cuetlaxtlan, Tuxtepec, Tepeacac (Tlaxcala) sayılabilir. Tlapan Eyaleti Tutotepec’te bir Aztek garnizonu vardı ve Yopi ülkesini denetliyordu, ayrıca, Oaxaca, Coayxtlahuacan, Zozolan ve Oaxaca’da da çok sayıda garnizon vardı. Yoaltepec Eyaleti’nde konuşlanmış Meksika askerleri ‘hindi, karaca, tavşan ve mısır yiyorlardı ve yerliler bunları Moktezuma’ya vermek zorundaydı.’

Boyun eğmiş olan siteler ve kabileler yönetim biçimlerini korurlarken, yerel hanedanları ve özerk iktidarları, Aztek ‘genel valileri’ stratejik açıdan önemli yerlerde yetkileri ellerine almışlardı. Unvanları (tlacatecuhtli, ‘komutan’; tlacochtecuhtli, ‘mızraklar senyörü’ vb.) kesinlikle askerlikle ilgilidir. Bu komutanların adlarına Oztoman, Quecholtenanco, Tuxpan, Atlan, Zozolan, Oaxaca, Xoconochco’da rastlanır. Öyle anlaşılıyor ki, çoğu zaman aynı kent ya da eyaleti iki vali birlikte yönetiyorlardı ve bunlardan biri asker olmaktan çok idari görevleri yerine getiriyordu. Ayrıca, her yerde site-devletler kendilerini yönetiyordu. Bunlar basit bir ittifaktan çok sıkı bir itaat durumuna kadar çok farklı statülere sahipti ve bu durumları Mexico hegemonyasını kendiliklerinden kabul etmelerine ya da, tersine, bir askeri operasyon sonucu güç kullanılarak ilhak edilmiş olmalarına bağlıydı. Garnizon kentleri haraç ödemiyordu ama birliklerin ihtiyaçlarının görülmesinde sorumluluk yüklenmek zorundaydılar. Ötekiler, en azından teorik olarak, vergi ödemiyorlardı ve Mexico’ya sözde gönüllü olarak ‘armağanlar’ gönderiyorlardı sadece. İmparatorluğun tüm siteleri, hangi özel statüye sahip olurlarsa olsunlar, her durumda bağımsız bir dış ve askeri siyasetten vazgeçmek ve Aztek Tanrısı Uitzilopochtli kültüne tapmak zorundaydı.”

(Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları, 2006 Eylül, s.25)