Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

 

 

 

TÜRKİYE'DE YERLERİN ESKİ ADLARI

 

 

Adana: Hititçe; Uru Adania,
Afyon: Luvice; Hapanova (Yüksek Tepe),
Ağrı: Merkezi Ağrı Dağı gölgesindeki Bayezid kentinde olan Bayezid vilayetine 1927'de Ağrı adı verilmiş, ertesi sene il merkezi Karakilise/Karaköse kasabasına nakledilmiştir. Ağrı Dağının adı, dağın kuzey yamacında 2300 m rakımda bulunan ve 1840'ta bir heyelanda yokolan Aguri/Axuri köyünden gelir. (index-Anatolicus)

Aksaray: Kapadokya Kralı Archelaos’un adı.
Aksaray: Arkhelais. Yunanca. Antik Garsaúra kentine son Kappadokia kralı Arkhelaos (MÖ 36-14) onuruna Kolônia Arkhelais adı verildi. Anadolu'nun en önemli kentlerinden biri iken 9. yy'dan sonra Arap akınları nedeniyle boşaldı. 1171'de Selçuklu sultanı 2. Rükneddin Kılıçarslan tarafından yeniden inşa edildi. Son dönem Bizans kayıtlarında görülen Aksará ve Taksará (= ta Aksará) adı Türkçeden geri alıntı olmalıdır. (index-Anatolicus)

Altınözü: Kuseyr. (www.nusayrialevi.com)
Amasya: Hititçe; Amaseia - şehri kuran Amazon kraliçesi Amesis’in adı,
Amasya: Amâseia. Yunanca. 

Anadolu: Yunanca; Anatole (“Doğu” yönü veya Güneşin doğduğu yer),
Ankara: Galatça-Hititçe; Angora (Toprağa “Çapa” atanların kenti),
Ankara: Ankyra, Anküra, Aghuridha, Anguri, Engür, Ankira, Engüriya, Anguriya, Ankara, Engüriye, Engürü, İmariye, İmadeyi, Amudiye, Kola-Selesil (turkleronline.net)

Antalya: Likçe; Attaleia (şehri kuran Kral Attalos’un adı),
Antalya: Adalya-Atalya: Yunanca Attalos. Bergama kralı II. Attalos (MÖ 160-138) tarafından kent statüsü verilmiş ve adlandırılmıştır. (index-Anatolicus)

Antakya: Yunanca; Antiohia,
Aydın: Yunanca; Anthea, (Çiçek),
Bakırköy: Yunanca; Makri Hori (Uzun köy),
Balıkesir: Yunanca; Paleo Kastro (“Eski Hisar”, orijinali Luvice),
Balıkesir: Balîkesrî. (index-Anatolicus)

Bartın: Yunanca; Parthenios (“Bakire”, orijinali Luvice),
Bingöl: Colig. Zazaca Colîg. Ermenice ǒapağçur. Kentin adı 4. yy'dan itibaren Ermenice Çapağçur, 1944'e kadar Çapakçur'dur. Çapakçur kalesi sarp ve dağlık mıntıkada olduğundan, kent merkezi belirsiz bir tarihte dere yatağındaki Çevlik veya Çorlik mevkiine taşındı. Bu adın Türkçe olması mümkündür, ancak kesin sayılamaz. Yerel Zaza dilinde kullanılan Colîg biçimi Türkçe Çevlik'ten uyarlanmış olabilir veya olmayabilir. (index-Anatolicus)Bolu: Bitinyaca; Klaudio Poli (Klaudio Kenti),
Bursa: Bitince: Prussa (şehri kuran Bitinya Kralı Prusias’ın adı),
Bursa: Brusa, Proúsa. (Yun. Prousas yeri) (index-Anatolicus)

Cizre: Cizîra Botan. Süryanice Gzarto d’beth Zabdaî (Süryanice Zabdaî yurdu adası). Roma dönemindeki adı Bezabde, Arap döneminde Ceziret ibn-ömer “Ömeroğlu Adası”. (index-Anatolicus)

Çanakkale: Yunanca; Troas,
Çankırı: Galatça; Gangrea, (Keçisi bol memleket anlamında),
Çankırı: Gángra. Antik Paphlagon halkının başlıca yerleşim merkezi iken MÖ 5 yılında Roma imp. yönetimine girdi ve kent statüsü kazandı. Gangra adı Paphlagonlardan veya daha eski bir dilden kalmış olmalıdır. 1101 yılına ait bir Haçlı belgesinde Gangara, 13. yy'a ait Süryani Mihail vekâyinamesinde Kângar görülür. TİB 9.196ff. Yirminci yüzyıl başına dek Kângrı, Kengiri, Kengırı imlaları yaygındır. Çankırı yazımına en erken 1907 tarihli Ankara Vilayeti Salnamesi'nde tesadüf ettim. (Sevan Nişanyan). (index-Anatolicus)

