Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

 

Kızılderili değiş tokuşu: Potlaç

“Etnograflar ve sosyologlar değiş tokuş ticaretini, özellikle de İngiliz Kolombiyası’nın kuzeybatı kıyılarındaki Kızılderililerde yaygın potlaçı esaslı biçimde incelemişlerdir. Bu armağan şenlikleri evlenme ve cenaze törenlerinde, yeni bir kutsal direğin dikilmesi veya olağanüstü zenginlikte bir balık avının gerçekleşmesinin kutlanmasında yapılıyordu. Tlingit, Hayda, Çimşiyan, Kakiutl ve Bilhula oymakları araştırmacılara zengin malzeme sağlamışlardır.

Potlaç bölgenin ticaret ve ulaşımda kullanılan Şinok diliyle bütün batı kıyısına yayılmıştır, hem ‘beslemek’ hem de ‘tüketmek’ anlamındadır.

Beslemek anlamı verilenlerin çoğunlukla yiyecek maddeleri oluşundan, tüketmek anlamı da bu armağanların zenginliği yok edişinden kaynaklanmaktadır.

Yarışma katı kurallara bağlıdır. Özellikle de alıp kabul etme yükümlülüğüne dayanmaktadır. Hiç kimse ikram edilen armağanı reddedemez, kabul etmek ve hoşnutluğunu belirtmek zorundadır.

Bu sırada bir yandan da karşılığında verilecek olan şeylerin hiçbir huzursuzluğa neden olmayacağı da sezdirilir. Böylece yarışmaya yol açılır ve hatta bir bakıma buna kışkırtılır. Armağan verme yükümlülüğünden kaçınma tam bir teslim oluşla eşanlamdadır.

Karşısındakinden daha ast durumda olduğunu kabul etmektir; armağan vermeyi başlatmış olana hakaret sayılır, birliğin bozulması, dostluğun sona ermesi hatta savaş demektir. Aksi durumda ise veren, saygınlığını sağlamlaştırır ve başkanlar arasında seçkin yerini sürdürür.

Burada söz konusu olan; kişinin olduğu kadar toplumun da yüz akıdır., Bir başkan, bir oymak eğer kendisine üstün gelinmişse saygınlığını yitirir; kredisi kalmaz. Karşı tarafın altında kalmaktan kaçınmak zorunludur. Onun için de hemen hemen armağanlar vermek kadar önemli olan bir başka yola, değerli şeyleri yok etme yoluna başvurulur.

Verirken herkesi hayrette bırakmak gerekir, bunun için de değerli yağlar yakılır, köleler öldürülür, bakırlar denize atılır, yorganlar ateşe fırlatılır, görkemli konular kundaklanır, kısacası karşı tarafı apıştırmak için her şey yapılır.

Potlaç, ancak en hovardaca tarzda har vurup harman savurmakla kazanılabilir.”

(Rene Sedillot, Dünya Ticaret Tarihi, S.17)