Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

1519’da Aztek İmparatorluğu

“1440’ta, Itzcoatl öldüğünde, üç müttefik site orta vadiyi birlikte yönetiyordu ve iktidarları bu bölgenin daha da ötesine ulaşıyordu. Gerçekten de, Tlacopan kenti bu birliğe Azcapotzalco mirasını, yani vadinin kuzeybatısında Otomi kökenli (Quahuacan) dağlık bölge halklarını getirmişti. Öte yandan, Texcoco kuzeydoğuda hegemonyasını bazı kıyı bölgelerine (Tuxpan) kadar yaymıştı.

Mexico’da Itzcoatl saltanatının sonu ve İspanyol istilası arasında beş hükümdar görülmüştür:

1440-1469: Moktezuma (soylu biri olarak öfke duyan) öteki adları Ilhuicamina (gökyüzüne ok atan okçu), Ueue (Büyük).

1469-1481: Axayacatl (Su yüzü)

1481-1486: Tizoc (‘kanayan’, kendini kurban etme ritiyle ilgili bir anıştırma).

1486-1503: Auitzotl (‘su canavarı’).

1503-1520: Moktezuma, Xocoyotzin (‘Yüce küçük’) denir.

Beş yıl saltanat sürdükten sonra muhtemelen zehirlenerek öldürülen Tizoc dışında bütün bu hükümdarlar uzun süre tahtta kalmış ve sürekli iki kaygıları olmuştur: Üçlü ittifakın hegemonyasını yeni bölgelere yaymak, ittifak içinde Tenochtitlán iktidarını öteki iki site aleyhine güçlendirmek. Nezaualcoyotl’un ölümü (1472) bu hegemonyanın güçlenmesinin önünde önemli bir engel oluşturur. Bu tarihten sonra yüce komutan (Tlacatecuhtli) Mexico İmparatoru (Tlatoani), tek, gerçek hükümdar olur, hatta Texcoco Hanedanı verasetini kendisine göre düzenler ve Tlacopan Kralı’nı müttefik değil vasal kabul eder.

Fetihlere gelince, bunlar öncelikle Mexico ve Texcoco’nun eşitlik içindeki gerişimleridir, bu girişimler daha sonra üç sitenin kontenjanları tarafından Aztek imparatoru ya da komutanlarının emrinde kuzeye doğru yayılmıştır: Xilotepec, Huichapan, Nopala, Timilpan, Zimapán Otomi yerleşim bölgelerinin oluşturduğu bir hatta kadar, güneydeki Pánuco kıyısına doğru bir yürüyüşle, doğuya doğru, kıyıya kadar ve körfez boyunca Tuxpan’dan Tuxtepec’e kadar; güneydoğuda Tehuantepec kıstağı yönünde, ovada (Puebla), daha sonra Mixtec Dağları’ndan (yoaltepec) Zapotec vadilerine (Oaxaca) kadar); güneyde zengin, tropikal bölgeler Quauhnauhac (Cuernavaca), Oaxtepec, Taxco’ya doğru, Pasifik’e (cihuatlán, Acapulco) kadar; batıda yüksek Toluca bölgesinden Michoacán sınırlarına kadar.

1.Moktezuma tropikal bölgelerin (Quauhnahuac) fethini başarıyla tamamlamıştır. Axayacatl Tenochtitlán’ın egemenliğini güçlendirmiş, göl üstündeki komşu Tlatelolco ada sitesini ilhak etmiştir. Özellikle batıya yönelmiş (Toluca ve Xocotitlán’ın fethi) ama Taximaroa’da efsane korku krallığı Michoacán karşısında gerçekten zor anlar yaşamıştır. Auitzotl İmparatorluğu kuzeyde ve güneyde Xiuhcoac’tan Oaxaca ve Xoconocho’ya kadar genişletmiştir.

Her hükümdarlık döneminin fetih listeleri genellikle aynı kent hiyeroglifleriyle kaydedilmiştir ve bundan çıkan sonuca göre bu fetihlerin bazıları geçici olmuştur. Sürekli isyanlar çıkmaktaydı ve bu bağlamda özellikle vergi vermek istemeyen sakinlerinin Aztek vergi memurlarını bir eve kapatıp yaktıkları Cuetlaxtlan isyanı örnek gösterilebilir.”

(Aztekler, Jacques Soustelle, Dost Yayınları, 2006 Eylül, s.23)