Çorum: Hattice; Hattuşa,
Denizli: Laodikeia, Suriye Kralı II. Antiokhosun karısı Laodike'nin adı,
Edirne: Yunanca; Hadrianapolis (Roma İmparatoru Hadrianus’un adı),
Edirne: Hadrianoupolis. (Hadrianus kenti) (index-Anatolicus)

Efes: Yunanca; Efesos,
Ekinci: El ğeydi. (www.nusayrialevi.com)

Elazığ: Elaziz. Harput yakınında bir köy iken 1830'larda ordu karargâhının kurulmasıyla gelişti, sultan Abdülaziz (1861-1876) döneminde vilayet merkezi oldu. (index-Anatolicus)

Erzurum: Erz Er-rúm/Theodosioúpolis. (index-Anatolicus)

Eskişehir: Frigce; Dorlion,
Giresun: Yunanca; Kerasunda (Kirazlık),
Gözcüler: Luhab. (www.nusayrialevi.com)

Gümüşhane: Yunanca; Argyropolis (Argyros: gümüş, Polis: kent).
Güneysu: Potamya (Rize). (http://www.yazlikkoyudernegi.com/?sayfa=mehmetbulut31)

Hakkari: Çölemerik. [Kürtçe Çolêmerg "boşotlak"]  (index-Anatolicus)Isparta: Hititçe; Baride, Iğdır: Zaruşat. Ermenice Zaruşad. (index-Anatolicus)

İstanbul: Yunanca; eìs tēn Polin (Şehire doğru)
İskenderun: Yunanca; Alexandretta,
İzmir: Luvice; Mirina, İyonyaca: Smirina, (marina?)
İzmir: Smyirna.

İzmit: Bitince, Nikomidia,
İzmit: Nikomêdia. Bithynia kralı I. Nikomêdês tarafından MÖ 264'te kurulmuş. (index-Anatolicus)

Karabük: Hititçe; Haluna (Yün),
Kars: Khorsa. Roma dönemindeki adı. (index-Anatolicus)

Kastamonu: Yunanca; Kastromoni (Keşişler kalesi),
Kayseri: Hititçe; Mazaka, Latince; Kaisareia (İmparator şehri),
Kemaliye: Eğin: Erzincan’ın ilçesi. Ermenice çeşme anlamına gelir. (index-Anatolicus)

Kırklareli: Yunanca; Saranta Eklesias (Kırk kilise - Trak yerleşimidir),
Kızılırmak: Halys. (turkleronline.net)

Konarlı: Frenk Çiftliği. (www.nusayrialevi.com)
Konya: Frigce; Kavania, Yunanca; İkonion, (İkonalar şehri),
Konya: Kônya/Kûniya. (Yunanca Ikonion biçimi Kawana veya Koana benzeri br prehelenik addan Yunan diline uyarlanmış olmalı. (index-Anatolicus)

Koyunoğlu: Vediccereb. (www.nusayrialevi.com)

Kütahya: Frigce; Kotiaeon,
Madenli: Kilsey. (www.nusayrialevi.com)
Mağaracık: İlmğayir. (www.nusayrialevi.com)
Manavgat: Mánaua/Manaba/Mánausa. 1199 yılında Erm Manavğat biçimi var.
(index-Anatolicus)

Manisa: Lidyaca; Magnisia (Magnezyum alanı anlamında),
Manisa: Magnêsîa. Helenistik dönemde (MÖ 3.-1. yy) Tesalya’daki Magnêsia’nın veya onun kolonisi olan Söke yakınındaki Menderes Magnêsia’sının ismini aldı. Tesalya’daki kent eski Yunan ulusunu oluşturan kavimlerden biri olan Magnêtes adını taşır. Osmanlı döneminde Mağnisiya yazımı tercih edilir. (index-Anatolicus)

Malatya: Hititçe; Maldia (Bal diyarı anlamında),
Maraş: Hititçe; Maraj (Hitit komutanı Maraj’ın adı),
Mersin: Kilikyaca; Kilikya,
Midyat: Süryanice Midyad, Asur dönemindeki adı Matiati. Asur Kıralı Asurnasirpal'ın yazıtında (MÖ 1043) anılan Matiati veya Hekataios'un (MÖ 6. yy) andığı Matiênê olması muhtemeldir. Yeni ilçe merkezi asıl Midyat'tan 2 km uzaklıktaki Estel köyüne taşındı. (index-Anatolicus)

Muğla: Karca; Karya,
Nardüzü: Nesli-şevre. (www.nusayrialevi.com)

Nevşehir: Hititçe; Nissa,
Niğde: Hititçe; Nakita,
Ordu: Yunanca; Kotioro,
Övündük: Fahura. (www.nusayrialevi.com)
Pülümür: Pülümüri/Plumuri. (Ermenice Plurmôri “bataktepe”) Zazaca Pılemuriye.
(index-Anatolicus)

Psidce: Baris
Rize: Yunanca; Rizi (Pirinç anlamında), Rumca: Rıza (Dağ eteği),
Rize: Ríza/Rízaion. En erken 6. yy'da Bizans-Laz savaşları bağlamında adı geçer. 1920-1923 Lazistan sancağı merkezi. (index-Anatolicus)

Sakarya: Frigce; Sangari (Sangari ırmağından adını almış, Frig tanrısının adı),
Sakarya: Sangarios. (turkleronline.net)

Samandağ: Sveydiye. (www.nusayrialevi.com)
Samankaya: Derğuzi.
(www.nusayrialevi.com)

Samsun: İyonyaca; Amisos (Şehri Miletliler kurmuştur)
Samsun: Amissós/Amisoúnta (index-Anatolicus)

Serinyol: Beddirgen (www.nusayrialevi.com)
Simav Çayı: Makestos. (turkleronline.net)

Sinop: Hititçe; Sinova (Amazon kraliçesinin adı),
Sivas: Yunanca; Sebastia (Sebastopolis saygın şehir manasında, orijinali Hattice),
Şarkkonak: Micana-garp. (www.nusayrialevi.com)
Tarsus: Luvice; Tarsa (Kilikya tanrısı Tarhon’un adından),
Taşkale: Sincik, Adıyaman’ın Damlacık bucağı.

Tatvan: Tadavan. [Ermenice tadavan "(Aziz) Tad kenti"] 1. yy'da yaşadığı ve havari Tateos (Thaddeus)'un öğrencisi olduğu rivayet edilen Aziz Tad muhtemelen efsanedir. Kasaba adının Ermenice öncesi bir dilden kalmış olması güçlü olasılıktır. (index-Anatolicus)

Tekebaşı: İlcilliy. (www.nusayrialevi.com)

Tekirdağ: Yunanca; Bisanthe,
Tekirdağ: Tekfurdağı. (index-Anatolicus)

Topkapı: Ençiti. Erzincan’ın köyü. Ermenice ançrti “susuz” anlamına gelir. (index-Anatolicus)

Tokat: Togayitlerin kurduğu sanılıyor (Tok-Kat=Surlu şehir),
Tokat: Dokeia. Yakındaki Komana (Kılıçlı, Gömenek) kentinin gerilemesi üzerine 8. yy'dan itibaren adı duyulan Dokeia kentidir. En erken Türkçe metinlerde Dokiye/Tokiye görülür. Modern kaynaklarda sık sık görülen Eudokeia/Eudoxias adının dayanağı anlaşılamamıştır. (index-Anatolicus)

Trabzon: Yunanca; Trapezus (Yamuk, trapez biçiminde olan),
Trabzon: Trabzún, Trapezoús/Trapezoúnta. Sözcüğün hangi dile ait olduğu belli değildir.

Trakya: Trakça; Thraki (Trakların yaşadığı yer),
Tunceli: Dersim. Kadim çağdan beri kullanılan 'Dersim' bölge adının kökeni meçhuldür. Kürd der sîm `gümüşkapı` açıklaması halk etimolojisidir. Sonradan Kalan adını alan Mamikan köyü 1936'da askeri garnizon ve daha sonra il merkezi oldu. Tunç Eli adı, Türk ordusunun o tarihte sürdürmekte olduğu ezici tenkil hareketine atıfla, 1937'de Atatürk tarafından verildi. Zazaca Mamekiye veya Qalan. (index-Anatolicus)

Turunçlu: Trinch (www.nusayrialevi.com)
Uşak: Frigce; Temenothyrea,

Üçgedik: El-avvaki. (www.nusayrialevi.com)
Üçgüllük: Ekbör.
(www.nusayrialevi.com)

Vakıflı: Zeytun. (www.nusayrialevi.com)

Yassıhöyük: Gordion. (turkleronline.net)

Yeşilpınar: Msoyil. (www.nusayrialevi.com)
Yozgat: Bozok. Kent 18. yy ortalarında kurulmuş ve adlandırılmış olmasına rağmen adının kaynağı meçhuldür. İB adı olan Bozok daha eskidir. (index-Anatolicus)